مراقبت‌های سه ماهه اول بارداری

سه ماهه اول بارداری پر از تغییرات جسمی و عاطفی است. این دوران می‌تواند بسیار طاقت‌فرسا باشد و ذهن شما ممکن است با سوالات زیادی درگیر باشد. به علاوه، هورمون‌های شما بیش از حد فعال هستند. در واقع، بدن شما در طول یک بارداری استروژن بیش‎تری نسبت به کل زندگی‌تان در زمانی که باردار نیستید، تولید می‌کند! این افزایش هورمون‌ها می‌تواند باعث برخی علائم ناخوشایند بارداری شود. ممکن است احساس بدخلقی، تهوع و خستگی کنید. در حالی که ممکن است هنوز برآمدگی برجسته‌ای از جنین را مشاهده نکنید، رحم شما در حال بزرگ شدن است و همه اندام‌های جنین در حال شکل‎گیری هستند. 

به همین دلیل آگاهی از تغییرات بارداری در سه ماهه اول و مراقبت‎های لازم در این سن بارداری، اهمیت زیادی دارد. در ادامه این متن به توضیح مراقبت‌های سه ماهه اول بارداری خواهیم پرداخت.

سه ماهه اول بارداری، چه زمانی است؟ 

بارداری سه دوره سه ماهه دارد و هر سه ماهه حدود ۱۳ هفته یا سه ماه طول می‌کشد. سه ماهه اول بارداری از ابتدای بارداری تا هفته سیزدهم ادامه دارد. ممکن است عجیب به نظر برسد، اما بارداری شما در واقع از اولین روز آخرین قاعدگی شما شروع می‌شود. بنابراین، زمانی که متوجه بارداری خود می‌شوید، حدود چهار هفته از بارداری شما می‌گذرد. ​​این می‌تواند بسیار گیج‌کننده باشد! 

دو هفته اول بارداری بخشی از چرخه قاعدگی طبیعی شما هستند.  هفته اول پریود شما و هفته دوم تخمک‌ گذاری است. پس از تخمک گذاری، تخمک از طریق لوله فالوپ به رحم منتقل می‌شود. اگر با اسپرم ملاقات کند، با هم ترکیب می‌شوند و لقاح رخ می‌دهد. در طول هفته سوم بارداری، تخمک بارور شده به رحم می‌رسد. تخمک بارور شده در مسیر خود به سمت رحم، به سلول‌های بیش‎تری تقسیم می‌شود. پس از رسیدن به رحم، در دیواره رحم لانه‌ گزینی می‌کند. این مسئله باعث می‌شود بدن شما تشخیص دهد که باردار هستید و مجموعه‌ای از تغییرات شروع به رخ دادن می‌کند. اکثر افراد پریود خود را از دست می‌دهند و سپس آزمایش بارداری مثبت دریافت می‌کنند. 

تغییرات جسمی و روحی مادر در سه ماهه اول بارداری

در طول چند ماه اول بارداری، تغییرات شگفت‌انگیز به سرعت اتفاق می‌افتند. این بخش از بارداری، سه ماهه اول نامیده می‌شود. دانستن اینکه چه تغییرات جسمی و عاطفی را باید انتظار داشت، می‌تواند به شما کمک کند تا با اعتماد به نفس با ماه‌های پیش رو روبه‎رو شوید. در زیر لیستی از تغییرات و علائمی که ممکن است در سه ماهه اول رخ دهد، آورده شده است:

تغییرات پستان

غدد پستانی به دلیل افزایش مقدار هورمون‌های استروژن و پروژسترون بزرگ می‌شوند و باعث می‌شوند سینه‌ها متورم و حساس شوند. همچنین آرئول‌ها (نواحی رنگی اطراف نوک هر سینه) بزرگ و تیره می‌شوند. احتمالاً پس از چند هفته با تنظیم بدن خود با تغییرات هورمونی، ناراحتی کمتری خواهید داشت. 

حتما بخوانید: درد سینه در بارداری

تکرر ادرار

رحم در حال رشد است و شروع به فشار آوردن به مثانه می‌کند. این مسئله باعث می‌شود که شما نیاز به ادرار کردن بیش‌تری داشته باشید. از طرفی میزان خون در بدن در دوران بارداری افزایش می‌یابد. این مسئله باعث می‌شود کلیه‌ها مایعات اضافی را که در مثانه جمع می‌شوند، بیش‌تر پردازش کنند و تکرر ادرار در بارداری ایجاد ‎شود.

