سرطان رحم

سرطان رحم چیست؟

رحم بخشی از سیستم تولید مثل زنان است، جایی است که جنین در دوران بارداری در آن رشد می‌کند. قسمت بالای رحم شما، بدنه یا جسم رحم نامیده می‌شود. در انتهای رحم، دهانه رحم قرار دارد که رحم را به واژن متصل می‌کند. سرطان رحم به سرطان در بدنه رحم اشاره دارد.

خوشبختانه سرطان رحم اغلب در مراحل اولیه تشخیص داده می‌شود، زیرا غالباً با علائم واضحی مانند خونریزی غیر طبیعی واژن همراه است. در صورتی که سرطان اندومتر به موقع تشخیص داده شود، برداشتن رحم از طریق جراحی، اغلب می‌تواند در درمان سرطان رحم مؤثر باشد. در ادامه به توضیح بیش‌تری در مورد علائم سرطان رحم و راه‌های تشخیص آن خواهیم پرداخت.

انواع سرطان رحم

سرطان رحم به دو نوع، سرطان اندومتر یا سارکوم رحم تقسیم بندی می‌شود. اما مردم اغلب اصطلاحات سرطان اندومتر و سرطان رحم را یکسان می‌دانند. سرطان رحم در بیش‎تر موارد در سلول‌هایی که لایه داخلی رحم (اندومتر) را تشکیل می‌دهند، رخ می‎دهد. از این رو سرطان رحم را اغلب سرطان اندومتر نیز می‎نامند.

 انواع دیگر سرطان از جمله سارکوم رحم نیز می‌توانند در رحم ایجاد شوند، اما شیوع آن‌ها بسیار کمتر از سرطان اندومتر می‌باشد. سارکوم رحم در میومتر، دیواره عضلانی رحم ایجاد می‌شود.

عوامل خطر سرطان رحم

عوامل خاصی بر سلامت رحم تأثیر منفی می‌گذارند و ممکن است ریسک بروز سرطان رحم را افزایش دهند. توجه به این نکته مهم است که داشتن یک یا چند عامل خطر لزوماً به معنای ابتلا به سرطان رحم نیست. همچنین، حتی اگر هیچ یک از این عوامل در مورد شما صدق نکند، باز هم ممکن است سرطان رحم را تجربه کنید. بهترین راه برای محافظت از خود، آشنایی با علائم سرطان رحم و مراجعه سریع به پزشک در صورت بروز آن‌ها است. عواملی که خطر ابتلا به سرطان رحم را افزایش می‌دهند عبارتند از: 

تغییر در تعادل هورمون‌های زنانه در بدن

تخمدان‌ ها دو هورمون اصلی زنانه یعنی استروژن و پروژسترون را تولید می‌کنند و به هم خوردن تعادل این هورمون‌‌ها باعث ایجاد تغییر در ضخامت اندومتر (لایه داخلی رحم) می‌شود.

بیماری‌ها یا اختلالات هورمونی

شرایطی که باعث افزایش میزان استروژن و توقف در روند تخمک‌ گذاری می‎شوند اما سطح پروژسترون در آن‌ها افزایش نمی‎یابد، می‎توانند خطر ابتلا به سرطان اندومتر را افزایش دهند. بیماری‎هایی مانند سندرم تخمدان پلی کیستیک، چاقی و دیابت.

هورمون درمانی

 هورمون تراپی که پس از یائسگی انجام می‌گیرد، در صورتی که حاوی استروژن باشد، خطر ابتلا به سرطان رحم را افزایش می‌دهد.

تومور تخمدان

 یکی از انواع نادر تومور تخمدان که باعث ترشح استروژن می‌شود نیز می‎تواند خطر ابتلا به سرطان رحم را افزایش دهد.

