مراقبت از بخیه اپیزیوتومی یا بخیه زایمان طبیعی

اپیزیوتومی برش کوچکی در ناحیه پرینه است که هنگام زایمان طبیعی توسط پزشک یا ماما ایجاد می‌شود. مراقبت از اپیزیوتومی بسیار مهم است. جلوگیری از عفونت بخیه اپیزیوتومی اصلی‌ترین و مهم ترین مراقبت از بخیه اپیزیوتومی محسوب می‌شود. چرا که درصورت عفونت مادر درد، تب و عوارضی مانند باز شدن بخیه‌ها را باید تحمل کند. در این مقاله میخواهیم کاملا شفاف به سوالات شما در مورد مراقبت از بخیه پرینه پس از زایمان طبیعی پاسخ بدهیم. 

اپیزیوتومی چیست؟ 

اپیزیوتومی برش کوچکی است که در حین زایمان برای باز کردن دهانه واژن ایجاد می‌شود. این برش در ناحیه پرینه ایجاد می‌شود. پرینه به ناحیه بین ورودی واژن و مقعد گفته می‌شود. در انتهای زایمان پزشک یا ماما درصورت نیاز به کمک یک ابزار مخصوص تحت بی‌حسی یک برش بسیار کوچک ایجاد می‌کنند. این برش اصلا درد ندارد و اگر از مادرانی که زایمان طبیعی کردند بپرسید به شما می گویند اصلا متوجه نشدند کی این برش انجام شد. پس از خروج نوزاد و جفت، پزشک یا ماما با بی‌حسی محل برش را با بخیه ترمیم می‌کند. با رعایت مراقبت های بعد از زایمان طبیعی و جلوگیری از عفونت بخیه می‌توان دوران شیرین نوزادی کودک خود را خاطره انگیز کنید.

توجه کنید پارگی پرینه اغلب در طول زایمان واژینال خود به خود ایجاد می‌شود. یعنی ممکن است بدون اپیزیوتومی نیز دچار پارگی‌های سطحی شوید. به ندرت این پارگی، عضله اطراف مقعد یا راست روده را نیز درگیر می‌کند که در زایمان های ابزاری یا زایمان جنین بسیار بزرگ و شرایط بسیار خاص رخ می‌دهد. هر دو روش اپیزیوتومی و پارگی خود به خود پرینه برای ترمیم و تضمین بهترین بهبودی نیاز به بخیه دارند. هر دو در زمان بهبودی و ناراحتی در طول بهبودی مشابه هستند و پیشگیری از عفونت زخم زایمان طبیعی بسیار مهم است.

در چه شرایطی اپیزیوتومی انجام می شود؟

گاهی اوقات ممکن است پزشک یا ماما در حین زایمان طبیعی نیاز به بریدگی در ناحیه بین واژن و مقعد (پرینه) داشته باشد. اپیزیوتومی دهانه واژن را کمی بازتر می‌کند و به نوزاد اجازه می‌دهد راحت‌تر از آن عبور کند. گاهی اوقات ممکن است پرینه یک زن با بیرون آمدن نوزاد خود به خود پاره شود. در برخی از زایمان‌ها، اپیزیوتومی می‌تواند به جلوگیری از پارگی شدید یا تسریع زایمان در صورت نیاز به تولد سریع نوزاد کمک کند.

اگر پزشک یا مامای شما احساس کند که در هنگام زایمان طبیعی به اپیزیوتومی نیاز دارید، این موضوع را با شما در میان خواهند گذاشت. از هر 10 مادری که برای اولین بار زایمان طبیعی دارند، 9 نفر دچار هر نوعی از پارگی، پارگی طبیعی یا اپیزیوتومی می شوند.

اپیزیوتومی ممکن است در موارد زیر انجام شود:

• کودک در شرایط خطرناکی مثل افت ضربان قلب است
• زایمان ابزاری مثل وکیوم یا فورسپس نیاز است
• خطر پارگی مقعد وجود دارد
• زایمان اول است
• جنین بسیار بزرگ است
• دیستوشی یا گیر کردن شانه نوزاد
• شما در حال زایمان بریچ هستید، یعنی جنین با پاهای خود به دنیا می‌آید
• چندین ساعت است که برای زایمان طبیعی تلاش کرده‌اید و اکنون پس از زور زدن‌های زیاد خسته شده‌اید
• شما یک بیماری جدی مانند بیماری قلبی دارید و توصیه می‌شود برای کاهش خطرات بیشتر برای سلامتی، زایمان طبیعی در سریع‌ترین زمان ممکن انجام شود.

