ترسیدن در بارداری و روش کاهش استرس در بارداری

ترس جزء جدایی ناپذیر از زندگی انسان ها به خصوص در دنیای امروزی است. تاثیرت نامطلوب استرس و ترس بر سلامت روحی و جسمی فرد، بر همگان پوشیده نیست. یکی از دغدغه‌های مهم مادران باردار و خانواده‌های آن ها، باورهای مرتبط با تاثیر استرس و ترس برسلامت جنین است. در این مقاله پیامد های ترس و اضطراب مزمن در دوران بارداری بر جنین مطالعه می کنید.

ترسیدن در بارداری

یکی از شایع‌ترین نگرانی‌های خانم های باردار این است که گذراندن یک ترس ناگهانی، وحشت آنی یا شوک عصبی می‌تواند منجر سقط یا مرگ جنین شود. مطالعات نشان می‌دهد که این باور تا حد زیادی بر پایه باورهای قدیمی بوده و نیازمند تفکیک علمی است.

آیا استرس در بارداری خطرناک است؟

ترس ناگهانی منجر به از دست رفتن بارداری نمی‌شود. استرس‌های کوتاه‌ مدت مانند تلاش برای رسیدن سرموقع به یک قرار کاری، گیر کردن در ترافیک، یا ترسیدن از یک صدای بلند، خطر سقط جنین را افزایش نمی‌دهند. اما زمانی که این استرس به شکل حاد و همیشگی (استرس مزمن) ادامه پیدا کند، سیستم بدن مادر دچار تغییرات مخربی می‌شود که مستقیماً بر جنین اثر می گذارد.

استرس مزمن که می‌تواند ناشی از مشکلاتی مانند فقر، از دست دادن عزیزان یا خشونت خانگی باشد، تاثیرات سیستمیک و مهمی بر بدن مادر دارد. استرس مزمن باعث ترشح مداوم هورمون کورتیزول می‌شود. افزایش مزمن کورتیزول منجر به سرکوب سیستم ایمنی مادر شده و مادر را مستعد ابتلا به عفونت می کند. همچنین، استرس مزمن متابولیسم گلوکز در بدن را دچار مشکل کرده و احتمال دیابت بارداری را افزایش می دهد. همه این تغییرات می‌توانند محیط رحم را برای بقا و سلامت جنین نامطلوب ساخته و ریسک سقط جنین، زایمان پیش از موعد و رشد نامطلوب را به شدت افزایش دهند.

آیا ترسیدن در بارداری موجب ایست قلبی جنین می شود؟

ایست قلبی جنین در رحم یک اتفاق لحظه ای ناشی از ترس روانی نیست، بلکه یک زنجیره پیچیده است. ضربان قلب جنین ممکن است به دلایل بسیار مهم تری مانند نارسایی جفت، محدودیت رشد داخل رحمی، ضربه مستقیم فیزیکی، جدا شدن جفت، خونریزی مادر و جنین و آمبولی مایع آمنیوتیک متوقف شود. در نتیجه ترس ناگهانی باعث ایست قلبی جنین نمی‌شود. با این حال، ارزیابی وضعیت جنین در چنین شرایطی از طریق مانیتورینگ مداوم قلب جنین الزامی است.

عوارض ترس و استرس در بارداری برای مادر

عدم توجه به ترس‌ها و اضطراب‌های مزمن در مادر، نه تنها برای جنین خطر ساز است، بلکه سلامت جسمی و روحی مادر را نیز با خطرات جدی رو به رو کرده و می‌تواند یک بارداری طبیعی را به بارداری پرخطر تبدیل نماید. از جمله عوارض عدم درمان اضطراب مزمن در بارداری عبارت اند از:

1-     کاهش قدرت سیستم ایمنی مادر و افزایش احتمال به عفونت ها
2-     افزایش احتمال دیابت بارداری
3-    افزایش فشار خون
4-     بالا بردن احتمال افسردگی در دوران بارداری و پس از زایمان
5-     عدم توجه مادر به سلامت جسمی خود
6-     خطر خودکشی و خود آزاری
7-     تخریب پیوند عاطفی مادر و نوزاد

