ماریجوانا چگونه بر باروری تاثیر می گذارد؟

ماری‌جوانا  (Cannabis) گیاهی است که از برگ و گل ‌های خشک ‌شده‌ی آن برای مصرف به صورت استنشاقی یا خوراکی استفاده می ‌شود که به آن گل، علف یا شاهدونه گفته می شود. ترکیب اصلی آن تتراهیدروکانابینول (THC) است؛ ماده ‌ای روان ‌گردان که پس از مصرف، به ‌سرعت از راه ریه ‌ها یا دستگاه گوارش وارد جریان خون می ‌شود. THC در بافت ‌های چربی بدن تجمع پیدا می ‌کند و به‌ دلیل نیمه ‌عمر طولانی، ممکن است تا چندین روز در خون باقی بماند. از آنجا که مصرف ماریجوانا و کشیدن گل در بین بسیاری از جوانان سنین باروری رواج پیدا کرده است، در این مقاله به اثر ماریجوانا بر باروری پرداخته ایم.

ترکیبات فعال موجود در گیاه شاهدانه (ماری‌ جوانا) می‌توانند از طریق سیستم عصبی و هورمونی بر باروری زنان و مردان باشد، تاثیر شاهدانه بر باروری به شکل عدم تعادل هورمونی و عوارض ناشی از آن و اختلالات جنسی است. پس از جذب مصرف ماریجوانا، این ترکیب به گیرنده ‌های خاصی در بدن متصل می‌ شود که به آن ‌ها گیرنده‌های کانابینوئیدی ( CB1 و CB2 ) گفته می ‌شود. گیرنده ‌های CB1 بیشتر در مغز و سیستم عصبی مرکزی قرار دارند، در حالی‌که گیرنده‌ های CB2 در اندام‌ های محیطی از جمله تخمدان، بیضه، رحم، کبد و سیستم ایمنی. اتصال THC به این گیرنده‌ ها موجب آزاد سازی دوپامین در مغز، احساس آرامش و سرخوشی موقت و گاهی تغییر در ادراک زمان و تمرکز می ‌شود. در عین حال، این ماده با مهار ترشح هورمون ‌های تنظیم ‌کننده ‌ی غدد جنسی مانند LH و FSH، تعادل طبیعی هورمونی را مختل می‌کند.

به همین دلیل، اثر مستقیم THC بر محور هیپوتالاموس، هیپوفیز، غدد جنسی می ‌تواند نظم عملکرد سیستم تولید مثلی را تغییر دهد. در یک جمله، ماری ‌جوانا از طریق همین مسیر عصبی وهورمونی است که می ‌تواند بر باروری زنان و مردان اثر منفی بگذارد.

علاوه بر تغییرات هورمونی، مصرف ماری ‌جوانا موجب افزایش استرس اکسیداتیو در سلول ‌های جنسی می ‌شود؛ عاملی که با آسیب DNA و کاهش توان لقاح همراه است. به همین دلیل، حتی پیش از بارداری، مصرف مداوم یا تفریحی ماری‌ جوانا می ‌تواند احتمال بارداری موفق را کاهش دهد. به طور کلی، اثر ماری ‌جوانا در باروری زنان و مردان از طریق اختلال در محور مغز، غدد جنسی و هورمون ‌ها اعمال می ‌شود.

تاثیر ماری جوانا بر باروری مردان

تاثیر ماریجوانا بر اسپرم

اثر ماریجوانا بر باروری مردان در سال ‌های اخیر یکی از موضاعات اصلی پژوهش‌ گران حوزه تولید مثل بوده است. ترکیب اصلی ماری ‌جوانا یعنی THC  با گیرنده‌ های این ماده که علاوه بر بخش های مختلف مغز در بیضه ‌ها، اپیدیدیم  نیز وجود دارند؛ ارتباط برقرار می‌ کند و می ‌تواند تعادل هورمونی و فرآیند اسپرم ‌سازی (اسپرماتوژنز) را مختل کند.