زمان شروع اولین قاعدگی و یائسگی

 شروع قاعدگی در سنین پایین (قبل از 12 سالگی) یا وقوع دیرهنگام یائسگی، خطر ابتلا به سرطان اندومتر را افزایش می‌دهد. هرچه در طول سن باروری (از سن بلوغ تا یائسگی)، تعداد سیکل‎های قاعدگی بیش‌تر باشد، دیواره داخلی رحم در معرض استروژن بیشتری قرار می‌گیرد؛ در نتیجه احتمال ابتلا به سرطان رحم افزایش می‌یابد.

نداشتن سابقه بارداری

 افرادی که هرگز باردار نبوده اند، نسبت به کسانی که حداقل یک بار بارداری را تجربه کرده‎اند، در معرض خطر بیش‌تری برای ابتلا به سرطان اندومتر قرار دارند.

افزایش سن

 خطر ابتلا به سرطان اندومتر با افزایش سن، بیش‌تر می‌شود. سرطان رحم اغلب بعد از یائسگی رخ می‎دهد.

چاقی و اضافه وزن

 یکی دیگر از عواملی که باعث افزایش خطر ابتلا به سرطان اندومتر می‌گردد، چاقی و اضافه وزن می‌باشد زیرا چربی اضافی بدن تعادل هورمون‌ها را به هم می‌زند.

هورمون درمانی برای سرطان پستان     

 انجام هورمون‌ درمانی و مصرف داروی هورمونی تاموکسیفن در موارد ابتلا به سرطان پستان نیز می‌تواند خطر ابتلا به سرطان رحم را افزایش دهد. با این حال در بیش‌تر موارد، مزایای مصرف تاموکسیفن در درمان سرطان از عوارض آن بیش‌تر است. در نتیجه در صورت مصرف تاموکسیفن توصیه می‌شود حتماً با پزشک خود مشورت نمائید.

سندرم سرطان روده بزرگ

سندرم لینچ (HNPCC) که نوعی سندرم سرطانی ارثی به علت وقوع جهش ژنتیکی است و عمده ترین علت سرطان روده بزرگ وراثتی می باشد، خطر ابتلا به سایر سرطان ها از جمله سرطان اندومتر را نیز افزایش می‎دهد. سندرم لینچ ناشی از جهشی ژنتیکی است که از والدین به فرزندان منتقل می‎شود. اگر یکی از اعضای خانواده مبتلا به این سندرم تشخیص داده شده است، توصیه می‌شود برای بررسی خطر ابتلا به این سندرم ژنتیکی و انجام غربالگری های سرطان با پزشک خود مشورت کنید.

از کجا بفهمیم سرطان رحم داریم؟ 

سوال بسیاری از زنان این است که از کجا بفهمیم سرطان رحم داریم. علائم سرطان رحم می‌تواند شبیه علائم بسیاری از مشکلات زنان باشد. این امر به ویژه در مورد بیماری‌هایی که اندام‌های تولید مثل را تحت تأثیر قرار می‌دهند، صادق است. اگر متوجه درد غیرمعمول یا خونریزی نامنظم واژینال شدید، با پزشک خود صحبت کنید. تشخیص دقیق و به موقع مهم است تا بتوانید درمان مناسب را دریافت کنید.

علائم سرطان رحم 

علائم سرطان آندومتر یا سارکوم رحم عبارتند از:

• خونریزی واژینال بین دوره‌های قاعدگی
• خونریزی واژینال یا لکه‌بینی بعد از یائسگی (حتی به مقدار کم)
• درد یا گرفتگی عضلات در ناحیه پایین شکم
• ترشحات رقیق سفید یا شفاف واژن در صورت یائسگی.
• خونریزی واژینال بسیار طولانی، شدید یا مکرر.

علائم سرطان رحم در زنان یائسه 

مهم‌ترین علامت سرطان رحم در زنان یائسه، هرگونه خونریزی یا لکه بینی واژینال است. حتی ترشحات جزئی یا آبکی نیز نیاز به ارزیابی فوری توسط متخصص زنان دارد، زیرا خونریزی پس از یائسگی هرگز طبیعی نیست. سایر علائم سرطان رحم در زنان یائسه شامل:

• احساس درد و فشار در لگن
• درد هنگام مقاربت
• مشکل یا درد هنگام ادرار کردن 
• ترشحات غیرطبیعی واژن
• مشکلات گوارشی جدید مانند یبوست
• کاهش وزن بدون دلیل. 