مراقبت های پس از بخیه زایمان طبیعی

مراقبت از بخیه پرینه پس از زایمان طبیعی بسیار مهم است؛ چه این بخیه ناشی از اپیزیوتومی باشه چه خود به خود در حین زایمان به وجود آمده باشد. بریدگی های اپیزیوتومی معمولاً در عرض یک ساعت پس از تولد کودک شما ترمیم می‌شوند. بریدگی ممکن است در ابتدا خونریزی بسیار زیادی داشته باشد، اما پس از بخیه متوقف می‌شود.

به صورت کلی بخیه‌ها باید تا 1 ماه پس از تولد خوب شوند. با ماما یا متخصص زنان و زایمان خود در مورد فعالیت‌هایی که باید در طول دوره بهبودی اجتناب کنید صحبت کنید. در ادامه ما در مورد روش های کاهش درد بخیه زایمان طبیعی، تغذیه مناسب برای تسریع بهبود زخم زایمان، شروع فعالیت بدنی و تمرینات کگل بعد از زایمان، رعایت بهداشت برای مراقبت از بخیه اپیزیوتومی، شروع رابطه جنسی و... صحبت می‌کنیم.

کاهش درد بخیه زایمان طبیعی

برای مراقبت زخم پرینه، آشنایی با روش های کنترل درد بخیه زایمان طبیعی واجب است. پس از انجام اپیزیوتومی، احساس درد به مدت 2 تا 3 هفته پس از زایمان، طبیعی است، به ویژه هنگام راه رفتن یا نشستن. روش های کاهش درد بخیه زایمان طبیعی در زیر آمده است:

1. استفاده از کمپرس سرد برای بخیه زایمان طبیعی بسیار کمک کننده است. از پرستار خود بخواهید بلافاصله پس از زایمان از کمپرس یخ استفاده کند. استفاده از کمپرس یخ در 24 ساعت اول پس از تولد، تورم را کاهش می‌دهد و به کاهش درد کمک می‌کند.
2. همچنین برای کاهش درد بخیه زایمان طبیعی در منزل، سعی کنید یک کیسه یخ یا تکه های یخ پیچیده شده در حوله را روی محل برش قرار دهید. از قرار دادن مستقیم یخ روی پوست خودداری کنید زیرا ممکن است باعث آسیب شود.
3. حمام آب گرم بگیرید اما تا 24 ساعت بعد از زایمان صبر کنید. حتما ایستاده دوش بگیرید و در حمام را نیمه باز بذارید تا بخار شما را اذیت نکند و اگر فشارتان افتاد و زمین خوردید بقیه بتوانند کمکتان کنند. 
4. برای تسکین درد از داروهایی مانند استامینوفن یا ایبوپروفن با تجویز پزشک استفاده کنید. ممکن است لازم باشد درد شدید را با مسکن‌های قوی‌تری که فقط با نسخه تجویز می‌شوند، مانند کدئین درمان کنید.
5. برای کاهش فشار روی پرینه و راحت‌تر کردن نشستن، از یک بالش نشمینگاه طبی استفاده کنید.

تغذیه مناسب برای بهبود زخم زایمان طبیعی

در مراقبت از زخم اپیزیوتومی، توجه به تغذیه اهمیت دارد. وعده‌های غذایی سالم و متعادل و میان‌وعده‌هایی را مصرف کنید که شامل تمام گروه‌های غذایی مثل غذاهای پروتئینی، میوه‌ها، سبزیجات، لبنیات و غلات باشد.

1. سبزیجات و میوه‌های غنی از ویتامین C مانند بروکلی یا توت فرنگی را انتخاب کنید. برای داشتن روی کافی، غلات غنی شده و غذاهای پروتئینی مانند گوشت گاو، مرغ، غذاهای دریایی یا لوبیا را انتخاب کنید. 
2. برخی از زخم‌ها ممکن است نیاز به مصرف بیشتر ویتامین‌ها و مواد معدنی خاص برای بهبودی داشته باشند. قبل از شروع مصرف هر گونه مکمل جدید با پزشک خود صحبت کنید.
3. از پروتئین کافی در طول روز استفاده کنید. در هر وعده غذایی یا میان وعده یک منبع پروتئین بگنجانید. مانند تخم مرغ ،مصرف انواع حبوبات مثل لوبیا سیاه، ماست یا پنیر برای میان وعده و مرغ و انواع گوشت باشد.
4. با آب یا سایر نوشیدنی های شیرین نشده به خوبی هیدراته بمانید.
5. مواد غذایی ملین (آلو انجیر کشمش و...)  مصرف کنید و مقدار زیادی آب بنوشید. این کار از یبوست جلوگیری می‌کند. خوردن فیبر زیاد نیز کمک خواهد کرد.
6. اگر دیابتی هستید برای مراقبت از اپیزیوتومی باید سطح قند خون را کنترل کنید تا از ایجاد زخم جلوگیری شود و به ترمیم زخم زایمان طبیعی کمک کند. 

