اسپرم کش یا اسپرمسید چیست؟

اسپرم کش ها یا اسپرمسید‌ها یکی از روش های جلوگیری از بارداری هستند که به دلیل داشتن مواد شیمیایی خاص، می توانند از حرکت اسپرم ها جلوگیری نمایند یا اسپرم ها از بین ببرند؛ بنابراین مانع رسیدن اسپرم به تخمک و در نتیجه، بارور شدن تخمک می شوند. ماده شیمیایی موجود در اسپرم کش ها اغلب از نوع موادی مانند nonoxynol-9 می باشد که از ورود اسپرم به داخل رحم ممانعت می نماید. اسپرمسید ها باید پیش از شروع رابطه جنسی در داخل واژن قرار داده شوند. اسپرم کش ها به صورت کرم، ژل، فوم، شیاف و قرص در بازار موجود هستند.

انواع اسپرم کش

اسپرمسید ها در انواع مختلفی موجود می باشند که در ادامه به بررسی آن ها می‌پردازیم.

فوم اسپرم کش

فوم اسپرم کش در داخل قوطی های آئروسل گذاشته می‌شود، دارای اپلیکاتور بوده و قوامی همانند ژل مو دارد. 30 ثانیه پیش از استفاده از فوم اسپرم کش، قوطی آن باید تکان داده شود. سپس اپلیکاتور را بر روی نوک قوطی فوم قرار داده و آن را به سمت پایین فشار دهید، با این عمل کف یا فوم ایجاد می شود.

برای استفاده از فوم، خانم باید دراز بکشد و اپلیکاتور را وارد واژن کند، سپس آن را فشار داده تا فوم وارد واژن شود. فوم باید 30 دقیقه پیش از شروع رابطه جنسی استفاده گردد. بهتر است خانم دو اپلیکاتور داشته باشد. اپلیکاتور باید پس از استفاده، با آب و صابون شسته و تمیز شود و در جای خشک نگهداری گردد. فوم اسپرم کش مجدد قابل استفاده می باشد.

فیلم اسپرم کش

فیلم های اسپرم کش شامل ورق های نازکی در ابعاد 5 سانتی متر در 5 سانتی متر هستند. ابتدا نیمی از فیلم اسپرم کش و بعد نیم دیگر آن وارد واژن و در نزدیکی سرویکس (دهانه رحم) قرار می‎گیرد. سپس فیلم اسپرم کش به وسیله ترشحات واژن ذوب می‌شود و در نتیجه از حرکت اسپرم جلوگیری می‌نماید.

15 دقیقه پیش از رابطه جنسی فیلم اسپرم کش باید در داخل واژن ذوب شود و سپس رابطه جنسی آغاز گردد. برای هر بار رابطه جنسی باید از یک فیلم اسپرم کش استفاده کرد که فقط تا 1 ساعت پس از ورود به واژن دارای اثربخشی می‌باشد. 

ژل اسپرم کش

ژل اسپرم کش یکی دیگر از انواع اسپرمسید‌ها می‎باشد. ژل اسپرم کش در داخل تیوب قرار دارد و معمولا همراه دیافراگم، کلاهک سرویکس و انواع کاندوم استفاده می‎گردد. ژل اسپرمسید باید در داخل اپلیکاتور قرار داده شده و سپس وارد واژن گردد.
اگر رابطه جنسی بیش از  یک ساعت طول بکشد، باید از ژل دیگری استفاده کرد. اگر ژل اسپرم کش به همراه دیافراگم استفاده شود، می‌تواند بیش از شش ساعت اثر ضد بارداری داشته باشد. 