برای تشخیص بهتر تفاوت آبریزش با ترشح در بارداری، پیشنهاد می‌شود این مقاله را مطالعه کنید.

هوس‌های غذایی و عدم علاقه به غذا

وقتی باردار هستید، حس چشایی شما ممکن است تغییر کند. برخی بوها نیز ممکن است قوی‌تر به نظر برسند. مانند اکثر دیگر علائم بارداری، ترجیحات غذایی به دلیل تغییرات هورمونی است.

حالت تهوع

افزایش سطح هورمون‌ها برای حفظ بارداری ممکن است باعث تهوع صبحگاهی شود. تهوع اغلب بین ۴ تا ۹ هفته پس از بارداری شروع می‌شود و با افزایش سن بارداری برطرف می‌شود. 

یبوست

یبوست ممکن است به دلیل فشار رحم در حال رشد بر رکتوم و روده‌ها رخ دهد. از طرفی انقباضات عضلانی روده‌ها که به حرکت غذا در دستگاه گوارش کمک می‌کنند، به دلیل سطح بالای پروژسترون کند می‌شوند. این امر به نوبه خود یبوست و نفخ را تشدید می‌کند. 

سوزش سر دل

 هورمون‌های بارداری هضم غذا را کند می‌کنند. این هورمون‌ها همچنین دریچه بین معده و مری را شل می‌کنند. این تغییر می‌تواند باعث نشت اسید معده به مری شما و سوزش سر دل شود.

افزایش ضربان قلب

حجم قلب از ابتدا تا انتهای بارداری حدود ۴۰ تا ۵۰ درصد افزایش می‌یابد. این امر باعث افزایش برون‌ده قلبی می‌شود. افزایش برون‌ده قلبی ممکن است باعث افزایش ضربان قلب در دوران بارداری شود.

خستگی

 با افزایش سطح هورمون پروژسترون، احساس خستگی شدید در اوایل بارداری امری طبیعی است. تا جایی که می‌توانید استراحت کنید. در صورت امکان، در طول روز ۱۵ دقیقه چرت بزنید. یک رژیم غذایی سالم و ورزش می‌تواند انرژی شما را افزایش دهد. 

حتما بخوانید: ورزش در سه ماه اول بارداری

تغییرات خلقی

تا حدودی به دلیل افزایش هورمون‌ها، ممکن است نوسانات خلقی مشابه سندرم پیش از قاعدگی را تجربه کنید، وضعیتی که برخی از زنان آن را تجربه می‌کنند و با نوسانات خلقی، تحریک‌پذیری و سایر علائم جسمی که کمی قبل از هر دوره قاعدگی اتفاق می‌افتد، مشخص می‌شود.

بارداری ممکن است باعث شود احساس شادی، اضطراب، هیجان و خستگی کنید؛ گاهی اوقات همه این احساسات همزمان ایجاد می‌شوند. حتی اگر از بارداری هیجان‌زده باشید، یک نوزاد جدید می‌تواند به زندگی شما استرس اضافه کند. طبیعی است که نگران سلامت نوزاد، سازگاری خود با وظایف والدینی و نیازهای مالی بزرگ کردن فرزند باشید. اگر شاغل هستید، ممکن است نگران چگونگی ایجاد تعادل بین نیازهای خانواده و شغل خود باشید. همچنین ممکن است نوسانات خلقی داشته باشید. آنچه احساس می‌کنید رایج است. از خود مراقبت کنید و برای درک و حمایت به عزیزان خود مراجعه کنید. اگر تغییرات خلقی شما جدی یا شدید شد، به پزشک خود مراجعه کنید.

حتما بخوانید: عرق نعنا در بارداری

رشد جنین در سه ماهه اول بارداری 

سه ماهه اول بارداری بسیار مهم است زیرا بیش‎تر اندام‌ها و سیستم‌های اصلی بدن جنین در حال رشد هستند. سموم، مواد مضر و عفونت می‌توانند در این مدت به شدت به رشد و نمو جنین آسیب برسانند و خطر تولد نوزاد با اختلال مادرزادی را افزایش دهد. در سه ماهه اول بارداری، چندین تحول رخ می‌دهد. اگرچه نمی‌توانید آن را ببینید، اما پس از لقاح تخمک توسط اسپرم، اتفاقات زیادی در بدن شما رخ می‌دهد.