ترس در بارداری چه تاثیری بر جنین دارد؟

وضعیت جنین درون رحم مانند آینه ای از حال روحی مادر است. اگر مادر در معرض ترس قرار گیرد، جنین نیز الگوهای رفتاری آشفته از خود بروز می‌دهد. بر اساس تحقیقات تاثیرات در معرض استرس مداوم بودن مادر بر جنین عبارت است از:

1- تاثیر بر روان جنین

- اختلالات عصبی-تکاملی: افزایش چشمگیر اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی (ADHD) و تاخیر در عملکردهای شناختی.

- بی‌نظمی عاطفی: عدم مدیریت کودک در کنترل خشم، استرس و هیجان.

- اختلالات روان‌پزشکی بزرگسالی: افزایش ابتلا به افسردگی، مشکلات اضطرابی و روانی در سنین بزرگسالی.

- اثرات بین‌نسلی: بر اساس برخی تحقیقات ژنتیکی ترومای روانی ناشی از ترس‌های دوران بارداری، می‌تواند ویژگی DNA را به صورت دائمی تغییر داده و حتی به واسطه ژن‌ها به نسل‌های بعدی منتقل کند.

2- تاثیر بر مغز جنین:

 -کاهش چشمگیر حجم هیپوکامپ چپ در مغز جنین و در نتیجه افت هوش و حافظه
 -اختلال در مهارت های حرکتی
 - نقص در یادگیری و مشکلات پردازش شناختی در آینده
 -کاهش پیچیدگی ساختاری قشر مغز و درنتیجه کاهش عملکرد اجتماعی- عاطفی
 -بارداری پرخطر

استرس مزمن در بارداری می تواند منجر به:

1-     زایمان زودرس
2-     محدودیت رشد داخل رحمی 
3-    افزایش خطر سقط
4-    بارداری پرخطر مانند بارداری دیابتیک شود.

استرس دوران بارداری و خطر سقط جنین

بر اساس تحقیقات بالینی، هیچ شواهد علمی وجود ندارد که نشان دهد یک شوک ناگهانی، ترس لحظه‌ای (مانند پریدن در اثر شنیدن یک صدای بلند، مشاهده یک صحنه ترسناک یا  ترمز ناگهانی در خودرو) یا استرس‌های گذرا باعث سقط جنین شوند. اما با این وجود، در معرض اضطراب مزمن بودن مشکلات فیزیولوژیکی را در بدن مادر به وجود می آورد که بقای جنین را تهدید می کند.

کنترل استرس در بارداری

اصلاح سبک زندگی تاثیر زیادی بر کنترل استرس در بارداری دارد. از جمله:

1-فعالیت فیزیکی: در گذشته، پزشکان برای مادرانی که استرس زیادی داشتند، استراحت مطلق را تجویز می‌کردند. امروزه تحقیقات نشان می‌دهد که این روش نه تنها استرس را درمان نمی‌کند، بلکه با افزایش خطر لخته شدن خون، تحلیل رفتن توده عضلانی و  افسردگی همراه است. رویکرد امروزی محدود کردن فعالیت است. به این صورت که مادر تنها باید کارهای سنگین، ایستادن‌های مداوم و بلند کردن اجسام را محدود کند، اما همچنان تحرک آهسته خود را حفظ نماید. همچنین ورزش های تایید شده توسط پزشک، مانند پیاده روی ملایم، شنا و یوگای بارداری نقش مهمی در کاهش استرس ایفا می کنند.