قرص ها و شیاف های اسپرم کش 

قرص‌ها و شیاف‌های اسپرم کش فرم‌های جامد اسپرمسید ها هستند و در مخاط واژن ذوب می‌شوند. قرص‌ها و شیاف ها حدود 5/2 سانتی متر طول و 5/0 سانتی متر عرض دارند. شیاف اسپرم کش باید در داخل واژن و در نزدیک سرویکس قرار داده شود.
زنان باید 15 دقیقه پیش از شروع رابطه جنسی از شیاف استفاده کنند تا شیاف در مخاط واژن حل گردد. در مقایسه با فوم، کرم و ژل، شیاف اسپرم کش اثر کمتری دارد زیرا نمی توان متوجه شد که آیا به درستی حل شده است یا خیر. در هر بار رابطه جنسی باید یک عدد شیاف جدید استفاده شود. قرص های اسپرم کش همانند شیاف اسپرم کش عمل می کنند. بسیاری از زنان هنگام ذوب شدن قرص و شیاف اسپرم کش، در واژن احساس گرمی می کنند.

کرم اسپرم کش

کرم‎های اسپرم کش مکانسیم عملی مشابه ژله اسپرم کش دارند، بنابراین باید همراه دیافراگم، انواع کاندوم و کلاهک سرویکس استفاده شوند. کرم‎های اسپرم کش وارد بافت های مختلفی می شوند و همچنین نسبت به اشکال دیگر اسپرمسید ها، احتمال خروج و نشت آن‌ها از واژن کمتر است.

اپلیکاتور بر روی تیوب کرم گذاشته می‎شود تا پر شود، سپس محتوی اپلیکاتور در داخل واژن و نزدیک به سرویکس تخلیه می‎شود. کرم‎های اسپرم کش چنانچه دقیقا پیش از رابطه جنسی استفاده شوند، موثرتر هستند و همچنین نباید بیش از 30 دقیقه قبل از آغاز رابطه جنسی استفاده شوند.

اسفنج های اسپرم کش

اسفنج‌های اسپرم کش، یکی دیگر از ابزارهای جلوگیری از بارداری هستند. بافت آن‌ها نرم و از جنس پلی اورتان است و یک حلقه نایلونی دارند. اسفنج اسپرم کش باید پیش از رابطه جنسی با آب مرطوب شود، در داخل واژن گذاشته شود تا ماده اسپرم کش آن آزاد گردد.

چگونه اﺳپرم کش از ﺑﺎرداری جلوگیری می‌کند

اسپرم‌کش‌ها معمولاً با ماده‌ای به نام نونوکسینول-۹ (Nonoxynol-9) عمل می‌کنند؛ این ماده با آسیب‌زدن به غشای اسپرم، حرکت اسپرم را مختل یا متوقف می‌کند و در نتیجه احتمال رسیدن اسپرم به تخمک و لقاح کاهش می‌یابد. اسپرم‌کش باید پیش از رابطه داخل واژن و نزدیک دهانه رحم قرار بگیرد تا مثل یک سد شیمیایی، مسیر عبور اسپرم به سمت رحم را سخت‌تر کند؛ با این حال به‌تنهایی روش بسیار مطمئنی نیست و از بیماری‌های مقاربتی محافظت نمی‌کند.

نحوه استفاده از اسپرم کش

چگونگی استفاده از اسپرم کش ها بر اساس نوع آن‌ها متفاوت است. دستورالعمل استفاده از اسپرم کش ها در داخل جعبه آن‎ها وجود دارد، اما اصول کلی استفاده از بیش‌تر آن‌ها به شرح زیر است:

اسپرم کش باید در عمق واژن قرار داده شود (توسط اپلیکاتور یا انگشت)؛
حداقل 10 تا 15 دقیقه پیش از شروع رابطه جنسی باید از اسپرمسید استفاده شود و مدت زمان اثربخشی آن حداکثر 30 تا 60 دقیقه پس از استفاده می باشد؛
حداکثر 6 ماه می توان از اسپرم کش ها برای جلوگیری از بارداری استفاده نمود.
جهت افزایش اثر پیش‎گیری از بارداری اسپرمسید ها، باید از آن‌ها به همراه سایر روش‌های جلوگیری از بارداری از قبیل دیافراگم، انواع کاندوم و کلاهک واژن استفاده شود.