علت سرطان رحم 

هنوز علت سرطان رحم به صورت صد درصدی مشخص نمی‎باشد اما آنچه مشخص است این است که تغییر (جهش) در DNA سلول های موجود در اندومتر رحم (لایه داخلی رحم) اتفاق می‌افتد که باعث تبدیل سلول‌های سالم و طبیعی به سلول‌های غیر طبیعی می‌شود. 

سلول‌های سالم با سرعت مشخص رشد و تکثیر می ‌یابند و سرانجام در یک زمان مشخص می‌میرند، علت سرطان رحم روند رشد سلول‌های غیرطبیعی، از کنترل خارج شده و این سلول‎ها بی رویه تکثیر می‌باشد و در زمان معینی نمی‌میرند، در نهایت این روند رشد و تکثیر سلول‌های غیرطبیعی، باعث به وجود آمدن یک توده (تومور) می‌شود. سلول‌های سرطانی به بافت های اطراف حمله می کنند و می توانند از تومور اولیه جدا شوند و در جای دیگری از بدن گسترش یابند (متاستاز).

تشخیص سرطان رحم

از آزمایشات و روش‌های مختلفی جهت تشخیص سرطان رحم می‎توان استفاده کرد که در ادامه به آن‌ها اشاره می‌کنیم:

• بررسی و معاینه لگن
• سونوگرافی واژینال (برای بررسی ضخامت و ساختار بافت اندومتر)
• هیستروسکوپی.
• بیوپسی (نمونه برداری)
• کورتاژ تشخیصی.

روش‌های درمان سرطان رحم

روش های مختلفی برای درمان سرطان رحم وجود دارد که در ادامه به شرح این روش‌ها می‎پردازیم.

درمان سرطان رحم با روش جراحی

 جراحی سرطان اندومتر معمولاً به صورت برداشتن رحم (هیسترکتومی) و یا برداشتن لوله‌های رحمی و تخمدان‎ها صورت می‎گیرد. 

پرتودرمانی

 در پرتودرمانی برای از بین بردن سلول‌های سرطانی از پرتوهای پر انرژی، مانند اشعه X و پروتون استفاده می‌گردد. در برخی موارد، پزشک ممکن است پرتودرمانی را برای کاهش خطر عود مجدد سرطان پس از عمل جراحی توصیه کند. گاهی نیز ممکن است قبل از عمل، برای کوچک شدن یک تومور و برداشتن راحت تر آن از پرتودرمانی استفاده گردد. همچنین گاهی افراد شرایط بدنی مناسبی برای اینکه تحت عمل جراحی قرار بگیرند، ندارند و به همین دلیل ممکن است پزشک فقط پرتودرمانی را توصیه کند.

شیمی درمانی

 در روش شیمی درمانی، از دارو ها و مواد شیمیایی برای از بین بردن سلول های سرطانی استفاده می‌کنند. در این روش بیمار ممکن است یک یا چند داروی مخصوص شیمی درمانی دریافت کند. 

هورمون درمانی

هورمون درمانی شامل مصرف داروهایی برای کاهش سطح هورمون های جنسی در بدن می باشد که در نتیجه جهت درمان سرطان رحم مورد استفاده قرار می گیرد. اگر فرد به سرطان پیشرفته اندومتر که در خارج از رحم گسترش یافته است مبتلا شده باشد، هورمون درمانی ممکن است گزینه مناسبی برای درمان سرطان رحم باشد. 

ایمونوتراپی 

ایمونوتراپی در واقع نوعی دارو درمانی می‌باشد که به سیستم ایمنی بدن شما در مبارزه با سرطان کمک می‌کند. 

