مصرف اسید فولیک پیش از بارداری

داشتن یک رژیم غذایی سالم و متنوع به شما کمک می‌کند تا بیش‌تر ویتامین‌ها و مواد معدنی مورد نیاز برای یک بارداری سالم را دریافت کنید، اما بعید است که به اندازه کافی اسید فولیک دریافت کنید. به همین دلیل، این ویتامین یکی از مکمل‌های ضروری دوران بارداری است که حتی توصیه می‎شود از قبل بارداری هم از آن استفاده کنید. چرا که این ویتامین نقش اساسی در شکل گیری و تکوین لوله عصبی جنین دارد، از همین رو توجه به مصرف قرص فولیک اسید قبل از بارداری بسیار مهم می باشد.

قرص فولیک اسید را صبح بخوریم یا شب؟ شرایط مصرف اسید فولیک قبل از بارداری به چه صورتی است؟ کمبود اسید فولیک در خانم‌های بارداری چه عوارضی دارد؟ عوارض فولیک اسید چیست؟ میزان فولیک اسید مورد نیاز زنان بارداری چقدر است؟ این‌ها سوالاتی هستند که احتمالا برای هر مادر بارداری مطرح خواهد شد. در ادامه این مقاله، اطلاعات کامل در مورد مصرف اسیدفولیک در بارداری را در اختیار شما قرار خواهیم داد.
 

ویژگی ویتامین ب 9 یا اسید فولیک

فولات شکل طبیعی ویتامین B9، یک ویتامین محلول در آب است که به طور طبیعی در بسیاری از مواد غذایی یافت می‌شود. این ویتامین در بعضی کشور‌ها به بعضی از مواد غذایی از جمله آرد اضافه می‌شود و به عنوان مکمل به شکل اسید فولیک فروخته می‌شود. در واقع، فولات شکل طبیعی ویتامین B9 است که در غذاهای مختلف یافت می‌شود. اسید فولیک شکل مصنوعی ویتامین B9 است که در آزمایشگاه ایجاد می‌شود و به غذاهای غنی شده اضافه می‌شود یا به عنوان مکمل استفاده می‌شود. اسید فولیک نسبت به فولات طبیعی موجود در غذا، پایدارتر و جذب آن آسان‌تر است. وقتی اسید فولیک مصرف می‌کنید، بدن شما آن را به فولات تبدیل می‌کند.

فولات به تشکیل DNA و RNA سلول‌های بدن کمک می‌کند و در متابولیسم پروتئین نقش دارد. این ماده نقش کلیدی در تجزیه هموسیستئین، یک اسید آمینه که در صورت وجود مقادیر زیاد می‌تواند اثرات مضری در بدن داشته باشد، ایفا می‌کند. فولات همچنین برای تولید گلبول‌های قرمز سالم مورد نیاز است و در دوره‌های رشد سریع، مانند دوران بارداری و رشد جنین، بسیار مهم است.
 

علت مصرف قرص اسید فولیک

همان طور که پیش‌تر گفته شد، اسید فولیک در پیش‌گیری از ایجاد نقص در لوله عصبی جنین در بارداری نقش بسیار مهمی دارد. در بیماری نقص لوله عصبی جنین، کاسه‌ سر و یا لوله‌ عصبی که از سر تا کمر امتداد دارد به طور کامل بسته نمی‌شود؛ درنتیجه اعصاب موجود در آن‌ بیرون زده و آسیب‌های بسیاری برای کودک به همراه خواهد داشت. این نوزادان معمولا در ماه اول تولد جان خود را از دست می‌دهند و بسته به مقدار بیرون‌زدگی عصب، برخی از نوزادان دچار فلج پاها و بی‌اختیاری ادرار می‌شوند. لوله عصبی، مغز، نخاع و ساختارهای اطراف آن ۲۸ تا ۳۲ روز پس از لقاح بسته می‌شود، که اغلب قبل از زمانی است که بسیاری از زنان از بارداری خود مطلع می‌شوند. به همین دلیل است که به همه افرادی که قادر به بارداری هستند توصیه می‌شود روزانه ۴۰۰ میکروگرم اسید فولیک مصرف کنند.