2-تغذیه مناسب: رعایت یک رژیم غذایی مغذی و پرهیز از خوردن کافئین کمک بسیار موثری بر کاهش استرس دارد. (حتما بخوانید: مضرات مصرف کافئین در بارداری)

3-مدیریت محیط کار و روابط: برای کاهش اضطراب های ناشی از محیط، مادر باردار باید یاد بگیرد که کارهای روزانه را اولویت‌بندی کرده و از محول کردن کارها به دیگران امتناع نورزد. دوری از مواجهه با مواد شیمیایی مضر، تابش اشعه، صداهای بلند، شیفت‌های شبانه و محیط‌های با دمای بسیاربالا، برای حفاظت از یک بارداری پرخطر الزامی است. همچنین، استفاده از حمایت خانواده، دوستان و همسر، و علم بر این موضوع که نیازی به کمال‌گرایی در بارداری و فرزندآوری نیست، بار روانی عظیمی را از دوش مادر برمی‌دارد.

در صورت ترسیدن در بارداری چه کنیم؟

هر مادر بارداری باید آگاه باشد که پس از یک ترس ناگهانی چه اقداماتی لازم است تا کم ترین صدمه به فرزندش وارد شود.

1- تکنیک های آرام سازی: باید تلاش کنید بدن را به حالت آرامش بازگردانید. از جمله روش های موثر عبارت اند از:

-کنترل آگاهانه تنفس: تنفس در مواقع ترس به صورت ناخودآگاه سریع  می‌شود. مادر باید  تمام تمرکز خود را بر روی فرآیند نفس کشیدن متمرکز کند تا ارتباط ذهن با جسم مجدداً برقرار شود. استفاده از تمرین تنفس ۴-۷-۸ ، (نفس کشیدن از بینی به مدت ۴ ثانیه، حبس نفس برای ۷ ثانیه، و بازدم طولانی از دهان به مدت ۸ ثانیه) یا تنفس جایگزین از سوراخ‌های بینی به شدت در کاهش تپش قلب و کاهش سریع تر سطح آدرنالین تاثیرگذار است.

-بهره‌گیری از آب: تماس فیزیکی با آب یک تکنیک آرام سازی قوی است. بردن دست‌ها زیر جریان آب ولرم یا خنک آب، آب زدن به صورت، یا فرو بردن پاها داخل آب می‌تواند بدن را از حالت شوک خارج کند.

- تغییر وضعیت و مدیتیشن: مادر باید بلافاصله از محیط پر از استرس دور شده، به مکانی آرامی رفته و به مدت چند دقیقه تلاش کند تا به جای واکنش اضطرابی، تنها نظاره گر افکار خود باشد و اجازه دهد افکار استرس زا از ذهن دور شوند.

2- پایش علائم حیاتی:

ترس روانی به تنهایی منجر به سقط نمی‌شود، اما اگر شوک ناشی از یک تصادف، سقوط یا ضربه محکم باشد، یا اگر مادر باردار، بارداری پرخطر دارد، ارزیابی دقیق علائم حیاتی در ساعات پس از حادثه ضروری است:

- بررسی علائم سقط تهدیدآمیز: مادر باید به هرگونه تغییر فیزیکی توجه کند. در صورت مشاهده لکه بینی یا خونریزی واژینال، درد های کرامپی، ترشحات آبکی غیرطبیعی باید سریعا به اورژانس مراجعه کند. این علائم می‌توانند نشان‌دهنده شروع سقط یا جدا شدن جفت باشند. 

- نظارت بر الگوی حرکات جنین: از نیمه دوم بارداری، مادر با الگوی حرکات جنین آشنا می‌شود. پس از یک ترس شدید، مادر باید به پهلوی چپ دراز کشیده و حرکات جنین را بشمارد. توقف کامل حرکات، کاهش  غیرعادی آن، یا در موارد نادر، حرکات بسیار شدید نیازمند مراجعه فوری به زایشگاه برای ارزیابی سلامت جنین هستند.

3- ارزیابی‌های تخصصی در مراکز درمانی

در صورت ادامه یافتن نگرانی‌ها، کاهش حرکات جنین یا وجود عوامل خطر، تیم پزشکی اقدامات زیر را انجام خواهد داد:

1-  NST  یا تست بدون استرس 
2-  سونوگرافی
3-  آزمایشات لازم

روش های درمان استرس در بارداری

پذیرش این موضوع که اضطراب و افسردگی از رایج ترین عوارض بارداری است، اولین گام در مسیر بهبودی است. بی توجهی به این اختلالات، نه تنها مشکلی را درمان نمی‌کند، بلکه علائم را تشدید می کند. رویکرد های مدرن روانپزشکی بارداری، روان درمانی، اصلاح سبک زندگی و دارو درمانی محتاطانه را پیشنهاد می کنند.