تاثیر ماریجوانا بر تستوسترون

تاثیر ماری ‌جوانا بر اسپرم به شکل کاهش تعداد، تحرک و سلامت  DNA سلول ‌های اسپرم خود را نشان می دهد. ماریجوانابا اثر بر محور هیپوتالاموس- هیپوفیز- غدد جنسی ،  ترشح هورمون ‌های LH و FSH را مهار کرده و در نتیجه سطح تستوسترون کاهش می ‌یابد. کاهش این هورمون کلیدی، نه تنها بر تولید اسپرم، بلکه بر میل جنسی و عملکرد جنسی مردان نیز اثر منفی خواهد داشت.

از نظر عصبی هورمونی، THC  با اتصال به گیرنده ‌های خود در هیپوتالاموس و سیستم لیمبیک مغز، مسیرهای مرتبط با ترشح دوپامین را مهار می ‌کند. دوپامین یکی از انتقال ‌دهنده‌ های عصبی اصلی در ایجاد میل و انگیزش جنسی است. کاهش فعالیت دوپامینی باعث کاهش میل جنسی، تاخیر در نعوظ و اختلال در ارگاسم می ‌شود. این اثر در مصرف‌ کنندگان مزمن یا در دوزهای بالا شدید تر است، هرچند در برخی افراد در شروع مصرف ممکن است افزایش موقتی میل جنسی رخ دهد که گذرا و غیرپایدار است. به‌ طور خلاصه، اثر ماری ‌جوانا بر باروری مردان از طریق سه مسیر اصلی می باشد :

1.کاهش سطح تستوسترون و مهار ترشح دو هورمون مغزی LH و FSH

2.آسیب به ساختار و عملکرد اسپرم

3.تغییر در عملکرد مغزی مرتبط با میل و پاسخ جنسی

بنابراین مصرف ماری ‌جوانا حتی در دوز های پایین می‌ تواند باروری مردان را تحت ‌تاثیر قرار دهد و در صورت تداوم، احتمال ناباروری را افزایش دهد.

تاثیر ماریجوانا بر باروری زنان

اثر ماریجوانا بر باروری زنان بیشتر از هر چیز به ایجاد تغییرات هورمونی و اختلال در عملکرد تخمدان ‌ها مربوط می ‌شود. ماده فعال موجود در ماری ‌جوانا، یعنی THC، پس از ورود به بدن می ‌تواند در کار هورمون ‌هایی که چرخه قاعدگی و تخمک ‌گذاری را تنظیم می ‌کنند، اختلال ایجاد کند. نتیجه ‌ی این فرآیند معمولا به شکل نا منظمی پریود، کاهش کیفیت تخمک ها و دشواری در بارداری دیده می ‌شود.

تاثیر ماری ‌جوانا بر تخمک شامل کاهش کیفیت و اختلال در مسیر بلوغ تخمک و تخمک ‌گذاری و تغییر در زمان ‌بندی چرخه تخمدانی است. در زنانی که مصرف مزمن دارند، احتمال وقوع تخمک ‌گذاری نامنظم یا ایجاد سیکل های بدون تخمک ‌گذاریافزایش می‌ یابد. این تغییرات مستقیما با کاهش ترشح دو هورمون مهمLH  و FSH در ارتباط است که برای رشد فولیکول و آزادسازی تخمک ضروری هستند.

از سوی دیگر، تاثیر ماری‌ جوانا بر چرخه قاعدگی زنان از طریق تغییر در ترشح استروژن و پروژسترون نیز بروز می ‌کند. مصرف مداوم ممکن است باعث طولانی شدن فاصله بین قاعدگی‌ ها، کاهش فاز لوتئال و حتی آمنوره (قطع قاعدگی) شود. در برخی مطالعات، زنان مصرف ‌کننده ماریجوانا دچار تاخیر در قاعدگی و علائم شبیه سندرم تخمدان پلی‌ کیستیک (PCOS) بودند که ناشی از بی ‌نظمی در ترشح هورمون ‌های تخمدانی است.