ایا سرطان رحم کشنده است؟ 

خوشبختانه، سرطان اندومتر اغلب در مراحل اولیه تشخیص داده می‌شود. به این دلیل است که بسیاری از افراد متوجه خونریزی غیرمعمول می‌شوند و به پزشک خود اطلاع می‌دهند. اگر سرطان زود تشخیص داده شود و به اندام‌های دیگر سرایت نکرده باشد، برداشتن رحم می‌تواند آن را درمان کند.

طول عمر بیماران سرطان رحم 

میزان بقای پنج ساله برای سرطان آندومتر ۸۱٪ است. این بدان معناست که ۸۱٪ از زنانی که به این بیماری مبتلا می‌شوند، پنج سال بعد زنده می‌مانند. این میزان حتی زمانی که سرطان به خارج از رحم شما گسترش نیافته باشد، بیش‎تر است. سرطان رحم زمانی که تشخیص داده نشود و گسترش یابد، کشنده است. میزان بقا زمانی که سرطان به سایر قسمت‌های بدن شما در خارج از رحم شما گسترش یابد، به ۱۷٪ کاهش می‌یابد. تشخیص زودهنگام و درمان زودهنگام، کلید پیش‌آگهی مطلوب است.

عوارض سرطان رحم

عوارض سرطان رحم از علائم مستقیم مانند کم‌خونی شدید و درد لگن تا اثرات مرتبط با درمان مانند عوارض جراحی (عفونت‌ها، لخته‌های خون، لنفادم)، مشکلات روده و مثانه ناشی از پرتودرمانی و یائسگی ناشی از جراحی متغیر است.

پیشگیری سرطان رحم 

هیچ راه شناخته‌شده‌ای برای پیش‎گیری کامل از سرطان رحم وجود ندارد. با این حال، محققان عوامل متعددی را شناسایی کرده‌اند که ممکن است خطر ابتلا به سرطان رحم را در زنان کاهش داده و به حفظ سلامت آن‌ها کمک کند. می‎توان گفت پیش‌گیری از سرطان رحم بر حفظ تعادل سالم بین دو هورمون استروژن و پروژسترون متمرکز است. استروژن بیش از حد در بدن می‌تواند احتمال رشد بیش از حد سلولی را افزایش دهد که می‌تواند به ایجاد بدخیمی‌ها کمک کند. در نتیجه روش‌های زیر می‎تواند در کاهش خطر سرطان رحم موثر باشد: 

کاهش وزن اضافی بدن 

 در زنان، بافت چربی اضافی می‌تواند استروژن اضافی تولید کند. در نتیجه افرادی که اضافه وزن دارند، به طور کلی در معرض خطر بیش‌تری برای ابتلا به سرطان هستند. داشتن وزن طبیعی یکی از روش‌های پیش‌گیری از سرطان رحم می‌باشد. بنابراین برای دستیابی به وزن طبیعی و حفظ آن، فعالیت بدنی خود را افزایش داده و میزان کالری دریافتی روزانه خود را کنترل کنید و در صورت نیاز کاهش دهید.

استفاده از قرص‌های ضدبارداری یا دستگاه داخل رحمی ترشح کننده پروژستین (IUD) 

این داروهای ضدبارداری سطح کنترل شده‌ای از استروژن و پروژستین را برای کمک به حفظ تعادل هورمونی فراهم می‌کنند. انجام هورمون درمانی به صورت استفاده از داروهای ضد بارداری خوراکی حداقل برای یک سال نیز ممکن است خطر ابتلا به سرطان اندومتر را کاهش دهد. تصور می شود که این اثر کاهش خطر برای چندین سال پس از قطع مصرف داروهای ضد بارداری خوراکی نیز ادامه داشته باشد. البته داروهای ضد بارداری خوراکی دارای عوارض جانبی متعددی هم می‌باشند، در نتیجه توصیه می‌شود در مورد فواید و خطرات مصرف آن، با پزشک خود صحبت کنید.

