زایمان واژینال ابزاری

زایمان طبیعی با ابزار نوعی زایمان کمکی است که می‌تواند به مادران در زایمان طبیعی (در زمانی که زایمان پیشرفت نمی‌کند) کمک کند. فورسپس برای گرفتن نوزاد در داخل کانال زایمان و وکیوم برای ایجاد مکش روی سر نوزاد و کمک به هدایت او به بیرون استفاده می‌شود. زایمان با ابزار می‌تواند تا حد زیادی از زایمان سزارین جلوگیری کند.

زایمان با ابزار چیست؟

اکثر زنان باردار می‌توانند بدون هیچ مشکلی و کمکی به صورت طبیعی در بیمارستان زایمان کنند. اما گاهی مواردی پیش می‌آید که در آن مادر برای زایمان طبیعی نیاز به کمک دارد. در چنین مواردی، پزشک از زایمان طبیعی با ابزار استفاده می‌کند. ابزارهایی به‌نام فورسپس (forceps) یا وکیوم (vacuum) برای سالم بیرون آوردن نوزاد در زایمان طبیعی استفاده می‌شوند. در واقع در مواردی که زایمان طبیعی به‌دلیل عدم پیشرفت مناسب و دیر باز شدن دهانه رحم امکان‌پذیر نیست، زایمان با ابزار استفاده می‌شود.

انواع زایمان با ابزار زایمانی که در آن برای خروج جنین از ابزارهایی مثل فورسپس و وکیوم استفاده می‌شود، زایمان طبیعی با ابزار نام دارد. ابزارهایی که برای کمک به خروج جنین در زایمان‌های سخت استفاده می‌شود شامل دو نوع ابزار فورسپس و وکیوم است. در ادامه به توضیح این دو نوع ابزار می‌پردازیم.

زایمان با دستگاه وکیوم

در مرحله دوم زایمان، زمانی که شما به طور فعال سعی می‌کنید کودک خود را بیرون برانید، گاهی اوقات به نظر می‌رسد که روند زایمان متوقف می‌شود. به این معنی که با انقباضات شما، موقعیت جنین تغییری نمی‌کند. این می‌تواند ساعت‌ها ادامه داشته باشد. در حالی که شما در حال زایمان هستید، تیم پزشکی شما علائم حیاتی و ضربان قلب کودک شما را کنترل می‌کند تا نسبت به علائم ناراحتی جنین هوشیار بماند. اگر سلامتی شما یا کودکتان به دلیل زایمان طولانی مدت در خطر باشد و یا زایمان برای مدتی پیشرفت نکند، پزشک به دنبال راه‌هایی برای کمک به شما در زایمان خواهد بود.

ابزار وکیوم یکی از راه‌هایی است که می‌تواند در شرایط خاصی مثل زمانی که سر کودک شما به اندازه کافی در کانال زایمان پایین آمده است و در موقعیت مناسب قرار دارد اما روند زایمان طولانی شده است، به خروج جنین کمک کند. وکیوم یک دستگاه مکش فنجانی شکل است. قسمت فنجان روی سر کودک شما قرار می‌گیرد و کشش را برای هدایت نوزاد به بیرون ایجاد می‌کند. وکیوم فقط در شرایط خاص و زایمان‌های سخت توصیه می‌شود و استفاده از آن برای زایمان‌های روتین توصیه نمی‌شود.

زایمان طبیعی با کمک دستگاه فورسپس

زایمان فورسپس نوعی زایمان با وسایل کمکی است که پزشک و ماما می‌توانند در زمانی که زایمان متوقف شده است، از آن استفاده کنند. این ابزار تنها زمانی استفاده می‌شود که زایمان طبیعی در مراحل پایانی خود است اما پیشرفت نمی‌کند و یا زمانی که شما یا سلامت کودکتان در معرض خطر زایمان طولانی مدت قرار دارید. 

فورسپس یک ابزار پزشکی است که شبیه انبر فلزی است. یک پزشک آموزش‌دیده می‌تواند از فورسپس برای گرفتن کودک شما در داخل کانال زایمان استفاده کند و به هدایت او کمک کند. در حالی که زایمان فورسپس معمول نیست، اما تحت شرایط خاصی یک راه حل مفید است که می‌تواند به شما کمک کند نوزاد خود را بدون نیاز به زایمان سزارین خارج کنید.

