پلی هیدرآمنیوس یا افزایش آب دور جنین و علل آن

پلی هیدرآمنیوس به معنای افزایش مایع آمنیوتیک است. مایع آمنیوتیک، مایعی است که جنین را در دوران بارداری در رحم احاطه کرده و به محافظت، تغذیه و تسهیل حرکت آن کمک می‌کند. پلی‎ هیدرآمنیوس در حدود ۱ تا ۲ درصد از بارداری‌ها اتفاق می‎‌افتد و بیشتر اوقات خفیف است. این وضعیت می‌تواند عوارضی برای مادر و جنین به همراه داشته باشد و نیاز به بررسی و مراقبت‌های پزشکی دارد. در این مقاله به بررسی علل، علائم، عوارض و درمان‌های پلی هیدرآمنیوس یا افزایش آب دور جنین خواهیم پرداخت.

میزان نرمال آب دور جنین

در سونوگرافی، سونوگرافیست چهار قسمت مساوی از فاصله‌ی بین جنین و دیواره‌ی رحم خانم باردار را که هر یک از آن‌ها در قطر قدامی ـ خلفی کیسه آمنیوتیک قرار می‌گیرند، اندازه‌گیری کرده و در نهایت، اعداد حاصله را با هم جمع می‌کند. به این روش (Amniotic fluid index) می‌گویند. این عدد در شرایط نرمال در سه‌ماهه‌ی سوم بارداری بین ۵ تا ۲۵ سانتی‌متر است.

پلی هیدرآمنیوس چیست؟

در ابتدا باید به این نکته بپردازیم که چه موقع گفته می‌‎شود آب دور جنین زیاد‌تر از حد طبیعی است. در صورتی که AFI بیش از ۲۵ سانتی‌متر باشد عارضه‌ی پلی هیدرآمنیوس یا افزایش بیش از حد آب دور جنین (مایع آمنیوتیک)، ایجاد شده است. مایع اضافی می‌تواند به علت وجود مشکل در بدن مادر، جفت و یا جنین باشد اما معمولا یافتن علت اصلی افزایش مایع دور جنین بسیار دشوار است.

علائم پلی‎ هیدرآمنیوس 

علائم پلی هیدرآمنیوس ممکن است با تجمع مایع آمنیوتیک و ایجاد فشار در رحم و اندام‎‌های مجاور مرتبط باشد. پلی هیدرآمنیوس می‌تواند به صورت خفیف، متوسط یا شدید وجود داشته باشد و بسته به شدت آن، علائم و عوارض متفاوتی را به همراه خواهد داشت. پلی هیدرآمنیوس خفیف اغلب علائم کمی ایجاد می‌‏کند یا بدون علائم است. اما اشکال جدی این بیماری ممکن است باعث مشکلات زیر شود:

تنگی نفس یا ناتوانی در نفس کشیدن

تورم در مچ پا

درد در ناحیه معده

سوزش سردل

یبوست

احساس سفتی و انقباض در عضلات رحم.

ارائه دهنده مراقبت‌های بارداری ممکن است مشکوک به داشتن مایع آمنیوتیک بیش از حد شود؛ اگر:

اندازه رحم شما بزرگ‎تر از حد انتظار برای سن حاملگی باشد؛

در یافتن ضربان قلب جنین مشکل وجود داشته باشد و ضربان قلب به سختی پیدا شود؛

موقعیت جنین در رحم قابل احساس نباشد.

علت پلی‎ هیدرآمنیوس یا زیاد بودن آب دور جنین

در اغلب موارد علت پلی هیدرآمنیوس مشخص نیست، به خصوص زمانی که مشکل خفیف باشد. پلی هیدرآمنیوس می‌تواند علل متنوع داشته باشد. برخی از علل رایج پلی هیدرآمنیوس شامل موارد زیر است:

 دیابت بارداری

 عفونت مادر

سندرم قل به قل

وجود اختلال در جنین

 ناسازگاری خونی و RH

 نقایص کروموزومی جنین.

 زیاد بودن مایع دور جنین در ماه آخر

زیاد بودن مایع دور جنین در ماه آخر بارداری معمولاً بیش‎تر به خاطر درشت بودن جنین (ماکروزومی) یا دیابت بارداری کنترل‌نشده و پنهان اتفاق می‎افتد، چون در این دوره بیشتر علل ساختاری جنین قبلاً خودشان را نشان داده‌اند. البته گاهی هم کاملاً بدون علت مشخص پیش می‌آید و فقط یک تغییر فیزیولوژیک اواخر بارداری است.

خطرات زیاد بودن آب دور جنین

خود مایع اضافی برای جنین مضر نیست. مایع آمنیوتیک بیش از حد در رحم به اندام‌های مجاور فشار می‌آورد و باعث عوارض بارداری می‌شود. زیاد شدن آب دور جنین می‏تواند با عوارض زیر همراه باشد.

