دلایل بستری نوزاد در NICU و هر آنچه والدین باید بدانند

تولد، فرایندی شگفت‌انگیز و پیچیده است که طی آن، تغییرات فیزیکی و احساسی زیادی برای مادر و نوزاد رخ می‌دهد. پس از تولد، نوزاد باید از نظر جسمی خود را با زندگی خارج از رحم تطبیق دهد و دیگر برای انجام عملکردهای حیاتی مانند تنفس، تغذیه و دفع مواد زائد، به خون‌رسانی جفت وابسته نیست. پیش از تولد، مادر این وظایف را از طریق جفت بر عهده دارد، اما با تولد نوزاد، عملکرد سیستم‌های حیاتی بدن او باید مستقل عمل کنند. در برخی موارد، نوزاد در این مرحله انتقالی دچار مشکل می‌شود. زایمان زودرس، ناهنجاری‌های مادرزادی یا زایمان‌های دشوار می‌توانند این سازگاری را با چالش روبه‌رو کنند. در چنین شرایطی، بستری نوزاد در بخش مراقبت‌های ویژه ضروری می‌شود تا از بروز مشکلات جدی جلوگیری شود. بخش مراقبت های ویژه نوزادان (NICU) مکانی تخصصی در بیمارستان است که برای مراقبت از نوزادانی با شرایط خاص طراحی شده است. در ادامه این مقاله از مجله مام به‌صورت کامل به دلایل بستری نوزادان در NICU می‌پردازیم.

NICU چیست و چه نوزادانی در آن بستری می‌شوند؟

بخش مراقبت های ویژه نوزادان (NICU) واحدی تخصصی در بیمارستان است که برای مراقبت از نوزادانی طراحی شده که در بدو تولد به دلایل مختلفی مانند نارس بودن، وزن پایین یا وجود مشکلات پزشکی، نیاز به مراقبت‌های ویژه دارند. بستری نوزاد در بخش مراقبت‌های ویژه معمولا به‌منظور پایش مستمر علائم حیاتی و ارائه درمان‌های تخصصی انجام می‌شود.

در NICU، با بهره‌گیری از تجهیزات پیشرفته و حضور تیمی متشکل از متخصصان نوزادان و پرستاران آموزش‌دیده، نوزادان از خطرات احتمالی دور نگه داشته می‌شوند. زایمان زودرس یکی از اصلی‌ترین دلایل بستری نوزادان در NICU است، چرا که نوزاد نارس هنوز آمادگی کامل برای تنفس مستقل، تنظیم دمای بدن و تغذیه را ندارد.

چه زمانی نوزاد از NICU ترخیص می‌شود؟

مدت زمان بستری نوزاد در بخش مراقبت‌های ویژه به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله: 

• میزان رشد و تکامل اعضای حیاتی بدن 
• توانایی نوزاد برای تنفس پایدار بدون دستگاه 
• تغذیه مستقل از شیر مادر یا شیشه
• توانایی حفظ دمای بدن خارج از انکوباتور

برخی نوزادان ممکن است تنها چند روز در NICU بستری باشند، اما برخی دیگر هفته‌ها یا حتی ماه‌ها به مراقبت نیاز دارند تا شرایط آن‌ها پایدار و ایمن شود.

رایج ترین دلایل بستری نوزاد در بخش مراقبت های ویژه

تولد زودرس و بستری در NICU

نوزادانی که پیش از هفته ۳۷ بارداری به دنیا می‌آیند، نوزاد نارس نامیده می‌شوند. یکی از مهم‌ترین دلایل بستری نوزادان در NICU، تولد زودرس است، چرا که بسیاری از ارگان‌های حیاتی بدن نوزاد هنوز به‌طور کامل تکامل نیافته‌اند. نوزاد نارس ممکن است در تنظیم دمای بدن، تنفس و تغذیه مستقل دچار مشکل شود. 

در چنین شرایطی، بستری نوزاد در بخش مراقبت‌های ویژه به‌منظور فراهم‌کردن محیطی کنترل‌شده مانند انکوباتور، ارائه شیر تقویتی، مایعات و داروهای لازم، ضروری است. طول مدت بستری بستگی به میزان نارس بودن و شرایط بالینی نوزاد دارد و می‌تواند از چند روز تا چند هفته یا حتی ماه‌ها متغیر باشد.