زمان استفاده از ابزارهای کمکی در زایمان طبیعی

هنگامی که زایمان در مرحله دوم متوقف می‌شود و انقباضات کمکی به خروج جنین نمی‌کند، پزشک شما به دقت وضعیت شما و نوزادتان را زیر نظر خواهد گرفت. اگر ضربان قلب جنین نشان دهد که او تحت استرس ناشی از زایمان است و یا اکسیژن کافی در کانال زایمان دریافت نمی‌کند، پزشک شما سعی می‌کند که با خارج کردن سریع‌تر جنین، از ایجاد مشکلات بعدی ناشی از نرسیدن اکسیژن به جنین جلوگیری کند.

در چنین شرایطی، زایمان فورسپس و وکیوم دو گزینه‌ای هستند که می‌توانند به شما در زایمان طبیعی قبل از توسل به سزارین کمک کنند. برای استفاده از این ابزارها، باید شرایط خاصی رعایت شود. برای مثال، جنین شما باید حداقل در نیمه راه کانال زایمان باشد و تیم پزشکی باید بتواند تشخیص دهد که جنین دقیقا در چه موقعیتی قرار دارد. اگر زایمان طبیعی با ابزار شکست بخورد، تیم پزشکی ممکن است به جای آن سزارین را توصیه کند.

تفاوت فورسپس و وکیوم در چیست؟

زایمان طبیعی با ابزار فورسپس و وکیوم از نظر خطرات و فواید مشابه هستند. اغلب انتخاب بین آنها به آموزش و پزشک شما بستگی دارد. زایمان فورسپس کمتر رایج است زیرا به مهارت بیشتری نیاز دارد و بسیاری از افراد به اندازه کافی برای استفاده از آنها آموزش ندیده‌اند. اما مواردی وجود دارد که فورسپس می‌تواند به خروج جنین کمک کند در حالی که وکیوم نمی‌تواند. 

استفاده از وکیوم مستلزم این است که سر جنین رو به پایین و به صورت سفالیک باشد، در حالی که فورسپس می‌تواند یک جنین بریچ (جنینی که ابتدا با پا وارد کانال زایمانی می‌شود) به دنیا بیاورد. از فورسپس می‌توان برای چرخاندن نوزاد در موقعیت بهتری برای زایمان نیز استفاده کرد. ابزار فورسپس همچنین درصد موفقیت کلی بالاتری نسبت به وکیوم دارند.

روش انجام زایمان با ابزار

در زایمان طبیعی اگر نیاز به کمک تیم پزشکی و زایمان با ابزار باشد، از دو ابزار فورسپس و وکیوم برای خروج جنین از کانال زایمان استفاده می‌شود. در ادامه روش انجام زایمان طبیعی با ابزار فورسپس و وکیوم را به طور کامل توضیح می‌دهیم.

روش انجام زایمان طبیعی با کمک دستگاه فورسپس

فورسپس زایمان به صورت ارگونومیک برای شما و جنین‌تان طراحی شده است. تیغه‌ها در انتها خمیده هستند تا شکل سر کودک شما را در آن قرار گیرد و در طول آنها منحنی هستند تا شکل لگن شما را در خود جای دهند. همچنین انواع مختلفی از فورسپس برای سازگاری با شرایط مختلف، از جمله نوزادان بریچ وجود دارد. 

فورسپس به چرخیدن بهتر نوزاد کمک می‌کند تا در موقعیت بهتری برای زایمان قرار بگیرد. برای استفاده از روش، به پشت دراز می‌کشید و پاهای خود را از هم باز می‌کنید. با هر انقباض خود به زور زدن ادامه می‌دهید و در بین انقباضات استراحت می‌کنید. پزشک شما از دوره استراحت بین انقباضات برای قرار دادن فورسپس در دو طرف سر (یا پای جنین) استفاده می‌کند. آنها از انقباض بعدی شما برای اعمال کشش ملایم به فورسپس برای کمک به هدایت جنین شما به بیرون استفاده می‌کنند و بیشتر از نیروی هل دادن شما استفاده می‌کنند. اگر کودک شما نیاز به چرخاندن در موقعیت بهتری برای زایمان داشته باشد، آنها در بین انقباضات روی این کار را خواهند کرد.

روش انجام زایمان با دستگاه وکیوم

در زایمان طبیعی با وکیوم پزشک شما با دقت فنجان وکیوم را دقیقاً در نقطه مناسب روی سر نوزاد قرار می‌دهد و مطمئن می‌شود که هیچ گونه بافت واژن زیر آن گیر نمی‌کند. در انقباض بعدی شما، کشش را با پمپ مکانیکی یا الکتریکی اعمال می‌کنند. این کار کمک می‌کند که نیروی خلاء به نیروی انقباض شما اضافه شود و به خروج سر جنین از کانال زایمان کمک کند.