شروع فعالیت بدنی و تمرینات کگل بعد از زایمان

وقتی احساس آمادگی کردید می‌توانید به فعالیت‌های عادی بازگردید، مانند کارهای سبک اداری یا نظافت خانه. اما برای مراقبت از اپیزیوتومی زمان شروع تمرینات سخت مهم است. معمولا از ۳ هفته بعد زایمان میتوان پیاده روی را شروع کرد و از سه ماه پس از زایمان از ورزش‌های سبک‌تر میتوان شروع کرد. 

۶ ماه پس از زایمان طبیعی مانند قبل از بارداری میتوان ورزش‌های حرفه‌ای شروع کنید. تقویت عضلات اطراف واژن و مقعد با انجام تمرینات کف لگن از ده روز بعد از زایمان می‌تواند به بهبودی کمک کند و فشار وارده بر برش و بافت اطراف آن را کاهش دهد.

تمرینات کگل بعد از زایمان شامل فشردن ماهیچه های اطراف واژن و مقعد است که گویی برای نگه داشتن ادرار است. این کار را با ۳ تا ۵ دقیقه  و ۱۰ بار در طول روز انجام دهید.

رعایت بهداشت برای مراقبت از بخیه اپیزیوتومی

برای مراقبت زخم پرینه رعایت نکات بهداشتی اهمیت دارد. در ادامه چند نکته بهداشتی برای مراقبت از زخم اپیزیوتومی در منزل را باهم مرور می‌کنیم:

1. هیچوقت برای حمام از وان استفاده نکنید زیرا محل بخیه‌ها هنوز باز هستند و احتمال انتقال عفونت وجود دارد.
2. دستان خود را قبل و بعد از رفتن به توالت یا تعویض نوار بهداشتی بشویید. این باعث کاهش خطر عفونت می‌شود.
3. اگر از سرویس فرنگی استفاده می‌کنید حتما از داروخانه کاور سرویس فرنگی تهیه کنید و روی آن بنشینید.
4. درمورد خشک کردن ناحیه تناسلی پس از دستشویی اختلاف نظر هایی وجود دارد. به صورت کلی خشک کردن محل زخم به بهبود بخیه کمک می‌کند اما توجه کنید باید از گاز استریل برای خشک کردن خود استفاده کنید نه دستمال کاغذی.
5. از شورت‌های یکبارمصرف استفاده کنید تا هم جریان هوا در محل زخم بیشتر شود هم از انتقال عفونت جلوگیری گردد.
6. پدهای خود را هر 2 تا 4 ساعت یکبار عوض کنید.
7. برای شستشوی زخم فقط از آب استفاده کنید. از داروخانه میتوانید سرم شستشو تهیه کنید. سر آن را با یک وسیله سوراخ کنید و هنگام شستشو محل برش با فشار دادن بدنه سرم، آب را با فشار ملایم روی زخم بریزید.
8. استفاده از بتادین برای شستشوی بخیه‌ها ممنوع است. از بتادین فقط برای تمیز کردن پوست دور محل برش استفاده کنید نه روی آن. برای این کار ابتدا روی یک پنبه کمی بتادین میریزید و با فاصله نیم سانت از لبه زخم، پوست را تمیز می‌کنید.
9. قرار دادن بخیه‌ها در معرض هوای تازه می‌تواند به روند بهبودی کمک کند. درآوردن لباس زیر و دراز کشیدن روی یک حوله روی تخت برای حدود 10 دقیقه یک یا دو بار در روز ممکن است کمک کننده باشد. بخصوص اگر نور خورشید به محل زخم بتابد.
10. هنگامی که مدفوع می‌کنید، ممکن است مفید باشد که یک پد تمیز روی برش قرار دهید و به آرامی فشار دهید. این کار می‌تواند به کاهش فشار روی برش کمک کند.
11. هنگام پاک کردن خود، مطمئن شوید که به آرامی از جلو به عقب پاک کنید. این کار به جلوگیری از عفونت باکتری کمک می‌کند.
12. توجه کنید استفاده از تامپون پس از زایمان طبیعی ممنوع است.

