مرکز مام

نوبت‌دهی مرکز مام

نوبت‌دهی

شیردهی به عنوان روش جلوگیری

ساده ترین روش جلوگیری از بارداری پس از زایمان، شیردهی می باشد. اگرچه شیردهی می تواند به عنوان یک روش جلوگیری از بارداری باشد، اما در صورت عدم رعایت اصول آن و همچنین با رشد نوزاد، اثر آن کاهش می یابد.

شیردهی به عنوان روش جلوگیری از بارداری

جلوگیری از بارداری با شیردهی

این مطلب از نظر علمی به تأیید دکتر آزاده حسینی فلوشیپ ناباروری و IVF، از پزشکان متخصص مرکز مام رسیده است.

تغذیه انحصاری نوزاد با شیر مادر یکی از روش های جلوگیری از بارداری است که به آن آمنوره شیردهی می گویند. آمنوره شیردهی در واقع نوعی نازایی طبیعی پس از زایمان است. بسیاری از مادران اطلاعات متناقضی درباره شیردهی و بارداری دارند. از جمله اینکه بعضی تصور می کنند که شیردهی می تواند از بارداری جلوگیری کند و بعضی دیگر بر این بارورند که شیردهی باعث جلوگیری از بارداری نمی شود. در حقیقت تغذیه انحصاری با شیر مادر می تواند یکی از روش های جلوگیری از بارداری باشد، اما ملاک های خاصی برای شیردهی باید وجود داشته باشد تا این روش مؤثر واقع شود. اگر تغذیه با شیر مادر به درستی صورت گیرد 98 تا 5/99 درصد می تواند از بارداری جلوگیری نماید. تغذیه انحصاری با شیر مادر به معنی تغذیه نوزاد حداقل هر 4 ساعت در طول روز و هر 6 ساعت در طول شب می باشد. در این روش نوزاد فقط باید از شیر مادر تغذیه نماید، زیرا شیردهی با روش گفته شده می تواند تخمک گذاری را متوقف نماید. از سوی دیگر زنی که تخمک گذاری ندارد نمی تواند باردار شود. عدم تخمک گذاری سبب قطع قاعدگی یا آمنوره می گردد، به همین دلیل به عدم بارداری از طریق تغذیه با شیر مادر، آمنوره شیردهی می گویند.
 

اثر شیردهی در جلوگیری از بارداری:

در صورتی که شیردهی به درستی انجام گیرد، مکانیسمی همانند قرص های پیشگیری از بارداری دارد. احتمال بارداری از هر 100 زنی که شش ماه اول بعد از زایمان از روش آمنوره شیردهی برای جلوگیری از بارداری استفاده می کنند فقط 2 نفر می باشد. چنانچه تغذیه نوزاد فقط شیر مادر نباشد و مادر از روش های دیگری مانند شیر خشک برای تغذیه فرزند خود استفاده کند، شیردهی نمی تواند از بارداری پیشگیری نماید. همچنین اگر مادر شیر خود را بدوشد و به نوزاد دهد، شیردهی نمی تواند مانع بارداری شود.
نکته مهم این است که مادران باید به یاد داشته باشند که شیردهی فقط در 6 ماه اول پس از زایمان یا شروع مجدد قاعدگی می تواند به عنوان روش جلوگیری از بارداری عمل کند. پس از آن، خصوصا با شروع تغذیه نوزاد از غذای جامد و بیشتر شدن خواب شبانه کودک، شیردهی روش مناسبی برای جلوگیری از بارداری نخواهد بود. بنابراین زنان در صورت سپری شدن دوره شش ماهه پس از زایمان، برگشت قاعدگی و یا تغذیه نوزاد خود با شیر خشک باید از روش های دیگری برای پیشگیری از بارداری استفاده کنند.
 

احتمال باروری در دوران شیردهی:

گرچه تغذیه با شیر مادر می تواند از تخمک گذاری جلوگیری نماید، اما امکان باروری در دوران شیردهی وجود دارد. ماهانه از یک یا هر دو تخمدان، تخمک های بالغ آزاد می شوند که می تواند سبب بارداری شود. عامل کلیدی در فرآیند جلوگیری از بارداری با شیردهی، هورمون اکسی توسین است که مسئول تولید شیر می باشد و با تولید آن مغز ساخت هورمون تحریک کننده تخمدان را مهار می نماید. احتمال تخمک گذاری و در نتیجه احتمال بارداری در زنانی که فقط با شیر مادر فرزندان خود را تغذیه می نمایند و یا بیشتر از شیر مادر استفاده می کنند، تا هنگامی که بچه را از شیر بگیرند کمتر می شود، اما این بدان معنی نیست که در طی تغذیه با شیر مادر امکان باروری اصلا وجود ندارد. هر چه از زمان زایمان بیشتر بگذرد، اثر حفاظتی شیردهی برای جلوگیری از بارداری کاهش می یابد.
 