هفته‌های اول تا چهارم بارداری

در طول ماه اول بارداری، چندین ساختار مهم شکل می‌گیرند. این ساختارها توده کوچکی از سلول‌ها هستند، اما رشد می‌کنند و به کیسه آمنیوتیک، جفت و بند ناف تبدیل می‌شوند. لوله‌ای که به مغز و نخاع جنین تبدیل می‌شود، و همچنین سیستم گردش خون آن، شکل می‌گیرد. صورت، حلقه‌های چشم و ابتدای دهان شکل می‌گیرند.

هفته‌های پنجم تا هشتم بارداری

چندین اندام اصلی در طول هفته ششم بارداری شروع به رشد می‌کنند، از جمله ریه‌های جنین، قلب، گوش‌ها، بازوها و پاها. استخوان‌ها شروع به جایگزینی بافت می‌کنند. سر او نسبت به بقیه بدنش بزرگ است، اما اکنون بیش‌تر شبیه انسان است! جنین دهان، بینی و صورت مشخصی دارد. برخی از ارائه دهندگان خدمات درمانی در این مدت سونوگرافی اولیه انجام می‌دهند تا ضربان قلب را تأیید کنند.

هفته‌های نهم تا دوازدهم بارداری

در اواخر سه ماهه اول بارداری، جنین انگشتان پا، دست و ناخن خواهد داشت. با باز و بسته کردن دست‌ها و دهانش شروع به حرکت می‌کند. سیستم‌های ادراری و گوارشی جنین نیز کاملاً فعال هستند. در حدود هفته دوازدهم بارداری، پزشک می‌تواند با استفاده از سونوگرافی داپلر به صدای قلب جنین گوش دهد. همچنین در این مرحله واژن یا آلت تناسلی دارد. (اگرچه پزشک نمی‌تواند آن را در سونوگرافی ببیند)

مراقبت‎های سه ماهه اول بارداری

معاینات، غربالگری‌ها و آزمایش‌ها در دوران بارداری به حفظ سلامت شما و جنین کمک می‌کند. مراقبت‌ های دوران بارداری مهم هستند زیرا ارائه دهنده مراقبت‌های دوران بارداری شما در مورد آنچه می‌توانید در دوران بارداری و زایمان انتظار داشته باشید صحبت می‌کند، معاینات و غربالگری‌ها را انجام می‌دهد و به هر سوالی که دارید پاسخ می‌دهد.

اولین ویزیت دوران بارداری شما

در طول سه ماهه اول بارداری، بین دو تا سه ویزیت دوران بارداری خواهید داشت. این تعداد می‌تواند بسته به پزشک شما یا اگر بارداری پرخطری دارید، متفاوت باشد. می‌توانید انتظار داشته باشید که در مورد سابقه پزشکی شخصی، سابقه زنان و زایمان (بارداری‌ها و زایمان‌های قبلی) و همچنین هرگونه سابقه پزشکی خانوادگی که ممکن است بر بارداری شما تأثیر بگذارد، صحبت شود. این ویزیت بسیار کامل است تا از سلامت شما و جنین در حال رشد اطمینان حاصل شود.

در اولین ویزیت دوران بارداری، ارائه دهنده شما تاریخ زایمان شما را محاسبه می‌کند. همچنین می‌توانید از آن‏ها انتظار داشته باشید که موارد زیر را انجام دهند:

• معاینه فیزیکی شامل بررسی وزن و فشار خون
• معاینه لگن.

برخی از ارائه‌دهندگان خدمات درمانی در اولین ویزیت شما از سونوگرافی ترانس واژینال برای تأیید بارداری و اندازه‌گیری ضربان قلب و اندازه جنین استفاده می‌کنند. این سونوگرافی همچنین نشان می‌دهد که آیا شما چندقلو باردار هستید یا خیر. سونوگرافی ترانس واژینال شامل قرار دادن یک وسیله در داخل واژن توسط ارائه‌دهنده خدمات درمانی است. به اکثر زنان باردار حداقل یک سونوگرافی در سه ماهه اول بارداری پیشنهاد می‌شود، اما زمان دقیق آن بسته به پزشک شما متفاوت است. اگر چندقلو باردار هستید، ممکن است در سه ماهه اول سونوگرافی‌های بیش‌تری به شما پیشنهاد شود.

