×
یائسگی

یائسگی چیست

یائسگی، به دوره ای از زندگی خانم ها گفته می شود که با توقف قاعدگی به مدت حداقل یک سال، آغاز می گردد. در دوران یائسگی میزان ترشح هورمون های زنانه به ویژه استروژن کاهش می یابد و تخمدان ها دیگر قادر به تولید استروژن نمی باشند و تخمک گذاری بصورت دائمی متوقف می شود، بنابراین خانم ها در دوران یائسگی نمی توانند باردار شوند. سالانه 5/1 میلیون خانم، یائسگی را تجربه می کنند. سن متوسط یائسگی، حدود 45 تا 55 سالگی می باشد. به سال های قبل از یائسگی دوره پری منوپوزال (پیش از یائسگی) گفته می شود که در سنین 30 تا 40 سالگی می باشد و در این دوران میزان تولید استروژن از تخمدان ها دارای نوسان است.


علائم یائسگی:

شدت علائم یائسگی در خانم ها متفاوت است، بعضی از افراد علائم خاصی ندارند و عده ای هم علائم زیادی بروز می دهند.

-مهم ترین علامت نزدیک شدن به یائسگی تغییر در سیکل قاعدگی می باشد و سیکل ها ممکن است کوتاه تر یا بلند تر و یا مقدار خون ریزی بیشتر یا کمتر شود.

-از دیگر علائم یائسگی، گرگرفتگی در اندام های فوقانی و صورت می باشد که ممکن است فقط چند دقیقه طول بکشد و یا مدت زمان طولانی تری فرد را درگیر کند. بعضی خانم ها دفعات گرگرفتگی کمی را دریک ماه تجربه می نمایند و برخی به دلیل تعدد دفعات زیاد گرگرفتگی، کیفیت زندگی شان تحت تاثیر قرار می گیرد. گرگرفتگی می تواند به صوت شبانه باشد که در این صورت سبب تعریق شبانه و در نتیجه بی خوابی، احساس خستگی، افسردگی و خواب آلودگی فرد در طول روز می گردد.

-به دلیل کاهش میزان استروژن، واژن دچار خشکی شده و میزان کشسانی واژن کاهش می یابد، بنابراین فرد هنگام رابطه جنسی احساس درد دارد. همچنین به علت خشکی واژن و مجاری ادرار، میزان عفونت واژینال و عفونت ادراری در دوران یائسگی افزایش می یابد.

-به طور معمول از 35 سالگی به بعد میزان تراکم استخوان در مردان و زنان کاهش می یابد. در خانم ها 4 تا 8 سال پس از یائسگی به علت کاهش سطح هورمون استروژن، میزان توده استخوانی به شدت کاهش می یابد، بنابراین میزان پوکی استخوان افزایش یافته و در نتیجه احتمال شکستگی استخوان به خصوص در قسمت های لگن، مچ و ستون فقرات بیشتر می شود.

-پیش از یائسگی استروژن تولید شده توسط تخمدان ها، احتمال بروز حملات قلبی و سکته را کم می کند، اما پس از یائسگی به دلیل کاهش سطح استروژن، میزان کلسترول و همچنین فشار خون افزایش می یابد، در نتیجه مجموع عوامل گفته شده سبب افزایش خطر بیماری های قلبی می گردد.

-افزایش وزن و خشکی پوست نیز از دیگر علائم یائسگی می باشند.


تشخیص یائسگی:

تشخیص یائسگی بر مبنای شرایط بیمار، سونوگرافی و آزمایشات صورت می گیرد. معمولا پس از یائسگی در سونوگرافی، رحم و تخمدان ها کوچکتر از حد معمول به نظر می رسند. مهمترین راه تشخیص یائسگی افزایش هورمون FSH و کاهش استرادیول می باشد.  

عوارض یائسگی:

کاهش استروژن سبب ایجاد عوارض یائسگی متعددی می گردد. از عوارض یائسگی می توان به موارد زیر اشاره کرد:

پوکی استخوان، بیماری های قلبی، اختلال در عملکرد روده و مثانه، افزایش میزان آلزایمر، افزایش ضعف جسمانی، ضعف و کاهش توان عضلانی، انواع اختلالات بینایی از قبیل آب مروارید و انحلال عضلات بینایی.


درمان یائسگی:

روش های متفاوتی برای درمان یائسگی وجود دارد، از جمله می توان به هورمون تراپی (هورمون درمانی)، استفاده از داروهای گیاهی و درمان های اصلاحی اشاره نمود.

  • هورمون درمانی:

هورمون درمانی، علائم پیش از یائسگی و یائسگی را کاهش می دهد. هورمون درمانی می تواند شامل استفاده از هورمون استروژن به تنهایی و یا تجویز آن به صورت ترکیب با پروژسترون باشد که به آن هورمون تراپی ترکیبی گفته می شود. اگر خانمی رحم نداشته باشد، هورمون استروژن به تنهایی برای او تجویز می گردد، زیرا استروژن بدون وجود پروژسترون احتمال ابتلا به سرطان رحم را افزایش می دهد. هورمون استروژن به صورت قرص، پچ های پوستی و ژل در دسترس می باشد. همچنین استروژن به صورت ترکیب با پروژسترون هم در اشکال قرص یا پچ پوستی موجود می باشد. قرص های واژینال که جهت درمان یائسگی استفاده می شوند حاوی مقدار کمتری استروژن می باشند.

