تورشن تخمدان (پیچ خوردگی تخمدان)

تخمدان‌ها که تقریباً به اندازه و شکل یک بادام هستند، در قسمت پایین شکم و اطراف رحم قرار دارند. تورشن تخمدان یا همان پیچ خوردگی تخمدان معمولا فقط در یک طرف رخ می‌دهد و می تواند باعث درد ناگهانی و شدید و استفراغ شود. همچنین می تواند باعث عفونت در حفره شکمی شود. اکثر موارد تورشن تخمدان در زنان در سنین باروری دیده می‌شود، اما پیچ خوردگی تخمدان در دختران نیز می‌تواند پدر مادر ها را نگران کند. در این مقاله از مجله اینترنتی مام در مورد علت، علائم، تشخیص و درمان پیچ خوردگی تخمدان صحبت می‌کنیم.

پیچ خوردگی تخمدان چیست؟

شاید مهمترین سوال در ذهن شما این باشد که تورشن تخمدان چیست و اصلا پیچ خوردگی تخمدان چگونه است؟ در پاسخ به این سوال ابتدا باید تا حدی موقعیت تخمدان‌ها را دانست. تخمدان‌ها دو غده بادامی شکل در شکم و لگن هستند و از طریق یک پایه رباطی در سر جای خود نگه داشته می‌شوند. همچنین به وسیله لوله‌های رحمی (لوله‌های فالوپ) با رحم در ارتباط هستند. تخمدان‌ها دو وظیفه اصلی دارند: 

• تولید هورمون ها (از جمله استروژن و پروژسترون) 
• آزاد کردن یک تخمک در هر ماه برای لقاح.

تورشن تخمدان به انگلیسی ovarian torsion به معنای پیچ خوردن تخمدان است. این پیچ خوردگی گاهی اوقات، لوله فالوپ نزدیک تخمدان را نیز می‌پیچاند. هنگامی که این اتفاق می افتد، پیچ خوردگی آدنکس نامیده می‌شود. اکثر افراد مبتلا به این بیماری کیست‌های بزرگی دارند که باعث پیچ خوردن تخمدان می‌شود. اگرچه پیچ خوردگی تخمدان شایع نیست، اما یک اورژانس پزشکی است. جراحی برای باز کردن یا برداشتن تخمدان ضروری است. اگر به موقع جراحی اورژانسی انجام نشود؛ پیچ خوردگی تخمدان می‌تواند خطرناک باشد. پیچش تخمدان می‌تواند جریان خون به تخمدان را متوقف کند و باعث مرگ بافت تخمدان شود.

علائم پیچ خوردگی تخمدان

علامت اصلی پیچ خوردگی تخمدان، درد ناگهانی و شدید شکم است. درد شکم یک علامت برای بسیاری از بیماری‌ها است و همه آنها نیاز به مراجعه اورژانسی ندارند. در نتیجه ممکن است بسیاری از افراد این درد را یک نشانه برای مشکلی ساده بدانند و به اورژانس مراجعه نکنند. 

سایر علائم تورشن تخمدان عبارتند از:

• درد متوسط تا شدید در قسمت پایین شکم؛
• حالت تهوع و استفراغ.

علائمی که نشان می‌دهد بافت تخمدان شما شروع به مردن می‌کند عبارتند از:

• تب؛
• خونریزی یا ترشح غیر طبیعی واژن.

سوالی که شاید در ذهن داشته باشید این است که درد تورشن تخمدان چگونه است؟ اگر مهمترین علائم پیچ خوردگی تخمدان درد شکم است، درد آن چگونه احساس می‌شود؟ در پاسخ باید گفت هرکسی درد را یک طور متفاوت تجربه می‌کند. این موضوع می تواند تشخیص این که آیا دردی که تجربه می‌کنید یک تورشن تخمدان است یا بیماری دیگری را دشوار می‌کند. 

• معمولاً افراد درد همراه با پیچ خوردگی تخمدان را متوسط تا شدید و نه خفیف توصیف می‌کنند. 
• درد ممکن است تیز و ضربان دار احساس شود.
• درد ممکن است منتشر در سرتاسر پایین شکم یا فقط در سمت تخمدان آسیب دیده (معمولاً سمت راست) دیده شود. 
• همچنین ممکن است فقط در قسمت پایین شکم شما حس شود یا به ران‌ها، پهلوها و کمر شما گسترش می‌یابد.
• درد میتواند به صورت ثابت بدون تسکین یافتن بروز کند یا متناوب باشد. یعنی لحظه‌ای درد داشته باشید و لحظه‌ای را بدون درد بگذرانید. اگرچه درد متناوب غیر معمول است، اما علائم پیچ خوردگی تخمدان می‌تواند متناوب باشد، به این معنی که درد می‌آید و می‌رود. گاهی اوقات، تخمدان می‌پیچد و سپس باز می‌شود. پیچش جریان خون را قطع می‌کند و باعث درد می‌شود. هنگامی که تخمدان باز می‌شود و دوباره به خون دسترسی پیدا می‌کند، درد ممکن است از بین برود.