خطر ایجاد نقص در لوله عصبی جنین در زنانی که مصرف فولیک اسید را حداقل سه ماه قبل از حاملگی شروع کرده و در طول بارداری نیز به مصرف آن ادامه می‎‌دهند، به طرز چشمگیری کاهش می‌یابد. همچنین بدن برای تولید گلبول های قرمز و جلوگیری از کم خونی در بارداری به اسید فولیک نیاز دارد. در نتیجه مصرف اسید فولیک در بارداری می‎تواند به جلوگیری از ایجاد این نوع کم ‌خونی نیز کمک کند. تحقیقات در حال انجام است، اما اسید فولیک ممکن است مزایای دیگری مانند کاهش خطر ابتلا به برخی سرطان‌ها، حمایت از خلق و خو و عملکرد شناختی و احتمالاً کاهش خطر ابتلا به اختلال طیف اوتیسم داشته باشد.

در نظر داشته باشید، در صورتی که از منابع طبیعی این ویتامین استفاده می‌کنید، باز هم نیاز به مصرف مکمل خواهید داشت، زیرا بدن نمی‌تواند اسید فولیک را به مقدار زیاد ذخیره نماید. تمامی پزشکان به نقش بالقوه و تاثیرگذار‌ اسید فولیک بر پیش‌گیری از ایجاد نقص لوله‌ عصبی جنین تأکید دارند.

مقدار مصرف اسید فولیک

از آنجایی که بسیاری از حاملگی‌ها ممکن است برنامه ریزی نشده باشند، زنان در سنین باروری و قبل از بارداری باید روزانه ۴۰۰ میکرو‎گرم اسید فولیک دریافت کنند. بسیاری از زنان تا ۶ هفته یا بیش‌تر پس از لقاح متوجه بارداری خود نمی‌شوند و نقص لوله عصبی در ماه اول بارداری به علت کمبود اسید فولیک، اغلب قبل از اینکه متوجه بارداری خود شوید، رخ می‌دهد. بعد از هفته شانزدهم بارداری با مصرف مکمل های دوران بارداری نیاز بدن به این ماده نیز تأمین شده و نیاز به مصرف جداگانه‌ی مکمل اسید فولیک نیست. 

بهتر است مقدار مصرف فولیک اسید در بارداری و قبل از حاملگی، بدون نظر پزشک تغییر نکند. اما در صورت وجود برخی شرایط، باید به پزشک اطلاع داده شود و مقدار مصرف اسید فولیک به ۵ میلی‌گرم افزایش یابد. این شرایط عبارتند از: 

• سابقه‌ تولد کودکی با نقص لوله‌ عصبی؛
• سابقه‌ نقص لوله عصبی در خانم باردار یا همسرش؛
• در صورت مصرف داروهای ضد صرع؛
• چاقی و اضافه وزن خانم باردار؛
• بارداری دوقلویی یا چند قلویی؛
• وجود بیماری‌هایی مانند دیابت، سندرم روده‌ کوتاه، کم خونی یا آنمی سیکل سل یا تالاسمی.

علائم کمبود فولات در بارداری

کمبود فولات می‌تواند ناشی از کمبود آن در رژیم غذایی، مشکل در جذب فولات یا افزایش نیاز به فولات (به عنوان مثال زنان باردار یا شیرده) باشد. علائم کمبود فولات عبارتند از: 

• خستگی، احساس کسالت یا بی‌حالی
• تپش قلب یا ضربان قلب سریع
• تنگی نفس
• زخم‌های دهان یا زبان ملتهب و دردناک
• تغییرات خلقی، مانند افسردگی یا تحریک‌پذیری
• مشکلات خواب مانند بی‌خوابی
• مشکلات شناختی مانند کاهش تفکر و حافظه.

زنان بارداری که کمبود فولات دارند یا در طول چند هفته اول بارداری به اندازه کافی فولات یا اسید فولیک روزانه مصرف نمی‌کنند، خطر ابتلای نوزادشان به نقص مادرزادی مانند اسپینا بیفیدا (بسته شدن ناقص نخاع)، آنانسفالی، بیماری مادرزادی قلب (ناهنجاری قلب)، شکاف لب و کام (بسته شدن غیرطبیعی لب و کام)، مشکلات مربوط به رشد بازوها و پاها یا تشکیل غیرطبیعی کلیه‌ها یا مثانه (بیماری‌های انسدادی ادراری) افزایش می‌یابد.