پیشنهاد می‌کنیم مقاله مراقبت از نوزاد نارس را نیز مطالعه کنید. 

سندرم دیسترس تنفسی نوزاد (RDS)

سندرم دیسترس تنفسی نوزاد که به آن به اختصار RDS می‌گویند، از دلایل شایع بروز مشکلات تنفسی نوزاد در ساعت‌های اولیه پس از تولد نوزاد است. این وضعیت بیشتر در نوزادان نارس دیده می‌شود، زیرا ریه‌های آن‌ها هنوز به اندازه‌ی کافی تکامل نیافته و ماده‌ای به نام سورفاکتانت تولید نکرده‌اند؛ سورفاکتانت ماده‌ای است که به باز نگه داشتن کیسه‌های هوایی ریه‌ها کمک می‌کند. کمبود این ماده‌ی حیاتی، موجب سفت شدن ریه‌ها و دشواری در تنفس می‌شود.

تنفس نوزادی که دچار RDS است، ممکن است با خس‌خس سینه یا ناله و فرو رفتگی قفسه‌ی سینه حین تنفس همراه باشد. درمان سندرم دیسترس تنفسی نوزاد بسته به شدت بیماری متفاوت است. در موارد خفیف، نوزاد ممکن است تنها به اکسیژن کمکی نیاز داشته باشد، اما در موارد شدیدتر، استفاده از دستگاه‌های خاص در NICU، یعنی اتصال نوزاد به دستگاه تنفس مصنوعی (ونتیلاتور) و تجویز سورفاکتانت داخل ریه‌ها، ضروری است. 

تیم مراقبت‌های ویژه در NICU به‌طور مداوم وضعیت تنفس، اکسیژن خون و عملکرد ریه‌ی نوزاد را پایش می‌کند تا از آسیب‌های احتمالی پیشگیری شود. لازم به ذکر است که هرچه تولد نوزاد به زمان ترم نزدیک‌تر باشد، احتمال بروز این نوع از مشکلات تنفسی نوزاد کاهش می‌یابد؛ اما با این حال، ممکن است نوزادان بالغ هم با مشکلات تنفسی متولد شوند که از دلایل بستری نوزاد در بخش مراقبت ویژه می‌شود.

عفونت های نوزادی

سپسیس نوزادی (Neonatal sepsis) یک عفونت جدی است که در آن، باکتری‌ها وارد جریان خون نوزاد شده و باعث واکنش التهابی گسترده در بدن او، از جمله ضعف، مشکلات تنفسی، بی‌اشتهایی و تب می‌شوند. این عفونت یکی از مهم‌ترین دلایل بستری نوزاد در NICU بوده و برای تشخیص آن، معمولا کشت خون، ادرار و مایع نخاعی انجام می‌شود. در بستری نوزاد در بخش مراقبت ویژه، آنتی‌بیوتیک‌های قوی داخل وریدی تجویز شده و نظارت و پایش مداوم انجام می‌شود تا عفونت نوزاد مهار گردد. 

همچنین، پنومونی که به معنای عفونت ریه است، می‌تواند ناشی از باکتری‌ها و ویروس‌ها باشد و اغلب علائمی مانند تب یا تنفس غیرعادی به همراه دارد. در صورت بروز علائم پنومونی، نوزاد در NICU با اکسیژن‌درمانی و آنتی‌بیوتیک درمان می‌شود. مننژیت نوزادی نیز عفونت پرده‌های مغز و نخاع است که معمولاً با علائمی مانند تب، بی‌قراری یا تشنج همراه است؛ تشخیص آن بر اساس آزمایش مایع نخاعی و کشت آن انجام می‌شود. این عفونت نیز نیازمند بستری نوزاد در بخش مراقبت ویژه، درمان با آنتی‌بیوتیک‌های مخصوص و پایش نورولوژیک دقیق است. 