دلایل پیچ خوردگی تخمدان

پیچ خوردگی تخمدان زمانی اتفاق می افتد که موضوعی باعث شود تخمدان در جای همیشگی خود نباشد. اصلی‌ترین علت پیچ خوردگی تخمدان بزرگ شدن تخمدان است. یک تومور تخمدان یا کیست تخمدان (مخصوصاً یک کیست بزرگ) می تواند وزن اضافی به تخمدان اضافه کند و باعث جابجایی یا پیچش آن بر روی رباط نگهدارنده آن شود. اگرچه کمتر شایع است، تومورهای سرطانی یا سایر توده‌های جامد تخمدان نیز می‌توانند وزن و حجم تخمدان را تغییر دهند و باعث پیچ خوردگی تخمدان شوند.

چه عواملی خطر پیچ خوردگی تخمدان را افزایش می‌دهند؟ 

عوامل زیادی هستند که ممکن است احتمال ابتلا به تورشن تخمدان را افزایش دهند. برای مثال:

• سن: حدود سه چهارم افراد مبتلا به این بیماری در سنین باروری هستند. اکثر افراد مبتلا به پیچ خوردگی تخمدان بین 29 تا 34 سال سن دارند. البته پیچ خوردگی تخمدان در دختران کم سن‌تر هم دیده می‌شود.
• افزایش وزن و حجم تخمدان‌ها: تا 85 درصد از افرادی که با پیچ خوردگی تخمدان تشخیص داده شده‌اند، کیست تخمدان یا توده‌های خوش‌خیم دیگر روی تخمدان‌های خود داشتند. اگر سایز کیست یا توده 5 سانتی‌متر یا بیشتر باشد، خطر بیشتر است. همچنین سندرم تخمدان پلی کیستیک حجم تخمدان‌ها را افزایش می دهد و احتمال پیچ خوردن تخمدان بیشتر می شود.
  سابقه پیچ خوردگی تخمدان: افرادی که قبلا یک مرتبه پیچ خوردگی تخمدان را تجربه کردند با احتمال بیشتری دوباره به آن دچار میشوند.
  رباط‌های تخمدان بلندتر از حد معمول: ممکن است با رباط‌های بلندتر از حد معمول متولد شده باشید که شما را در معرض خطر بیشتری برای پیچش تخمدان قرار می‌دهد.
  تورشن تخمدان در بارداری: از هر 4 نفری که تشخیص داده می شود پیچ خوردگی تخمدان دارند، 1 نفر باردار هستند. تغییرات در بدن در دوران بارداری می تواند خطر ابتلا را افزایش دهد. به عنوان مثال، کیست جسم زرد در دوران بارداری شایع تر است. هورمون‌ها رباط‌ها را شل می‌کنند و باعث انعطاف‌پذیری و چرخش آن‌ها می‌شوند در نتیجه پیچ خوردگی تخمدان در بارداری بیشتر دیده می شود.
  درمان‌های باروری: در سیکل های درمان ناباروری تخمدان‌ها را تحریک می‌کنند تا تخمک‌های بیشتری آزاد کنند. در این سیکل ها احتمال ایجاد کیست‌های فولیکولی تخمدان افزایش می یابد. نتیجه آن افزایش حجم تخمدان و افزایش احتمال تورشن تخمدان است.

گاهی اوقات، حرکات فیزیکی می تواند علائم پیچ خوردگی تخمدان را ایجاد کند. برخی از افراد پس از مقاربت یا فعالیت بدنی علائم تورشن تخمدان را تجربه می کنند.

روش های تشخیص پیچ خوردگی تخمدان

برای تشخیص پیچ خوردگی تخمدان پزشک از مجموعه‌ای از روش‌ها کمک می‌گیرد:

• تشخیص بر اساس علائم: تنها عاملی که ممکن است تشخیص پیچ خوردگی تخمدان را سخت کند، علائم مشابه تورشن تخمدان با سایر بیماری‌هایی است که شکم درد نشانه اصلی آنها است. مانند آپاندیسیت که ممکن است علائم آن با تورشن تخمدان یکسان باشد و تشخیص بر اساس علايم بالینی را دشوار سازد.
• تشخیص پیچ خوردگی تخمدان با سونوگرافی: با پیشرفت علم تصویربرداری تشخیص تورشن تخمدان سخت نیست. سونوگرافی ترانس واژینال همراه با داپلر معمولاً می‌تواند پیچ خوردگی تخمدان را تشخیص دهد زیرا در سونو داپلر سونوگرافیست می‌تواند ببیند که جریان خون به تخمدان قطع شده است. 
• جراحی: با این حال، تنها راه برای تشخیص قطعی پیچ خوردگی تخمدان این است که جراح تخمدان پیچ خورده را داخل بدن شما ببیند. اغلب از روشی به نام لاپاراسکوپی برای بررسی مستقیم تخمدان‌ها استفاده می‌کنند. اگر در حین لاپاراسکوپی پیچ خوردگی تخمدان را ببینند، می‌توانند بلافاصله در همان روش آن را درمان کنند.