اگر فنجان به طور مکرر از سر کودک جدا شود، یا اگر نشانه‌ای از کبودی در پوست سر کودک وجود داشته باشد، پزشک وکیوم را رها می‌کند. اگر وکیوم موفقیت آمیز باشد، پزشک شما به محض اینکه سر کودکتان به طور ایمن بیرون بیاید، آن را جدا می‌کند. اکنون آنها می‌توانند از دستان خود برای کمک به زایمان بدن نوزاد استفاده کنند.

عوارض زایمان با ابزار برای مادر و نوزاد

زایمان همیشه با خطراتی همراه است. این وظیفه تیم پزشکی شماست که این خطر را برای شما و نوزادتان به حداقل برساند. اگر مداخله‌ای مانند زایمان با ابزار را توصیه می‌کنند، به این دلیل است که معتقدند خطرات عدم مداخله بیشتر است. مداخله نکردن می‌تواند به این معنی باشد که شما یا جنین‌تان در طول زایمان طولانی مدت آسیب جدی می‌بینید، به خصوص اگر ضربان قلب جنین شما نشان دهنده کمبود اکسیژن کافی باشد. عوارض جانبی کمبود اکسیژن بیشتر از زایمان با ابزار است و اگر مداخله انجام نشود، ممکن است به سزارین اورژانسی نیاز داشته باشید، که عوارض بیشتری نسبت به زایمان با فورسپس دارد.

خطراتی که زایمان طبیعی با ابزار برای والدین و نوزادشان ایجاد می‌شود همان خطراتی است که با زایمان طبیعی بدون مداخله همراه است. اگرچه این عوارض می‌توانند با زایمان با ابزار شایع‌تر باشند. عوارض زایمان با ابزار کمکی عبارتند از:

• پارگی واژن: احتمال پارگی با فورسپس بیشتر است؛
• پارگی‌های درجه سوم یا چهارم: این پارگی‌ها در حدود ۱۰ درصد از زایمان‌های فورسپس در مقایسه با ۳ درصد از زایمان‌های بدون کمک رخ می‌دهد؛
• مشکل در ادرار کردن یا بی‌اختیاری ادرار بعد از زایمان: این خطر با خطر پارگی افزایش می‌یابد؛
• افتادگی اندام لگن: در حالی که این امر پس از زایمان بدون کمک نیز رایج است، این خطر با خطر پارگی پرینه افزایش می‌یابد؛
• خونریزی پس از زایمان: به دنبال پارگی‌ها ممکن است خونریزی پس از زایمان نیز رخ دهد.

عوارض زایمان طبیعی با فورسپس برای نوزاد اغلب خفیف و موقتی است. عوارض جدی بسیار نادر است. این خطرات عبارتند از:

• زخم‌های سطحی در سر یا صورت که ظرف چند روز بهبود می‌یابند؛
• فلج موقت عصب صورت: آسیب به اعصاب صورت کودک می‌تواند باعث ضعف موقت عضلانی و افتادگی صورت شود. این حالت نیز ظرف چند هفته بهبود می‌یابد؛
• شکستگی جمجمه: جمجمه نوزادان نرم هستند و راحت‌تر آسیب می‌بینند. اکثر شکستگی‌ها کوچک هستند، به خودی خود بهبود می‌یابند و آسیب طولانی مدت ایجاد نمی‌کنند؛
• خونریزی در داخل جمجمه: خونریزی مغزی نادر است، اما می‌تواند جدی باشد. تیم پزشکی شما نوزاد شما را برای هرگونه نشانه‌ای از خونریزی داخلی پس از زایمان تحت نظر خواهند داشت؛
• کاپوت سوکسدانیوم: ادم پوست سر نیز نامیده می‌شود، این تورم پوست سر است که می‌تواند ظاهری مخروطی ایجاد کند که معمولا در عرض چند روز برطرف می‌شود؛
• کبودی و زردی: دستگاه وکیوم می‌تواند باعث کبودی پوست سر شود که خطر زردی نوزاد را افزایش می‌دهد. این وضعیت رایج به دلیل افزایش بیلی روبین ناشی از تجزیه گلبول‌های قرمز خون، باعث زرد شدن موقت پوست نوزاد می‌شود. معمولا در عرض چند هفته از بین می‌رود؛
• سفالوهماتوما: این مجموعه‌ای از خون بین پوست سر و جمجمه کودک است که در اثر رگ‌های خونی آسیب دیده ایجاد می‌شود. از آنجایی که خون انباشته شده در قسمت بیرونی جمجمه قرار دارد، بر مغز تأثیر نمی‌گذارد و یکآسیب جزئی محسوب می‌شود.