خوشبختانه با تشخیص و درمان سریع، بسیاری از نوزادان بهبود می‌یابند؛ اما در صورت تأخیر، امکان بروز عوارض خطرناکی مانند مشکلات عصبی، شنوایی یا حتی مرگ به دنبال این عفونت‌ها وجود دارد. مدت زمان ترخیص نوزاد از NICU برای سپسیس یا پنومونی، معمولاً تا رفع عفونت و تثبیت علائم حیاتی (چند روز تا یک یا دو هفته) است و برای مننژیت، به خاطر درمان طولانی‌تر، ممکن است ۲ تا ۳ هفته یا بیشتر طول بکشد.

هیپوگلیسمی نوزادان

هیپوگلیسمی (Hypoglycemia) به معنای کاهش سطح قند خون در نوزاد تازه‌متولدشده است که می‌تواند از دلایل بستری نوزاد در NICU باشد. دلایل افت قند خون نوزاد شامل زایمان زودرس، تولد از مادر دیابتی، وزن بیش‌ازحد نوزاد، استرس واردشده به نوزاد حین تولد و یا اختلالات متابولیکی است. علائم هشداردهنده‌ای مانند لرزش، کبودی پوست یا لب‌ها، آتونی عضلانی، خواب‌آلودگی، آپنه یا تشنج معمولا پرستاران را به انجام تست سریع قند خون و بستری فوری نوزاد در بخش مراقبت ویژه هدایت می‌کند. 

در بستری نوزاد در بخش مراقبت ویژه، ابتدا تغذیه زودهنگام آغاز می‌شود و در موارد شدید افت قند خون، تزریق داخل وریدی گلوکز و ارزیابی مداوم انجام می‌گیرد. خوشبختانه بیشتر موارد به‌خوبی قابل درمان هستند، اگرچه کمبود قند خون شدید یا موارد طولانی‌مدت ممکن است باعث آسیب عصبی یا مشکلات مغزی در نوزاد شود. زمان ترخیص نوزاد از NICU در این موارد معمولاً کوتاه بوده و بیشتر نوزادان ظرف ۲ تا ۴ روز یا حداکثر تا ۷۲ ساعت، پس از بهبود سطح قند خون و تثبیت وضعیت عمومی، مرخص می‌شوند.

کوریوامنیونیت و شرایط خاص نیازمند NICU

کوریوامنیونیت (Chorioamnionitis) یک عفونت جدی است که پرده‌های جنینی (آمنیون و کوریون)، جفت و مایع آمنیوتیک را در دوران بارداری یا هنگام زایمان درگیر می‌کند. این عفونت زمانی رخ می‌دهد که باکتری‌ها از دهانه‌ی رحم به رحم نفوذ کنند؛ این حالت غالبا پس از پارگی زودرس کیسه آب اتفاق می‌افتد. 

برای نوزاد تازه‌متولدشده از مادر مبتلا به کوریوامنیونیت، بستری نوزاد در بخش مراقبت ویژه لازم است تا تحت مراقبت قرار گیرد؛ تجویز آنتی‌بیوتیک داخل وریدی، ارزیابی علائم حیاتی و پایش مداوم به‌منظور جلوگیری یا درمان عوارضی مانند سپسیس (عفونت خون) یا مننژیت (عفونت پرده‌های اطراف مغز و نخاع) انجام می‌شود. 

همچنین، کوریوامنیونیت می‌تواند یکی از دلایل اصلی عفونت ریه نوزاد تازه‌متولدشده (پنومونی) باشد، زیرا باکتری‌ها از مایع آمنیوتیک آلوده وارد ریه‌های نابالغ جنین می‌شوند. این عفونت معمولا بلافاصله پس از تولد بروز کرده و از دلایل بستری نوزاد در NICU محسوب می‌شود. زمان ترخیص نوزاد از NICU با توجه به شدت عفونت و واکنش بدن نوزاد به درمان، متفاوت است؛ اما معمولا بین ۷ تا ۱۴ روز طول می‌کشد تا دوره‌ی درمان کامل شده و وضعیت نوزاد پایدار گردد. 

علاوه بر دلایل شایعی مانند زایمان زودرس، مشکلات تنفسی یا عفونت، گاهی بستری نوزاد در بخش مراقبت ویژه به علت شرایط پیچیده‌تر و نادرتر رخ می‌دهد. از جمله این موارد می‌توان به آنتروکولیت نکروزان (NEC) اشاره کرد که نوعی التهاب شدید و خطرناک در روده‌ی نوزادان نارس است و نیاز فوری به مراقبت‌های تخصصی دارد. 