درمان پیچ خوردگی تخمدان

پزشکان پیچ خوردگی تخمدان را با جراحی درمان می‌کنند. درواقع تنها راه درمان تورشن تخمدان جراحی است. در این روش می‌توان کیست‌هایی را که ممکن است باعث تورشن تخمدان شده باشند را نیز برطرف کرد (سیستکتومی تخمدان). حتی اگر تخمدان به صورت کامل نکروز شده باشد (بافت تخمدان مرده باشد) جراح می‌تواند تخمدان را از بدن خارج کند (اوفورکتومی). جراحی به دو روش زیر انجام می‌شود:

• لاپاراسکوپی: اغلب جراحان لاپاراسکوپی را برای درمان تورشن تخمدان انجام می‌دهند. برای این روش، چند برش خیلی کوچک روی شکم ایجاد می‌شود. ابزاری به نام لاپاراسکوپ در یکی از برش‌ها قرار می‌گیرد که به جراحان اجازه می‌دهد ببینند که آیا تخمدان شما پیچ خورده است یا خیر. در واقع لاپاراسکوپ مثل یک دوربین کوچ وارد شکم می‌شود. در صورت نیاز، پس از تشخیص پیچ خوردگی تخمدان، جراحی را از طریق همان برش‌ها انجام می‌دهند.
• لاپاراتومی: گاهی اوقات، شما نیاز به جراحی باز (لاپاراتومی) دارید. برعکس لاپاراسکوپی که در همان روز پس از جراحی می‌توانید به خانه بروید، لاپاراتومی جراحی پیچیده‌تری است که به یک شب اقامت در بیمارستان و زمان بهبودی طولانی‌تری نیاز دارد.

مراقبت‌های بعد از عمل تورشن تخمدان

• زمان بهبودی می‌تواند از فردی به فرد دیگر تغییر کند. عمدتاً به نوع عمل جراحی و همچنین در مرحله‌ای که تحت درمان قرار گرفته‌اند بستگی دارد. حدود 2 تا 4 ماه برای بهبودی کامل پس از پیچ خوردگی تخمدان طول می‌کشد. 
• چکاپ هفتگی الزامی است.
• زمانی که احساس خستگی می‌کنید استراحت کنید.
• رژیم غذایی خاصی نیاز نیست. فقط مراقب باشید یبوست نگیرید که برای دفع به زور زدن نیاز داشته باشید.
• هنگامی که سرفه می‌کنید یا نفس عمیق می‌کشید، یک بالش را روی برش‌های خود نگه دارید تا از زخم‌های شما حمایت کند.
• تا زمانی که پزشکتان بگوید مشکلی ندارد، دوش نگیرید. معمولا به بسیاری از بیماران توصیه می‌شود که بعد از ۳ تا ۷ روز بعد از جراحی دوش بگیرند.
• اگر از داروهای ضد درد مخدر استفاده می‌کنید، رانندگی نکنید.
• بعد از 72 ساعت، اگر می‌توانید به پیاده روی بروید.
• 2 تا 4 هفته آینده به باشگاه نروید.
• مصرف دارو ضد درد طبق نظر پزشک انجام شود. همچنین ممکن است برای جلوگیری از کیست تخمدان داروی هورمونی تجویز شود.

عوارض بعد از عمل تورشن تخمدان

عوارض جانبی جراحی پیچ خوردگی تخمدان در افراد بسیاری دیده نمی‌شود. ممکن است منجر به عفونت قسمتی خاص در شکم (پریتونیت)، عفونت خون (سپسیس)، چسبندگی، درد مزمن و به دنبال آن ناباروری در موارد نادر شود.

تاثیر پیج خوردگی تخمدان بر باروری و بارداری

یکی از عوارض تورشن تخمدان تحت تاثیر قراردادن باروری است. اما، خبر خوب این است که اگر به موقع درمان شود، زنان شانس بالایی برای بهبودی کامل خواهند داشت. اکثر افراد مبتلا به پیچ خوردگی تخمدان سریعا تحت درمان قرار می‌گیرند و عوارضی را تجربه نمی‌کنند. با این حال، بدون مراقبت اضطراری، فقدان جریان خون به تخمدان می‌تواند باعث مرگ بافت شود. شما هنوز هم می‌توانید با یک تخمدان باردار شوید، اما مطالعات نشان داده‌اند که برداشتن تخمدان به دلیل پیچ خوردگی تخمدان می‌تواند شانس بارداری شما را کاهش دهد. پیشنهاد می‌کنیم مقاله افزایش شانس بارداری را نیز مطالعه کنید.