THC می ‌تواند بر پذیرش اندومتر نیز اثر بگذارد و احتمال لانه ‌گزینی جنین را کاهش دهد. در مراحل اولیه بارداری، این اثر ممکن است خطر سقط زودرس را افزایش دهد. بنابراین، اثر ماری ‌جوانا در باروری زنان محدود به تخمک‌ گذاری نیست و بر تمامی مراحل چرخه تولید مثل، از بلوغ تخمک تا لانه ‌گزینی تاثیرگذار است. به ‌طور خلاصه، اثر ماری‌ جوانا بر باروری زنان ناشی از سه مکانیسم اصلی می باشد :

1.  اختلال در ترشح هورمون‌ های تنظیم‌ کننده‌ ی تخمک ‌گذاری

2.کاهش کیفیت و توان باروری تخمک

3. بی ‌نظمی یا توقف چرخه  قاعدگی و اختلال در عملکرد رحم

مصرف ماریجوانا یا علف و مشکلات بارداری

اثر ماری ‌جوانا بر باروری تنها به مرحله پیش از بارداری محدود نیست و مصرف آن پس از لقاح نیز بر رشد و پایداری بارداری تاثیر می ‌گذارد. ترکیب THC  از جفت عبور کرده و مستقیما وارد جریان خون جنین می‌ شود؛ در نتیجه بر رشد مغز و عملکرد سیستم عصبی جنین اثر منفی دارد.

زنان مصرف‌ کننده ماری ‌جوانا بیشتر در معرض سقط جنین و زایمان زودرس قرار دارند. مصرف مداوم باعث اختلال در خون‌ رسانی جفت، کاهش وزن هنگام تولد و احتمال جداشدگی زودرس جفت می ‌شود. علاوه بر این، THC با تغییر در اکسیژن‌ رسانی و عملکرد هورمون ‌های بارداری، رشد جنین را کند کرده و خطر اختلالات رشد داخل رحمی (IUGR) را افزایش می ‌دهد.

همچنین نوزادانی که در معرض ماری ‌جوانا قرار گرفته‌ اند ممکن است پس از تولد دچار مشکلاتی مانند کاهش وزن، تاخیر در رشد شناختی و اختلال در تمرکز شوند. بنابراین، برای حفظ سلامت بارداری و پیشگیری از عوارض، ترک کامل از مصرف ماری ‌جوانا از دوره پیش از بارداری تا پایان شیردهی ضروری می باشد.

باورهای اشتباه درباره مصرف ماریجوانا و باروری

یکی از باور های نادرست درباره اثر ماریجوانا بر باروری این است که چون ماری‌ جوانا ماده ‌ای گیاهی است، پس نمی ‌تواند آسیبی به سلامت جنسی یا عملکرد تولید مثلی وارد کند. در حالی ‌که THC مستقیما بر سیستم هورمونی و عملکرد مغز تاثیر می ‌گذارند. همانطور که توضیح دادیم مصرف تفننی نیز می ‌تواند نظم هورمون ‌ها، کیفیت اسپرم و روند تخمک‌ گذاری را تغییر دهد. 

باور شایع دیگری که در مورد کشیدن گل وجود دارد این است که مصرف ماری ‌جوانا باعث افزایش میل جنسی و بهبود عملکرد در رابطه زناشویی می ‌شود؛ اما این احساس تنها در کوتاه‌ مدت و به‌ دلیل تحریک موقت دوپامین اتفاق می ‌افتد و مصرف مداوم آن ، نتیجه‌ معکوس دارد.