منابع غذایی حاوی اسید فولیک

اسفناج و سبزیجات دارای برگ پهن و رنگ سبز، آجیل، جگر گاو، حبوبات و نان‌ ها یا غلات غنی ‌شده اسید فولیک بالایی دارند. میوه‌ها اگرچه به اندازه سبزیجات غنی نیستند، اما میوه‌های خاصی مانند پرتقال، پاپایا و توت‌فرنگی حاوی فولات هستند. حبوبات مانند لوبیا، عدس لوبیا چشم بلبلی، لوبیا قرمز و نخود هم سرشار از اسیدفولیک هستند. 

با این حال، ممکن است دانستن میزان دقیق دریافت اسیدفولیک در روز دشوار باشد، مگر اینکه میزان فولات و اسید فولیک را در هر چیزی که می‌خورید محاسبه کنید! همچنین اگر در اوایل بارداری دچار تهوع صبحگاهی هستید، ممکن است خوردن مواد غذایی کافی برای دریافت اسید فولیک مورد نیازتان دشوار باشد. بنابراین برای تأمین این ویتامین ب بهتر است از مکمل و قرص اسید فولیک استفاده نمایید.

نگران مصرف بیش از حد این ویتامین ب نباشید، به دلیل اینکه این ویتامین محلول در آب بوده و مقدار اضافی آن به راحتی توسط بدن دفع می‌شود و هیچ‌ گونه ضرری نخواهد داشت. اما به خاطر داشته باشید که زیاده‌‎روی در مصرف فولیک اسید باعث مخفی شدن کمبود ویتامین ب 12 خواهد شد، بنابراین توصیه می‌شود قبل از مصرف هر گونه مکملی ابتدا با پزشک خود مشورت کنید.

قرص فولیک اسید را صبح بخوریم یا شب؟

سوالی که برای بسیاری از خانم ها در هنگام مصرف اسید فولیک مطرح می شود این است که "چه ساعتی از روز قرص اسید فولیک بخوریم" و یا “خوردن اسید فولیک در شب بهتر است یا صبح ؟”

در جواب لازم است بدانید که زمان مصرف اسید فولیک در شبانه روز تفاوت خاصی ندارد، اما نکته ای که در مورد زمان مصرف اسید فولیک باید به یاد داشته باشید این است که خوردن قرص اسید فولیک می بایست با فاصله‌ای حداقل یک تا دو ساعته از مصرف غذا، چای و لبنیات انجام گردد. بنابراین می‎توان گفت زمان مصرف قرص فولیک اسید تفاوتی ندارد، هر زمان از روز می‌توانید فولیک اسید را به همراه یک لیوان آب مصرف کنید و مصرف این قرص در تمام ساعات شبانه روز مجاز است.

عوارض جانبی قرص اسید فولیک در بارداری

مانند همه داروها، مصرف قرص اسید فولیک در بارداری هم ممکن است در برخی افراد عوارض جانبی ایجاد کند. اما به طور معمول این مکمل عارضه جانبی جزئی دارد و مشکلی ایجاد نمی‎کند. عوارض جانبی رایج قرص اسیدفولیک شامل موارد زیر است:

• حالت تهوع
• از دست دادن اشتها
• نفخ. 

و در پایان…

مصرف اسیدفولیک در دوران بارداری یکی از ساده‌ترین و در عین حال مؤثرترین اقدامات برای پیشگیری از نقایص مادرزادی لوله عصبی در جنین است. این ویتامین نقش مهمی در تشکیل سلول‌های جدید و تکامل مغز و نخاع جنین دارد و حتی می‌تواند به کاهش خطر زایمان زودرس و برخی مشکلات قلبی در نوزاد کمک کند. از آنجا که ذخایر اسیدفولیک در بدن محدود است و نیاز در بارداری افزایش می‌یابد، تأمین آن از طریق رژیم غذایی به تنهایی کافی نیست. بنابراین، مصرف روزانه مکمل اسیدفولیک طبق توصیه پزشک، به‌ویژه از سه ماه قبل از بارداری تا پایان سه‌ماهه اول، اقدامی حیاتی برای تضمین رشد سالم جنین و حمایت از سلامت مادر محسوب می‌شود.

شما می‌توانید برای خواندن مقالات بیشتر به مجله اینترنتی مام مراجعه کنید، همچنین برای رزرو نوبت و مشاوره حضوری با متخصصین ما، به مرکز مام مراجعه کنید.