سوالات متداول درباره سرطان رحم

چه کسانی در معرض سرطان رحم هستند؟

زنانی با سن بالاتر، سابقه خانوادگی، مصرف طولانی‌مدت هورمون، چاقی، دیابت، و قاعدگی زودهنگام یا یائسگی دیرهنگام در خطر بالاتری قرار دارند.   

آیا تشخیص سرطان رحم در خانه امکان‌پذیر است؟

خیر. تشخیص فقط با معاینه تخصصی، سونوگرافی، نمونه‌برداری و بررسی‌های پزشکی انجام می‌شود.    

آیا ضخیم شدن دیواره رحم سرطان است؟

خیر. ضخیم شدن اندومتر یک علامت است و می‌تواند به دلایل مختلفی ایجاد شود و لزوما مربوط به سرطان رحم نیست. برای تشخیص سرطان رحم نیاز به بررسی تخصصی و بیوپسی است.

 آیا سرطان رحم قابل درمان است؟

 بله. در مراحل اولیه معمولاً با جراحی و در صورت نیاز با رادیوتراپی یا شیمی‌درمانی قابل درمان است.  

طول عمر بیماران سرطان رحم بدخیم چقدر است؟

طول عمر بیماران سرطان رحم، بسته به نوع تومور، مرحله بیماری و سلامت بیمار متغیر است؛ در مراحل اولیه شانس بقا بسیار بالا است و در مراحل پیشرفته کاهش می‌یابد.       

آیا زنان پس از یائسگی نیز ممکن است به سرطان رحم دچار شوند؟

بله. سرطان اندومتر بیش‌تر در زنان پس از یائسگی دیده می‌شود.     

آیا در سونوگرافی سرطان رحم قابل تشخیص است؟ 

سونوگرافی می‌تواند ضخامت غیرطبیعی اندومتر یا توده را نشان دهد، ولی تشخیص قطعی با بیوپسی است.      

آیا واکسن پیشگیری برای سرطان رحم وجود دارد؟

برای سرطان دهانه رحم (Cervix) واکسن HPV وجود دارد، اما واکسن ویژه سرطان رحم یا آندومتر فعلاً موجود نیست. 

آیا آزمایش پاپ اسمیر می‌تواند سرطان رحم را تشخیص دهد؟

خیر. آزمایش پاپ اسمیر سرطان رحم را غربالگری یا تشخیص نمی‌دهد. بلکه سرطان دهانه رحم را بررسی می‌کند.

سن مبتلا به سرطان رحم حدوداً چقدر است؟

شایع‌ترین سن بروز بین 50 تا 70 سال است، هرچند در افراد جوان‌تر نیز ممکن است رخ دهد.          

برای دختران مجرد نیز سرطان رحم اتفاق می‌افتد؟

بله. نوع آندومتر رحم ارتباطی با ازدواج یا رابطه جنسی ندارد و در زنان مجرد نیز ممکن است ایجاد شود.

جمع بندی 

سرطان رحم معمولاً از لایه داخلی آن، یعنی آندومتر، آغاز می‌شود و اغلب در سنین بالا دیده می‌شود. این سرطان به‌واسطه علائمی مانند خون‌ریزی غیرطبیعی رحمی یا تغییرات در سونوگرافی قابل شناسایی اولیه است و تشخیص قطعی آن با نمونه‌برداری انجام می‌شود. با وجود نگرانی‌هایی که نام سرطان ایجاد می‌کند، باید دانست که سرطان رحم در بسیاری از موارد به‌ویژه در مراحل اولیه، درمان‌پذیر است و پاسخ خوبی به جراحی و درمان‌های تکمیلی دارد. مراجعه به‌موقع و پیگیری منظم می‌تواند شانس بهبود کامل را بسیار افزایش دهد. امید و آگاهی دو عامل مهم در مدیریت موفق این بیماری هستند.