اگرچه نادر است، اما بافت مرده می‌تواند منجر به عفونت شکمی (پریتونیت) شود. عفونت می‌تواند بدون درمان اضطراری به اندام‌ها و جریان خون شما سرایت کند و دچار چسبندگی بافت در طرف سالم شوید. اگر لوله رحمی در سمت تخمدان سالم درگیر عفونت شود ممکن است برای بارداری طبیعی دچار مشکل شوید و به آی وی اف پس از تورشن تخمدان نیاز داشته باشید.

آیا میتوان از پیچ خوردگی تخمدان پیشگیری کرد؟

پیچ خوردگی تخمدان قابل پیشگیری نیست. اگر دچار پیچ خوردگی مکرر تخمدان هستید (که نادر است)، پزشک ممکن است روشی به نام اوفوروپکسی را توصیه کند که تخمدان را تثبیت می‌کند تا پیچ نخورد. برخی از پزشکان اووفوروپکسی را در کودکانی که قبلا یک تخمدان خود را در دوران کودکی به دلیل پیچ خوردگی تخمدان از دست داده‌اند، توصیه می‌کنند. این روش تخمدان باقی‌مانده را حفظ می‌کند تا در صورت تمایل بتوانند باردار شوند. کارشناسان هنوز در حال مطالعه مزایای بالقوه اوفوروپکسی در این موارد هستند.

سوالات متداول

در این قسمت به برخی از سوالات مهمی که برای افراد درباره تورشن یا پیچ خوردگی تخمدان مطرح است را پاسخ می‌دهیم:

آیا پیچ خوردگی تخمدان می‌تواند باعث نازایی شود؟

پیچ خوردگی تخمدان در صورتی که دیر جراحی شود و تخمدان از دست برود ممکن است شانس بارداری طبیعی را کاهش دهد. اما به معنای ناباروری نیست. زیرا هنوز یک تخمدان سالم با تخمک‌های مناسب موجود است که می‌توان به آن امیدوار بود. اگر خانمی زیر ۳۵ سال داشته باشد و فقط یک تخمدان برایش باقی مانده باشد میتواند تا یکسال به صورت طبیعی اقدام به بارداری کند. در صورت عدم بارداری میتوان با کمک ivf شانس خود را امتحان کنند.

آیا پیچ خوردگی تخمدان در کودکان نیز رخ می‌دهد؟

بله. پیچ خوردگی تخمدان در زنان رخ می‌دهد و ممکن است در هر سنی، از کودکان و نوجوانان تا سنین بزرگسالان رخ دهد.

پیچ خوردگی تخمدان در چه سنی شایع تر است؟

اکثر موارد در بیماران در سنین باروری رخ می‌دهد. میانگین سنی بیماران مبتلا به پیچ خوردگی بین 29.0 تا 33.5 سال است.

تورشن تخمدان با چه علائمی شروع میشود؟

علامت اصلی پیچ خوردگی تخمدان، درد ناگهانی و شدید شکم است. درد شکم یک علامت برای بسیاری از بیماری‌ها است و همه آنها نیاز به مراجعه اورژانسی ندارند. در نتیجه ممکن است بسیاری از افراد این درد را یک نشانه برای مشکلی ساده بدانند و به اورژانس مراجعه نکنند. 

آیا پیچ خوردگی تخمدان میتواند بدون علائم باشد؟

پیچ خوردگی تخمدان همیشه همراه درد شکم شدید است. مواردی وجود دارد که پیچ خوردن تخمدان متناوب بوده است. یعنی تخمدان کمی پیچش داشته و دوباره باز می‌شود و باعث ایجاد دوره‌های متناوب درد و سپس بدون درد می‌شود. اما توجه کنید که وقتی درد از بین رفته، پیچش تخمدان برطرف شده. پس در حالت پیچ خوردن تخمدان ما همیشه شاهد درد شکم خواهیم بود.

و در پایان…

پیچ خوردگی می تواند خون رسانی به تخمدان آسیب دیده را قطع کند و باعث درد شدید و ناگهانی شکم شود. بدون مراقبت اورژانسی، بافت تخمدان ممکن است بمیرد و باعث از دست دادن آن تخمدان شود. بهترین راه تشخیص تورشن تخمدان سونوگرافی واژینال داپلر است. هیچ روش دارویی نمیتواند این شرایط را درمان کند و نیاز به مداخله سریع به روش جراحی است. جراحی به روش لاپاراسکوپی یا لاپاراتومی، بسته به صلاح دید جراح انجام خواهد شد.