زایمان با ابزار برای چه کسانی مناسب است؟

حتی اگر دهانه رحم هنگام زایمان به‌طور کامل باز شده باشد و انقباضات رحمی و زور زدن برای خروج نوزاد در حال انجام باشند، ممکن است باز هم برای زایمان و خروج نوزاد به کمک نیاز باشد. مادرانی که ساعت‌های طولانی در حال فشار و زور زدن برای خروج نوزاد هستند، نوزاد در آستانه خروج قرار گرفته اما زایمان اتفاق نمی‌افتد و جنین در قسمت انتهایی کانال زایمان گیر کرده باشد، کاندیدای زایمان با ابزار هستند.

زایمان با ابزار برای چه افرادی مناسب نیست؟

همانطور که گفته شد، زایمان با وسایل کمکی به طور روتین استفاده نمی‌شود و فقط تحت شرایط خاصی از این ابزارها برای زایمان جنین استفاده می‌شود. همچنین برخی موارد وجود دارد که نباید از زایمان با ابزار استفاده کرد. در موارد زیر زایمان طبیعی با ابزار کمکی ایمن نیست:

• دهانه رحم شما به اندازه کافی باز نشده؛
• نوزاد شما بیش از شش هفته و نارس است؛
• جنین خونریزی یا اختلال استخوانی دارد؛
• جنین با بازوهای خود از کانال زایمان عبور می‌کند؛
• موقعیت جنین شما قابل تعیین نیست؛
• جنین شما بزرگ‌تر از کانال زایمانی به نظر می‌رسد.

مراقبت‌های لازم بعد از انجام زایمان با ابزار

از آنجایی که زایمان با ابزار ممکن است عوارضی برای مادر و نوزاد داشته باشد، بعد از انجام زایمان با استفاده از ابزار مانند فورسپس یا وکیوم، مراقبت‌های خاصی برای مادر و نوزاد لازم است:

• بدن مادر در فرآیند زایمان تحت تنش قرار گرفته است و نیاز به استراحت مناسب دارد؛
• مادر باید با رعایت بهداشت ناحیه تناسلی، تمیز نگه داشتن زخم و نوشیدن مایعات کافی از ناحیه زخم خود مراقبت کند تا احتمال بروز عفونت کاهش یابد؛
• ممکن است پس از زایمان با استفاده از ابزار، مادر درد داشته باشد. پزشک ممکن است داروهای مسکن تجویز کند؛
• پزشک باید وضعیت عمومی نوزاد از نظر نشانه‌های عفونت، عملکرد تنفسی، تغذیه و میزان استرس نوزاد را پس از زایمان بررسی کند.

سوالات متداول

آیا زایمان با وکیوم و فورسپس برای نوزاد خطرناک است؟

زایمان با وکیوم و فورسپس خطرناک نیست. میزان موفقیت زایمان با فورسپس بیشتر از زایمان با وکیوم است. در روش وکیوم، ریسک بروز برخی عوارض مانند خونریزی شبکیه و سفال هماتوم (خونریزی بین جمجمه و سر جنین) افزایش می‌یابد. در زنانی که عضلات لگنی ضعیف دارند احتمال افتادگی رحم وجود دارد.

آیا می‌توان از زایمان با ابزار پیشگیری کرد؟

زایمان همیشه طبق برنامه پیش نمی‌رود و ممکن است همه چیز در زایمان شما خوب و نرمال باشد اما در مرحله آخر زایمان به کمک و مداخله تیم پزشکی نیاز داشته باشید.

آیا زایمان با ابزار بیشتر از زایمان طبیعی دردناک است؟

زایمان با ابزار ممکن است باعث درد بافت بین واژن و مقعد (قسمت پرینه)، پارگی واژن یا رکتوم شود.

و در پایان…

زایمان با ابزار روتین نیست، اما تحت شرایط خاصی می‌تواند مفید باشد. ممکن است آمادگی‌ برای زایمان کمکی نداشته باشید، اما زایمان همیشه طبق برنامه پیش نمی‌رود. اگرچه اکثر مادران می‌توانند بدون کمک و به صورت طبیعی زایمان کنند اما در شرایطی که ضربان قلب جنین خوب نباشد یا جنین بزرگ باشد یا زایمان طولانی شده باشد، مداخله در زایمان و استفاده از ابزار می‌تواند به خروج جنین و جلوگیری از زایمان سزارین کمک کند. در این مقاله به طور کامل درمورد روش انجام زایمان با ابزار و عوارض آن توضیح دادیم تا قبل از زایمان خود در مورد آن آگاهی و آمادگی کسب کنید.