شروع رابطه جنسی همراه با بخیه زایمان طبیعی

هیچ قانونی در مورد زمان شروع مجدد رابطه جنسی پس از زایمان وجود ندارد. ۳-۶ هفته پس از زایمان بسته به خونریزی، محل بخیه و شرایط روحی و جسمیتان میتوانید رابطه جنسی را شروع کنید. برای مراقبت از بخیه اپیزیوتومی به نکات زیر توجه کنید:

• در هفته‌های پس از زایمان، بسیاری از زنان احساس درد و همچنین خستگی می‌کنند، چه زایمان طبیعی باشد چه سزارین، چه اپیزیوتومی انجام داده باشند یا نه. در انجام رابطه جنسی پس از زایمان عجله نکنید. اگر رابطه جنسی دردناک باشد، لذتبخش نخواهد بود. 
• اگر پارگی یا اپیزیوتومی داشته‌اید، درد حین رابطه جنسی در چند ماه اول بسیار شایع است.
• اگر دخول دردناک است، به همسرتان بگویید. اگر وانمود کنید که همه چیز خوب است در حالی که اینطور نیست، ممکن است سکس به عنوان یک درد و رنج باشد و نه لذت.
• شما هنوز هم می‌توانید بدون داشتن دخول نزدیک هم باشید. برای مثال، از طریق خودارضایی متقابل.
• درد گاهی اوقات می‌تواند با خشکی واژن مرتبط باشد. برای کمک می‌توانید از روان کننده‌های مبتنی بر آب که در داروخانه‌ها موجود است استفاده کنید.
• از روان کننده‌های روغنی مانند وازلین یا لوسیون مرطوب کننده استفاده نکنید، زیرا می‌تواند واژن را تحریک کند و به کاندوم از جنس لاتکس آسیب برساند.
• شما می‌توانید 3 هفته پس از تولد نوزاد باز باردار شوید، حتی اگر در حال شیردهی هستید و قاعدگی شما شروع نشده است. پس حتما از روش های جلوگیری از بارداری استفاده کنید.

علت درد مداوم بخیه های زایمان طبیعی

درد مداوم بخیه های زایمان طبیعی باید حتما توسط پزشک بررسی شود. شایع ترین علل درد مداوم بخیه ها عدم مراقبت از بخیه پرینه پس از زایمان است. در زیر چند علت مرتبط آورده شده است:

• ممکن است به علت عفونت بخیه پرینه باشد که در ادامه درباره آن صحبت می‌کنیم.
• ممکن است یک بخیه باز شده باشد و محل آن دچار التهاب و وسوزش شده باشد.
• ممکن است انتهای نخ بخیه در محل گره، وارد بافت بدنتان شوند و درد مداوم ایجاد کند.

عفونت بخیه اپیزیوتومی

عفونت بخیه اپیزیوتومی نشانه عواقب عدم مراقبت از زخم اپیزیوتومی است. با شستشوی روزانه فقط با آب و تعویض مکرر نوار بهداشتی، ناحیه مورد نظر را تمیز نگه دارید. قبل و بعد از رفتن به توالت دست‌های خود را بشویید. همچنین نکات بهداشتی فوق را رعایت کنید. 

علائم عفونت بخیه اپیزیوتومی مانند:

• پوست قرمز و متورم
• ترشح چرک یا مایع از بریدگی
• درد مداوم
• بوی غیر معمول
• تب

در صورت داشتن علائم فوق سریعا به پزشک مراجعه کنید.

پیشگیری از بخیه خوردن هنگام زایمان

نگرانی بسیاری از زنان باردار از زایمان طبیعی، بخیه‌هایی است که هنگام زایمان زده می‌شود. سوال بسیاری از آن‌ها این است که چکار کنم تا هنگام زایمان طبیعی بخیه نخورم؟! جواب این است که از قبل نمیتوان بخیه خوردن یا نخوردن را پیش بینی کرد اما با راهکارهای زیر می‌توان تا حد زیادی از نیاز داشتن به بخیه حین زایمان جلوگیری کرد:

یک مامای ماهر در این زمینه داشته باشید. ماما می‌تواند به شما کمک کند از پارگی پرینه در حین زایمان، درست در زمانی که سر کودک قابل مشاهده است جلوگیری کنید. ماما از شما می‌خواهد که زور زدن را متوقف کنید و چند نفس سریع و کوتاه بکشید و نفستان را منقطع از دهانتان بیرون دهید. این موضوع به این دلیل است که سر کودک شما آرام آرام بیرون ‌آید و به پوست و عضلات پرینه زمان می‌دهد تا بدون پارگی کشیده شوند. پوست پرینه معمولا به خوبی کشیده می‌شود، اما ممکن است پاره شود، به خصوص در زنانی که برای اولین بار زایمان می‌کنند.