راه های افزایش اثر بخشی شیردهی به عنوان یک روش جلوگیری از بارداری:

زمان شروع مجدد بارداری در زنان شیرده بر اساس الگوی شیردهی نوزاد و حساسیت مادر نسبت به هورمون اکسی توسین، از یک زن به زن دیگر متفاوت است. از جمله عوامل مؤثر بر احتمال باروری می توان به موارد زیر اشاره کرد:
•    تعداد دفعات شیردهی و مدت زمان شیردهی در طی 24 ساعت، از مهمترین عوامل بازگشت مجدد قاعدگی می باشند. هرچه مادر بیشتر به فرزند خود شیر بدهد، احتمال باروری کاهش یافته و برعکس هرچه میزان تغذیه با شیر مادر کم شود، میزان بارداری بیشتر می شود.
•    مطالعات در برخی گروه ها نشان داده اند که شیردهی شبانه، بازگشت احتمال باروری را آهسته می نمایند.
•    برخی مطالعات حاکی از آن است که احتمال بارداری در شش ماه اول پس از زایمان، در مادرانی که از فرزندان خود دور هستند (حتی اگر مادر شیر خود را به صورت کامل برای نوزاد بدوشد)، در حدود 2/5 درصد افزایش می یابد.
•    همچنین احتمال بارداری با شروع تغذیه نوزاد از مواد غذایی جامد نیز افزایش می یابد.
 

اقداماتی که سبب بهبود شیردهی می شوند:

•    بودن مادر در کنار نوزاد؛
•    شیردهی شبانه روزی مادر به نوزاد؛
•    شیردهی سبب آرامش نوزاد شود؛
•    مادر در وضعیت خوابیده به نوزاد شیر بدهد؛
•    مادر برای شیردهی از شیشه شیر استفاده نکند.
 

تخمک گذاری بعد از بارداری:

بازگشت به بارداری و شروع مجدد فرآیند تخمک گذاری در زنان شیرده اتواع مختلفی دارد که به قرار زیر می باشد:
1)    فعالیت فولیکولی و وقوع قاعدگی بدون تخمک گذاری (احتمال بارداری وجود ندارد). ممکن است پیش از شروع تخمک گذاری مادر یک یا دو بار پریود شود اما معمولا در شش ماه اول پس از زایمان سیکل های قاعدگی، بدون تخمک گذاری هستند و احتمال بارداری در نخستین دوره تخمک گذاری بدون قاعدگی، پس از زایمان بسیار اندک می باشد.
2)    در گروه دیگری از زنان اولین سیکل قاعدگی همراه با تخمک گذاری بدون فاز لوئتال موثر می باشد (البته ممکن است بعد از آزاد شدن تخمک ها بارداری ایجاد شود). در فاز لوتئال، دیواره داخلی رحم جهت لانه گزینی جنین آماده می شود زیرا تخمک ها از طریق لوله های فالوپ وارد رحم می شوند. اگر دیواره داخلی رحم ضخامت کافی را نداشته باشد، لانه گزینی انجام نمی گیرد.
3)    فاز لوتئال موثر (باروری کامل، در این مرحله، شیردهی نمی تواند از بارداری جلوگیری نماید).
اگر قاعدگی طولانی مدت در هنگام آمنوره شیردهی ایجاد شود، احتمال تخمک گذاری بعد از برگشت اولین دوره پریود افزایش می یابد. مدت زمان متوسط بازگشت کامل بارداری از یک زن به زن دیگر متفاوت است اما بطور کلی هرچه قاعدگی زودتر برگردد، احتمال بارداری نیز افزایش می یابد.
 