سوالات متداول

آیا ترسیدن ناگهانی موجب سقط جنین می شود؟

خیر. ترس روانی به تنهایی منجر به سقط نمی‌شود، اما اگر شوک ناشی از یک تصادف، سقوط یا ضربه محکم باشد، یا اگر مادر باردار بارداری پرخطر دارد، نیاز به بررسی است.

وقتی مادر میترسد در رحم چه اتفاقی میافتد؟

محققان با بررسی  واکنش‌های جنین همزمان با سونوگرافی دریافتند که جنین مانند یک آینه، رفتارهای عاطفی مادر را بازتاب می دهد. اگر مادر دچار ترس و اضطراب باشد، جنین نیز رفتارهای آشفته مانند نوسانات ضربان قلب از خود بروز می‌دهد. 

چه مواردی موجب ترس و استرس طولانی مدت در بارداری می شوند؟

مشکلات مالی، مرگ عزیزان،هورمون های بارداری، افکار مربوط به سلامتی جنین و مسئولیت مادر شدن و همچنین سابقه اختلالات اضطرابی و موارد دیگر می توانند منجر به استرس های طولانی مدت در مادر باردار شوند.

استرس درمان نشده مادر چه عوارضی بر جنین دارد؟

استرس درمان نشده مادر می تواند منجر به اثرات نامطلوب بر مغز و روان جنین در آینده و افزایش احتمال بارداری پرخطر، زایمان زودرس، سقط و محدودیت رشد داخل رحمی جنین شود.

بهترین روش برای کنترل استرس دربارداری چه روشی است؟

بسته به میزان استرس در فرد، روش های متفاوتی برای درمان استرس وجود دارد که شامل روان درمانی، اصلاح سبک زندگی و دارو درمانی محتاطانه است.

قرص های استرس در دوران بارداری خطر ندارد؟

در دوران بارداری مصرف قرص های بارداری باید با توجه به سن بارداری و حتما در صورت صلاح دید پزشک استفاده شود. بعضی از قرص های ضداضطراب در بارداری منع کامل دارند.

راهکار فوری پس از تجربه ترس شدید مادر چیست؟

راهکار فوری استفاده از تکنیک های آرام سازی، آب درمانی و مدیتیشن است. در صورتی که ترس همراه با ضربه یا تصادف بوده و مادر بارداری پرخطر داشته یا علائم سقط مشاهده شد حتما به اورژانس مراجعه کند.

آیا در صورت ترسیدن در بارداری با صدای بلند، فرزندم هم میترسد؟

مایع آمنیوتیک صداهای بم و بلند را تقویت کرده و به جنین منقل می کند. همچنین ترس مادر بر جنین درون رحم اثر گذاشته و باعث نوسانات قلبی او می شود.

آیا تماشای فیلم ترسناک در بارداری برای جنین ضرر دارد؟

بله. به طور کلی توصیه می شود از هر اقدامی که موجب ترس مادر باردار می شود، دوری شود.

استرس در ماه نهم بارداری چه خطراتی دارد؟

استرس مزمن به خصوص در ماه های آخر بارداری منجر بر افزایش فشار خون، دیابت بارداری و افزایش خطر زایمان زودرس می شود.

نتیجه گیری

در دوران بارداری هیچ چیزی مهم تر از حفظ آرامش شما و سلامت فرزند دلبندتان نیست. ترس و اضطراب های مزمن می توانند تاثیرات ناگواری بر شما و جنین تان بگذارد. آرامش خود را حفظ کرده و از هرچیزی که موجب ترس و استرس شما میشوند دوری کنید تا بارداری را به سلامت سپری کنید.