همچنین، زردی نوزاد در صورتی که سطح بیلی‌روبین بالا باشد و با درمان‌های معمول کاهش نیابد، می‌تواند باعث آسیب مغزی شود و نیاز به فتوتراپی یا تعویض خون در NICU داشته باشد. 

ناهنجاری‌های مادرزادی مانند مشکلات قلبی، گوارشی یا عصبی نیز از دیگر دلایل بستری نوزاد در NICU هستند که برای ارزیابی، پایش دقیق و در برخی موارد، آمادگی برای جراحی، به مراقبت‌های ویژه نیاز دارند. این شرایط گرچه شیوع کمتری دارند، اما نقش حیاتی NICU در تشخیص و مدیریت به‌موقع آن‌ها غیرقابل انکار است.

سوالات متداول

ان آی سی یو مخفف چیست؟

NICU مخفف عبارت Neonatal Intensive Care Unit به معنای بخش مراقبت‌های ویژه نوزادان است. این بخش از بیمارستان مخصوص نوزادان نارس، دارای مشکلات تنفسی، یا سایر شرایط بحرانی است که نیاز به مراقبت‌های پزشکی ویژه و تجهیزات پیشرفته دارند. 

چرا نوزاد در NICU بستری می شود؟ 

دلایل بستری نوزاد در NICU مسائلی مانند سندرم دیسترس تنفسی نوزاد، زایمان زودرس، عفونت یا وزن کم هنگام تولد است.

آیا بستری شدن در NICU خطرناک است؟

لزوما خیر، بستری نوزاد در بخش مراقبت ویژه برای مراقبت بیشتر از نوزادانی که در شرایط بحرانی‌تر از نوزادان سالم هستند انجام می‌‌شود که با مراقبت‌‌های تخصصی تیم پزشکی همراه است.

مدت زمان بستری نوزاد در NICU چقدر است؟

زمان ترخیص نوزاد از NICU بستگی به شرایط بالینی نوزاد و دلایل بستری نوزاد در NICU دارد که می‌تواند از چند روز تا چند هفته یا بیشتر متغیر باشد.

آیا نوزادانی که در NICU بستری می شوند در آینده مشکل دارند؟

اگر چه برخی نوزادان با توجه به دلایل بستری نوزاد در NICU ممکن است نیاز به بستری طولانی مدت در NICU داشته باشند، اما بسیاری از آنها بدون مشکل خاصی ترخیص می‌شوند.

آیا والدین می توانند در NICU کنار نوزاد باشند؟

بله، طبق قوانین و روتین هر بیمارستان، غالبا والدین در زمان بستری نوزاد در بخش مراقبت‌ ویژه اجازه دارند کنار نوزاد باشند یا به نوزاد سر بزنند.

و در پایان… 

نوزادانی که در بدو تولد با شرایطی مانند زایمان زودرس، وزن پایین، سندرم دیسترس تنفسی، عفونت یا ناهنجاری‌های مادرزادی مواجه هستند، برای حفظ جان و پیشگیری از عوارض خطرناک، نیازمند بستری در بخش مراقبت های ویژه نوزادان (NICU) هستند. دلایل بستری نوزادان در NICU معمولا شامل مشکلات حیاتی در عملکرد تنفس، تغذیه، تنظیم دمای بدن یا واکنش به عفونت است.

در این بخش تخصصی، با استفاده از تجهیزات پیشرفته و تیم چندتخصصی شامل پزشکان نوزادان، پرستاران آموزش‌دیده و سایر متخصصان، نوزاد تحت پایش و مراقبت مستمر قرار می‌گیرد. بستری نوزاد در NICU می‌تواند نقش نجات‌بخشی در عبور از مرحله بحرانی تولد ایفا کند و شرایط لازم برای ترخیص ایمن نوزاد را فراهم آورد. به همین دلیل، بخش مراقبت های ویژه نوزادان نه‌تنها یک واحد درمانی، بلکه فضایی حیاتی برای آغاز سالم زندگی بسیاری از نوزادان است که در بدو تولد به مداخلات تخصصی نیاز دارند.