زایمان زودرس

 قرار نگرفتن سر نوزاد در موقعیت ایده آل قبل از زایمان (وضعیت بریچ)

پارگی زودرس کیسه آب

افتادگی بند ناف

دکولمان (جداشدگی زودرس جفت)

نیاز به زایمان سزارین

از دست دادن بارداری بعد از ۲۰ هفته (مرده زایی)

خون‌ریزی شدید به دلیل کاهش توان عضلات رحم پس از زایمان.

آشنایی با علت زیاد شدن آب دور جنین می‌تواند به درک بهتر برخی تغییرات و عوارض احتمالی در دوران بارداری کمک کند. حتما مقاله مربوطه را بخوانید.

پلی هیدرآمنیوس چگونه تشخیص داده می‌شود؟

طی ویزیت‎های بارداری، پزشک شکم شما را اندازه گیری می‎‌کند (اندازه گیری به نام ارتفاع فوندال) تا تعیین کند که آیا رحم شما خیلی بزرگ است یا خیر. اگر ارتفاع رحم بیش‎تر از مورد انتظار برای سن بارداری باشد، احتمال پلی هیدرآمنیوس مطرح است. همچنین از سونوگرافی هم برای اندازه گیری مقدار مایع آمنیوتیک در رحم کمک گرفته می‌شود.

اگر یکی از این روش‌‎ها نشان دهد که شما مبتلا به پلی هیدرآمنیوس هستید، پزشک احتمالاً بررسی‌های تشخیصی بیشتری را برای بررسی اختلالات مادرزادی، دیابت یا سایر شرایط تجویز خواهد کرد. برخی از این آزمایشات ممکن است شامل موارد زیر باشد:

اکوکاردیوگرافی جنین 

تست بدون استرس 

 مشخصات بیوفیزیکی

 آمنیوسنتز 

تست چالش گلوکز (آزمایشی که دیابت بارداری مادر را بررسی می‏‌کند)

برای افزایش آب دور جنین چه باید کرد؟

پلی هیدرآمنیوس در صورتی که خفیف باشد یا در پایان بارداری ایجاد شود، معمولاً نیازی به درمان ندارد. در بیش‎تر موارد، نظارت دقیق بر بارداری بهترین درمان است.

 در صورت ابتلا به پلی هیدرآمنیوس شدید ممکن است نیاز به درمان باشد. در برخی موارد این به معنی درمان بیماری زمینه‌ای (مانند دیابت بارداری) است که باعث پلی هیدرآمنیوس شده است. سایر گزینه‌های درمانی عبارتند از:

تخلیه مایع آمنیوتیک اضافی

القای زایمان قبل از موعد زایمان.

زایمان افراد مبتلا به پلی هیدرآمنیوس

تجربه زایمان با پلی هیدرآمنیوس خیلی متفاوت از فرد بدون پلی هیدرآمنیوس نیست. ضربان قلب کودک شما در حین زایمان ارزیابی می‎‌شود تا مطمئن شوید که او استرس زیادی را تحمل نمی‎‌کند. همچنین ممکن است هنگام زایمان مقدار زیادی مایع آمنیوتیک از بدن خارج شود. یک متخصص اطفال بلافاصله پس از تولد نوزاد شما را ارزیابی می‎‌کند و از سلامت او مطمئن می‎‌شود.

آیا می‎توان از پلی هیدرآمنیوس جلوگیری کرد؟

متاسفانه خیر. راه قطعی برای پیش‌گیری از پلی هیدرآمنیوس وجود ندارد. اگر دیابت بارداری برای شما تشخیص داده شده است یا قبل از بارداری دیابت داشته‌اید، کنترل سطح قند خون یکی از اقدامات احتیاطی است که می‌توانید انجام دهید.

و در پایان...

پلی هیدرآمنیوس یک عارضه بارداری است که معمولاً نیازی به درمان ندارد و نگران کننده نیست. شناخت علل، علائم و عوارض این وضعیت می‌تواند به مادران باردار کمک کند تا بهتر با آن مواجه شوند و در صورت نیاز به پزشک مراجعه کنند. همچنین، پیگیری و درمان مناسب می‌تواند به کاهش خطرات و عوارض مرتبط با این وضعیت کمک کند. در نهایت، مراقبت‌های منظم و مشاوره با پزشک نقش کلیدی در حفظ سلامت مادر و جنین دارد. می‎توانید با مشاورین مرکز ناباروری مام در مورد نگرانی‎‌هایی که دارید، صحبت کنید و هر سوالی در مورد این بیماری دارید بپرسید. ما اینجا کنار شما هستیم.