ﻣﯾزان ﺗﺎﺛﯾر اﺳپرم کش ﺑرای ﺟﻠوگیری از ﺑﺎرداری 

اسپرم کش ها به تنهایی روش مناسبی برای جلوگیری از بارداری نیستند. اگر اسپرمسید ها به تنهایی به عنوان روش جلوگیری از بارداری استفاده شوند، فقط 79 درصد می توانند از بارداری پیش‌گیری نمایند. بنابراین برای افزایش احتمال جلوگیری از بارداری، زنان می‎توانند از روش‌های دیگر از قبیل کاندوم، دیافراگم و کلاهک های سرویکس استفاده نمایند تا اثر بخشی اسپرم کش ها برای جلوگیری از بارداری بیش‌تر شود.

چه زمانی ﺑﺎﯾد از اﺳپرم کش اﺳﺗﻔﺎده کرد

اسپرم‌کش باید قبل از هر بار رابطه جنسی واژینال و طبق دستور همان محصول داخل واژن، نزدیک دهانه رحم قرار داده شود؛ بعضی فرم‌ها مثل ژل و فوم معمولاً نزدیک به زمان رابطه استفاده می‌شوند و بعضی فرم‌ها مثل فیلم یا شیاف واژینال نیاز دارند حدود ۱۰ تا ۱۵ دقیقه قبل از رابطه داخل واژن قرار بگیرند تا حل و فعال شوند. اثر اسپرم‌کش معمولاً محدود است و اگر رابطه تکرار شود یا زمان زیادی بگذرد، باید دوباره استفاده شود. 

مزایا اسپرم کش

از جمله مزایای استفاده از اسپرمسید ها می‎توان به موارد زیر اشاره کرد:

اگر اسپرم کش ها به همراه دیگر روش های پیشگیری از بارداری همانند کاندوم، دیافراگم و کلاهک سرویکس استفاده شوند تاثیر بیشتری در جلوگیری از بارداری دارند؛
هنگام استفاده از اسپرم کش ها نیاز به مشارکت همسر بیمار نمی‌باشد؛
اسپرمسید ها احتیاجی به تجویز پزشک ندارند؛
اسپرم کش ها بر خلاف دیگر روش های جلوگیری از بارداری فاقد ساختار هورمونی هستند و روی هورمون های بدن تأثیری نمی گذارند، همچنین برای افرادی که منع استفاده از استروژن دارند نیز مناسب می‌باشند؛
اسپرمسید ها باعث آسان‌تر شدن رابطه جنسی می‌شوند.

معایب و عوارض اسپرم کش

اگر اسپرم کش ها تنها روش پیش‌گیری از بارداری باشند، روش مناسبی برای جلوگیری از بارداری نیستند. از هر 100 زنی که فقط از اسپرمسید به عنوان روش جلوگیری از بارداری استفاده می کنند، بیش از 21 نفر از آن ها در یک سال اول باردار می شوند؛
افزایش عفونت ادراری، احساس سوزش، خارش و درد در ناحیه واژن از دیگر عوارض اسپرم کش ها هستند؛
اسپرم کش ها می‎توانند باعث ایجاد آلرژی شوند؛
اسپرمسید ها نمی توانند از انتقال بیماری های مقاربتی جلوگیری کنند و حتی استفاده طولانی مدت از آن‌ها احتمال ابتلا به بیماری های مقاربتی مانند HIV را افزایش می دهد؛
اسپرم کش می‌تواند باعث ایجاد سوزش ادرار و احساس ناراحتی در آلت تناسلی مردان شوند.

موارد منع استفاده از اسپرم کش

استفاده از اسپرمسید ها برای افراد زیر توصیه نمی‌گردد:

افرادی که در معرض خطر ویروس HIV هستند، خانم های مبتلا به بیماری ایدز و یا افرادی سابقه بیماری های مقاربتی دارند؛
افرادی که عفونت ادراری مکرر دارند؛
زنانی که بارداری پرخطر دارند،
افرادی که سن آن ها کمتر از 30 سال است؛
خانم هایی که حداقل دو بار در هفته رابطه جنسی دارند.