باور اشتباه دیگر آن است که ماریجوانا تنها بر افرادی که آن را مستقیم مصرف می ‌کنند اثر مخرب دارد و دود ماری ‌جوانا بی ‌خطر است در حالی‌که مطالعات نشان داده‌ استنشاق دود ماری ‌جوانا، چه به‌ صورت مستقیم و چه غیرمستقیم (دود دست ‌دوم)، می ‌تواند همان  THC را وارد جریان خون کند. این مواد با تاثیر بر مفز و سپس تخمدان و بیضه‌ ها، موجب تغییر در ترشح هورمون ‌های جنسی و حتی کاهش کیفیت اسپرم می ‌شوند. بنابراین حضور در محیط‌هایی که دود ماری ‌جوانا وجود دارد نیز ممکن است اثر ماری‌ جوانا در باروری را برای شما داشته باشد. 

آیا اثرات ماریجوانا بر باروری برگشت پذیر است

سوال مهمی که ممکن است مطرح شود این است که آیا اثر ماری‌ جوانا یا همان علف بر باروری پس از قطع مصرف می ‌تواند به حالت طبیعی بازگردد یا نه. پاسخ به این سوال به مدت ‌زمان و شدت مصرف، سن فرد و وضعیت سلامت عمومی بستگی دارد. مطالعات نشان می ‌دهند که در بسیاری از موارد، بخشی از آسیب ‌های ناشی از تاثیر ماری ‌جوانا بر ناباروری موقتی بوده و با توقف مصرف به تدریج اصلاح می ‌شود. در مردان، معمولا پس از سه تا شش ماه قطع مصرف (که برابر با یک الی دو چرخه کامل اسپرم ‌سازی است) تعداد، تحرک و مورفولوژی اسپرم به سمت مقادیر طبیعی می رود. با این حال، در مصرف‌ کنندگان مزمن یا افرادی که سال ‌ها به شکل سنگین از ماری ‌جوانا استفاده کرده‌اند، ممکن است برخی تغییرات در DNA اسپرم یا عملکرد بیضه‌ ها برای مدت طولانی‌ تری باقی بماند.

در زنان نیز، بازگشت چرخه ‌های طبیعی قاعدگی و تخمک ‌گذاری پس از ترک مصرف گزارش شده است، اما در مواردی که مصرف ماری‌ جوانا همراه با سایر مواد مخدر باشد، اختلالات هورمونی ممکن است پایدارتر بماند. ترکیب مصرف ماری‌ جوانا با نیکوتین یا الکل می‌ تواند روند بهبود را کندتر کند، زیرا این مواد نیز در محور هورمونی و عملکرد تخمدان اثر منفی دارند. بنابراین، رابطه‌ ی میان مصرف مواد مخدر و ناباروری پیچیده‌ تر از اثر یک ماده‌ ی تنها می باشد.

در اغلب مطالعات، فاصله زمانی مناسب برای بازیابی کامل باروری بین سه تا دوازده ماه پس از ترک ماریجوانا ذکر شده است. با این حال، اگر در این مدت الگوهای هورمونی یا پارامترهای اسپرم به حالت طبیعی بازنگردد، ارزیابی تخصصی توسط متخصصین مربوطه و انجام آزمایش ‌های هورمونی و سونوگرافی تخمدان یا تست مایع منی ضروری است.

توصیه های پزشکی برای زوج هایی که قصد بارداری دارند

1.قطع کامل مصرف ماری ‌جوانا:

اثر ماریجوانا بر باروری زنان و مردان می ‌تواند حتی در مصرف گه گاهی آن نیز منجر به اختلال در هورمون ‌ها، تخمک‌ گذاری و کیفیت اسپرم شود. بنابراین، توقف مصرف پیش از اقدام به بارداری ضروری است.

2. توجه به زمان ترک ماریجوانا:

• برای مردان: توصیه می شود حداقل ۳ ماه پیش از بارداری مصرف را متوقف کنند تا چرخه کامل اسپرم ‌سازی بدون تاثیر THC انجام شود.
• برای زنان: ۲ تا  ۳ ماه پیش از بارداری پرهیز از مصرف لازم است تا تعادل هورمونی و چرخه قاعدگی به وضعیت طبیعی بازگردد.