ماساژ پرینه در چند هفته آخر بارداری می‌تواند شانس انجام اپیزیوتومی در حین زایمان را کاهش دهد. نوع و دفعات ماساژ در مطالعات تحقیقاتی متفاوت است. بیشتر شامل وارد کردن 1 یا 2 انگشت در واژن و اعمال فشار به سمت پایین و پشت پرینه است. بیشترین سود در زنانی بود که این کار را هر روز تکرار می‌کردند.

تغذیه در پیشگیری از بخیه زایمان طبیعی بسیار اهمیت دارد. خوردن غذاهای پر پروتئین مانند ماهی، مرغ، تخم مرغ، حبوبات، سویا و غذاهای حاوی روی و ویتامین C مانند غلات کامل، میوه ها و سبزیجات می‌تواند تولید کلاژن را در بدن ما تشویق کند.

ورزش‌های خاصی وجود دارد که با شرکت در کلاس‌های دوران بارداری میتوانید به راحتی آنها را یاد بگیرید. 

زمان مراجعه به پزشک پس از اپیزیوتومی

در شرایط زیر باید به پزشک مراجعه کنید:

• درد بدتر می‌شود و در موارد شدید به مسکن جواب نمی دهد. غیر معمول است که درد پس از اپیزیوتومی بیش از 2 تا 3 هفته طول بکشد.
• شما 4 روز یا بیشتر اجابت مزاج نداشته‌اید.
• لخته خون‌های بزرگتر از یک گردو را دفع می‌کنید.
• ترشحاتی با بوی بد دارید.
• زخمتان به نظر می‌رسد در حال باز شدن است.
• محل بخیه قرمز شده و بسیار گرم است.
• تب دارید.

چرا بخیه های اپیزیوتومی دیر خوب می‌شوند؟

در صورتی که محل برش یا جراحت در بدن در معرض جریان هوا و خشک باشد و همچنین تاریک نباشد خیلی زود بهبود می‌یابد. محل بر اپیزیوتومی همیشه تاریک و مرطوب است. همچنین جریان هوا به علت استفاده از پدهای بهداشتی و خونریزی کم است. نتیجه تمام موارد فوق می‌شود عفونت محل بخیه و تاخیر در بهبودی بخیه‌های زایمان طبیعی! به همین علت مراقبت از زخم اپیزیوتومی و پیشگیری از عفونت بخیه اپیزیوتومی بسیار مهم است.

آیا بخیه های اپیزیوتومی قابل جذب هستند؟

نخ بخیه های اپیزیوتومی قابل جذب هستند، بنابراین برای برداشتن آنها نیازی به بازگشت به بیمارستان نخواهید داشت. توجه کنید در برخی افراد که حدس زده شود در رعایت بهداشت بخیه های اپیزیوتومی ضعیف هستند ممکن است بخیه‌های سطح پوست از نوع غیر جذبی باشد که محل زخم باز نشود. مدت زمان جذب بخیه اپیزیوتومی بسیار متفاوت است. حدودا ۲-۴ هفته طول می‌کشد تا بخیه‌های جذبی از بین روند.

آﯾﺎ ﺑﺨﯿﻪ زاﯾﻤﺎن دوﺑﺎره ﭘﺎره میﺷﻮد؟

در صورت عفونت و عدم مراقبت از بخیه پرینه ممکن است بخیه زایمان طبیعی باز شود و نیاز به بخیه مجدد باشد.

آیا در زایمان های بعدی به اپیزیوتومی نیاز دارم؟

خیر. نیاز به اپیزیوتومی در زمان تولد ارزیابی می‌شود. همیشه به سلامتی شما و کودکتان بستگی دارد. تعداد کمی از زنان دارای بافت اسکار بیش از حد از اپیزیوتومی قبلی خواهند بود و به دلیل اینکه بافت اسکار کشیده نمی‌شود، این زنان ممکن است برای جلوگیری از پارگی بیش از حد نیاز به اپیزیوتومی مجدد داشته باشند.