در صورت مشاهده چه علائمی در زمان استفاده از اسپرمسید ها باید به پزشک مراجعه کرد؟

خانم‌ها در صورت مشاهده هریک از علائم زیر باید به پزشک مراجعه کنند:

ایجاد تغییر در ترشحات واژن؛ 
درد و سوزش هنگام ادرار کردن؛
درد در هنگام رابطه جنسی؛
درد شکم و لگن؛
تغییرات پوستی اطراف واژن.

سوالات متداول 

آیا اسپرم‌کش‌ها روش خوبی برای جلوگیری از بارداری هستند؟

اسپرم‌کش‌ها به‌تنهایی جزو روش‌های کم‌اثرتر پیشگیری از بارداری هستند و معمولاً برای افرادی مناسب‌اند که ریسک بارداری برایشان خیلی حیاتی نیست. بهتر است همراه کاندوم، دیافراگم یا روش‌های مطمئن‌تر استفاده شوند.

آیا اسپرم‌کش‌ها از بیماری‌های مقاربتی جلوگیری می‌کنند؟

خیر. اسپرم‌کش‌ها از بیماری‌های مقاربتی مثل HIV، کلامیدیا یا سوزاک پیشگیری نمی‌کنند و مصرف مکرر آن‌ها می‌تواند با تحریک مخاط واژن، احتمال ورود عوامل عفونی را بیش‎تر کند.

آیا اسپرم‌کش‌های طبیعی نیز وجود دارد؟

به‌عنوان روش علمی و تأییدشده برای پیشگیری، «اسپرم‌کش طبیعی» قابل اعتماد وجود ندارد. بعضی مواد طبیعی ممکن است در محیط آزمایشگاهی حرکت اسپرم را کم کنند، اما این به معنی روش امن و مؤثر جلوگیری از بارداری نیست.

آیا روغن زیتون اسپرم‌کش است؟

روغن زیتون در برخی مطالعات آزمایشگاهی حرکت اسپرم را کاهش داده، اما اسپرم‌کش قابل اعتماد یا روش پیش‌گیری از بارداری محسوب نمی‌شود. ضمن اینکه روغن‌ها می‌توانند کاندوم لاتکس را ضعیف کرده و باعث پارگی آن شوند.

آیا روغن کنجد اسپرم‌کش است؟

روغن کنجد هم در مطالعه آزمایشگاهی باعث کاهش حرکت اسپرم شده، اما برای پیشگیری از بارداری تأیید نشده و نباید به‌عنوان اسپرم‌کش استفاده شود. مثل سایر روغن‌ها، همراه کاندوم لاتکس مناسب نیست. 

بهترین اسپرم‌کش کدام است؟

بهترین انتخاب، محصول دارویی استاندارد حاوی Nonoxynol-9 در فرم ژل، فوم یا شیاف است. با این حال حتی نوع استاندارد هم به‌تنهایی مطمئن نیست و بهتر است همراه روش محافظتی مثل کاندوم استفاده شود.

امکان بارداری با اسپرم‌کش‌ها چقدر است؟

با مصرف معمول، حدود ۲۱ نفر از هر ۱۰۰ نفر در یک سال با اسپرم‌کش باردار می‌شوند. پس برای پیشگیری جدی، روش مطمئن‌تری لازم است.

جمع بندی 

افراد زیادی از روش‌های مختلف پیش‌گیری از بارداری استفاده می‌کنند. از دستگاه‌های داخل رحمی (IUD) گرفته تا چسب ضدبارداری، بسیاری از ما به دنبال چیزی فراتر از کاندوم و قرص هستیم. یکی از روش‌های پیشگیری از بارداری، اسپرم کش‌ها هستند که در این متن تمام اطلاعات مورد نیاز برای تصمیم‌گیری هوشمندانه آورده شده است.