استروژن در درمان یائسگی به تنهایی یا به همراه پروژسترون، بهترین درمان جهت گرگرفتگی و تعریق شبانه می باشد. همچنین این  درمان می تواند احتمال شکستگی استخوان که در قسمت های لگن و ستون فقرات شایع تر است را کاهش دهد. جهت درمان گرگرفتگی، اختلال خواب و کاهش استرس نیز می توان از داروهای ضد افسردگی استفاده نمود.

لازم به ذکر است با وجود مزایای هورمون درمانی در جهت کاهش علایم و عوارض یائسگی، اما این روش با معایبی نیز همراه است، استروژن اگر به تنهایی استفاده شود می تواند سبب ضخیم شدن پوشش داخلی رحم (اندومتر) و در نتیجه افزایش احتمال ابتلا به سرطان رحم گردد. استفاده از استروژن به تنهایی و یا به صورت ترکیب با پروژسترون، همچنین احتمال سکته و تشکیل لخته در عروق خونی در افراد مستعد را افزایش می دهد. همچنین هورمون درمانی احتمال بیماری های صفراوی را زیاد می کند. در نتیجه در صورت استفاده از هورمون درمانی باید چکاپ منظم توسط پزشک متخصص انجام گیرد.


  • درمان گیاهی:

 اگرچه گیاهان متعددی از جمله سویا و کوهاش و گیاهان طب چینی در درمان یائسگی مورد استفاده قرار می گیرند، اما تعداد بسیار کمی از آنها موثر بوده و لذا به عنوان درمان اصلی در نظر گرفته نمی شوند.. 


درمان های نگهدارنده یا اصلاحی:

-توصیه می شود به هنگام گرگرفتگی موارد زیر را رعایت نمایید:

 لباس های کمتری بپوشید، لباس های رنگ روشن و نخی بپوشید. محیط اطراف خود را خنک نگه دارید و مایعات سرد بنوشید.

-اگر در دوران یائسگی اختلال خواب دارید می توانید جهت بهبود خواب از روش های زیر استفاده نمایید:

 هر روز ورزش صبحگاهی داشته باشید، از خوردن غذاهای سنگین و نوشیدن چای یا قهوه پیش از خواب خودداری نمایید، 20 دقیقه پیش از خواب دوش بگیرید و قبل از خواب مطالعه داشته باشید.

-جهت پیشگیری از افسردگی به این نکات توجه کنید: 

اوقات فراغت خود را با سرگرمی های مناسب پر نمائید، به ظاهر خود توجه بیشتری داشته باشید، از استعمال دخانیات خودداری فرمائید و در صورت طولانی شدن اختلالات احساسی خود به پزشک یا مشاور مراجعه نمائید.

-جهت کنترل افزایش وزن نکات زیر را در نظر داشته باشید: 

کاهش مصرف شیرینی و روغن. استفاده از حبوبات، سیزیجات و لبنیات. پیاده روی در هوای آزاد.

-نزدیک به سن یائسگی میزان بارداری کاهش می یابد ولی هنوز امکان بارداری وجود دارد، بنابراین خانم باید 12 ماه پس از قطع عادت ماهیانه از یک روش پیشگیری از بارداری استفاده نماید. با توجه به تغییرات وضعیت جسمانی خانم ها در حوالی یائسگی، جهت انتخاب روش مناسب پیشگیری باید با پزشک خود مشورت نمایند. 

-جهت پیشگیری از پوکی استخوان: 

تمرین های ورزشی روزانه، پیاده روی در هوای آفتابی، استفاده از مواد غذائی حاوی کلسیم مانند لبنیات کم چرب، عدم استفاده از شربت های کاهش دهنده اسید معده که مانع جذب کلسیم می شود، عدم استفاده از نوشابه های گازدار و عدم استعمال دخانیات توصیه می شود.

-روش هایی که جهت رفع بی اختیاری ادرار بکار می رود شامل:

 خودداری از نوشیدن مایعات قبل از خواب، استفاده نکردن از قهوه و نوشابه های گازدار، انجام ورزش کگل و مراجعه به پزشک.

-همچنین جهت درمان خشکی واژن و کاهش درد هنگام رابطه جنسی می توان از مرطوب کننده های واژن و لوبریکانت ها، 2 تا 3 بار در هفته استفاده نمود.

- از ویتامین D هم در درمان پوکی استخوان ناشی از یائسگی استفاده می شود. 

-روش هایی مانند طب فشاری، طب سوزنی و یوگا نیز جهت درمان یائسگی مورد استفاده قرار می گیرند.


اقدامات  پس از یائسگی :

داشتن سبک زندگی سالم، رژیم غذائی متعادل قبل، حین و پس از یائسگی که حاوی مقدار کافی کلسیم و ویتامین D باشد، انجام ورزش

هایی از قبیل یوگا و تای چی، شنا، ایروبیک و همچنین کاهش مصرف الکل وکافئین به خانم ها توصیه می شود. زنانی که یائسه می شوند باید معاینات جسمانی، بررسی های سالانه زنان، تست پاپ اسمیر، آزمایش های مربوطه و همچنین معاینات مربوط به سلامت دهان و دندان را در چکاپ سالیانه خود داشته باشند.


سلامت زنان و مردان