آیا در صورت وقوع بارداری، شیردهی باید قطع شود؟

احتمالا نه. اگر پس از زایمان سیکل قاعدگی درحال بازگشت است، شیردهی می تواند بر میزان موفقیت لانه گزینی تاثیر داشته باشد. اگرلانه گزینی انجام گیرد، شیردهی اثری بر روی بارداری ندارد. اگر قاعدگی بازگردد و دارای الگوی مشخصی می باشد، احتمالا شیردهی تاثیر زیادی بر روی بارداری ندارد. 
بسیاری از مادران بدون تغییر در سیکل بارداری می توانند به فرزند خود شیر بدهند. برخی از مادران با کاهش دفعات شیردهی یا کوتاه کردن مدت شیردهی، آسانتر باردار می شوند. این در حالی است که با رشد کودک بصورت طبیعی این اتفاق می افتد. بنابراین هر چه از تاریخ زایمان مادر بیشتر بگذرد، بارداری راحت تر اتفاق می افتد. 
تغییرات ناگهانی از قبیل قطع ناگهانی شیردهی بجای کاهش تدریجی آن، بازگشت بارداری را تسریع می نماید. بسیاری از مادران الگوی گفته شده را رعایت می کنند اما عدم شیردهی شبانه و شروع تغذیه نوزاد با غذای جامد می تواند عامل بازگشت باروری شود. اگر مادری می خواهد الگوی شیردهی خود را تغییر دهد، این تغییر نباید یکباره اعمال شود. مطالعات اخیر نشان می دهد که دفعات شیردهی و مدت زمانی شیردهی در طی هر  24 ساعت مهم تر از شیردهی روزانه می باشد.
برای بسیاری از مادران این سوال مطرح می شود که آیا شیردهی بر روی تست بارداری تاثیر می گذارد یا خیر. تست بارداری شامل بررسی میزان هورمون hCG در ادرار است. رشد جفت سبب آزاد شدن هورمون hCG می شود. بطور کلی 7 تا 14 روز بعد از لانه گزینی می توان تست بارداری را انجام داد. باید گفت که مقدار هورمون hCG تحت تاثیر شیردهی نمی باشد.

مزایای آمنوره شیردهی برای مادران:

شیردهی یک روش طبیعی، ساده و امن برای جلوگیری از بارداری در شش ماه اول پس از زایمان می باشد و به ابزار خاصی نیاز ندارد. برخی از مزایای اصلی شیردهی شامل موارد زیر می باشد: 
•    به محض شروع شیردهی، پیشگیری از بارداری آغاز می شود؛
•    این روش بدون هزینه است؛
•    یک روش امن جلوگیری از بارداری می باشد؛
•    نیاز به تجویز پزشک ندارد؛
•    اختلالی در روابط زناشویی ایجاد نمی کند؛
•    خونریزی پس از زایمان را کاهش می دهد؛
•    شیردهی می تواند احتمال ابتلا به سرطان سینه را نیز کم کند.
 

فواید شیرمادر برای نوزادان:

•    شیر مادر، مواد غذایی مورد نیاز برای نوزاد را فراهم می نماید؛
•    شیر مادر حاوی آنتی بادی هایی است که می تواند از نوزاد در برابر انواع عفونت ها محافظت نماید؛ 
•    شیردهی، احتمال آلرژی و آسم در نوزاد را کاهش می دهد؛
•    شیر مادر سبب تحکیم استخوان ها می شود.
 

مطالب مرتبط

  •  آمپول‌ یک‌ ماهه جلوگیری از بارداری
    مقاله

    آمپول‌ یک‌ ماهه جلوگیری از بارداری

    یکی از روش‌های هورمونی جلوگیری از بارداری در دسترس، آمپول جلوگیری از بارداری یک‌ماهه است که به نام‌های مدروفم یا سیکلوفم شناخته می‌شود، اما …

  • مزایای شیردهی برای نوزاد
    ویدیو

    مزایای شیردهی برای نوزاد

    شیر مادر تغذیه‌ی ایده‌آلی برای نوزاد بوده و حاوی ترکیبی از ویتامین‌ها، پروتئین و چربی و در واقع شامل تمام ترکیبات مورد نیاز برای رشد کودک شم…

  • امکان بارداری در دوران شیردهی
    ویدیو

    امکان بارداری در دوران شیردهی

    نکته‌ی مهمی که در دوران شیردهی باید به آن دقت کنید امکان باردار شدن مجدد در این دوران است. بارداری و شیردهی هم‌زمان باهم برای نوزاد، مادر و …

  • مشکلات سینه در شیردهی
    موضوع

    مشکلات سینه در شیردهی

    از جمله مشکلات سینه در شیردهی می توان به عفونت سینه، تب در شیردهی و ... می باشد که با علائمی مانند درد سینه، سوزش نوک سینه و زخم نوک سینه هم…

  • عوارض قرص های جلوگیری
    موضوع

    عوارض قرص های جلوگیری

    منع مصرف قرص های جلوگیری به این معنی است که اگر هر کدام از این موارد شامل حال شما شود، مطلقاً نباید از این روش پیشگیری استفاده کنید که عبارت…

  • سونوگرافی
    خدمت

    سونوگرافی

    سونوگرافی امروزه دارای کاربرد های بسیاری هم از نظر درمانی و هم تشخیصی می باشدسونوگرافی انواع مختلفی دارد مانند سونوگرافی سه بعدی، سونوگرافی …