3. اصلاح سبک زندگی پس از ترک:

• تغذیه سالم و سرشار از آنتی ‌اکسیدان‌ ها  شامل سبزیجات برگ ‌سبز، مغز ها، ویتامین C و E برای ترمیم آسیب‌ های ناشی از  THC
• ورزش منظم، خواب کافی و مدیریت استرس برای تنظیم محور هورمونی.
• اجتناب از سایر مواد مانند نیکوتین، الکل و کافئین زیاد که ممکن است اثر ماری‌ جوانا در باروری را تشدید کنند.

3. مشاوره و ارزیابی پزشکی:

زوج ‌هایی با سابقه مصرف مداوم ماری ‌جوانا یا سایر مواد مخدر بهتر است پیش از اقدام به بارداری به متخصص زنان یا اورولوژیست مراجعه کنند تا موارد زیر در آنها ارزیابی شود:

• کیفیت اسپرم و مایع منی
• تخمک ‌گذاری و سلامت تخمدان ‌ها از طریق سونوگرافی

بنابراین آگاهی از اثر ماری ‌جوانا یا علف یا همان گل بر باروری و اقدام به ‌موقع برای ترک آن، مهم ‌ترین گام در افزایش احتمال بارداری سالم است. اصلاح سبک زندگی و تحت نظر بودن می‌ تواند بخش زیادی از اثرات موقتی این ماده را جبران کند.

پرسش های متداول درباره تاثیر ماری جوانا بر باروری

آیا مصرف ماریجوانا قبل از لقاح آزمایشگاهی (IVF) خطرناک است؟

بله. اثر ماریجوانا بر باروری زنان و مردان می ‌تواند موفقیت آی وی اف را کاهش دهد THC کیفیت تخمک و اسپرم را پایین می ‌آورد و بر پذیرش  جنین توسط رحم اثر منفی دارد. توصیه می ‌شود حداقل سه ماه پیش از انجام IVF  مصرف آن قطع شود.

بعد از ترک ماریجوانا چه مدت طول میکشد باروری برگردد؟ 

در مردان معمولا طی ۳ تا ۶ ماه و در زنان حدود ۲ تا ۳ ماه پس از ترک، عملکرد باروری به حالت طبیعی برمی‌گردد. با اصلاح سبک زندگی، اثر ماری‌ جوانا در باروری در بیشتر موارد قابل برگشت است.

مصرف ماری جوانا باعث ناباروری دائمی میشود؟

به ‌ندرت. در بیشتر افراد، تاثیر ماری ‌جوانا بر ناباروری موقتی و برگشت‌ پذیر است. اما مصرف مزمن یا طولانی‌ مدت می‌تواند آسیب ‌های پایدارتری به اسپرم یا تخمدان وارد کند.

مصرف گهگاهی ماریجوانا بر اسپرم و تخمک اثر دارد؟

بله. حتی مصرف گهگاهی هم ممکن است تحرک اسپرم را کاهش دهد یا کیفیت تخمک را مختل کند. برای حفظ باروری طبیعی یا موفقیت در IVF، قطع کامل مصرف توصیه می ‌شود.

به‌طور کلی، بین ماری ‌جوانایا علف و ناباروری رابطه ‌ای دوسویه وجود دارد: چه در مردان چه در زنان، از یک طرف مصرف مداوم و گاها تفریحی آن می ‌تواند باروری را تحت تاثیر قرار دهد و از سوی دیگر، ترک به‌ موقع و اصلاح سبک زندگی شامل تغذیه سالم، خواب کافی و فعالیت بدنی در بسیاری از افراد باعث بهبود تدریجی عملکرد تولید مثلی خواهد شد.