اگر ارائه دهنده خدمات درمانی یا پزشک مراقبت‌های بارداری ندارید، باید در اسرع وقت یکی پیدا کنید. دریافت مراقبت‌های اولیه بارداری می‌تواند به شما در جلوگیری از هرگونه عوارض احتمالی کمک کند. فهرستی از سوالات یا نگرانی‌های خود تهیه کنید تا برای اولین قرار ملاقات خود آماده باشید. همچنین در مورد پوشش بیمه بارداری با بیمه درمانی خود مشورت کنید تا بدانید چه انتظاری باید داشته باشید و از کجا می‌توانید مراقبت دریافت کنید.

حتما بخوانید: ممنوعات سه ماهه اول بارداری

آزمایشات سه ماهه اول بارداری

آزمایشات سه‌ماهه اول بارداری نقش بسیار مهمی در ارزیابی سلامت مادر و جنین دارند. این آزمایش‌ها معمولاً در هفته‌های ابتدایی بارداری انجام می‌شوند و به شناسایی زودهنگام برخی بیماری‌ها، ناهنجاری‌های ژنتیکی و مشکلات احتمالی کمک می‌کنند. نتایج این بررسی‌ها می‌تواند در تصمیم‌گیری‌های پزشکی و مراقبت‌های لازم در طول بارداری بسیار مؤثر باشد. آزمایشات سه ماهه اول بارداری شامل موارد زیر است:

پاپ اسمیر (در صورت نیاز)

آزمایش‌هایی برای بررسی برخی عفونت‌های مقاربتی (STI)

آزمایش ادرار از نظر وجود باکتری، پروتئین و گلوکز (قند) 

آزمایش خون برای بررسی سطح هورمون‌ها، فاکتور Rh، سطح آهن و برخی بیماری‌ها 

در سه ماهه اول، پزشک ممکن است غربالگری را برای تشخیص خطر اختلالات کروموزومی مانند سندرم داون پیشنهاد کند. غربالگری مشخص می‌کند که آیا جنین در معرض خطر ابتلا به برخی بیماری‌های ژنتیکی است یا خیر. بر اساس نتایج غربالگری، ممکن است به آزمایش‌های تشخیصی نیاز داشته باشید.

مکمل‌های سه ماهه اول بارداری

ویتامین‌ها و مواد معدنی موجود در غذا به رشد و نمو جنین کمک می‌کنند. اما به تنهایی کافی نیستند و اکثر پزشکان توصیه می‌کنند به محض شروع تلاش برای بارداری، ویتامین دوران بارداری مصرف کنید. به طور معمول در سه ماهه اول بارداری فقط توصیه به مصرف اسیدفولیک به صورت روزانه می‎شود. اگر در مورد اینکه کدام ویتامین دوران بارداری را مصرف کنید مطمئن نیستید، با پزشک خود صحبت کنید.

چه کارهایی را نباید در سه ماهه اول بارداری انجام دهم؟

به محض اینکه متوجه شدید باردار هستید، طبیعی است که مجبور شوید تغییراتی در سبک زندگی خود ایجاد کنید. این تغییرات به شما کمک می‌کند تا از سلامت جنین خود اطمینان حاصل کنید. در سه ماهه اول بارداری باید از موارد زیر اجتناب کنید:

• الکل
• سیگار و تنباکو
• ورزش‌های تماسی مانند فوتبال یا فعالیت‌هایی که به شکم فشار می‌آورند
• غذاهایی مانند ماهی خام (سوشی)، ماهی‌های سرشار از جیوه، گوشت‌های نپخته یا نیم‌پز، شیر، پنیر یا آبمیوه غیرپاستوریزه.
• وان آب گرم و سونا.

آیا خونریزی در سه ماهه اول بارداری طبیعی است؟

خونریزی سبک یا لکه بینی در دوران بارداری معمولاً در چند هفته اول بارداری شایع است و مشکل جدی ایجاد نمی‌کند. برخی افراد خونریزی لانه گزینی (زمانی که یک تخمک بارور شده به دیواره رحم شما نفوذ می‌کند) را تجربه می‌کنند. اگر خونریزی شدید دارید یا خونریزی بیش از یک روز طول می‌کشد، با پزشک خود تماس بگیرید.

حتما بخوانید: خونریزی در ماه سوم بارداری

چه زمانی در سه ماهه اول باید فورا به پزشک مراجعه کرد؟

در صورت مشاهده موارد زیر، فوراً با پزشک خود تماس بگیرید:

• تب بالاتر از ۳۸ درجه سانتیگراد 
• خونریزی شدید یا ترشحات غیرمعمول واژن.
• گرفتگی شدید در شکم، بازوها یا پاها یا درد شکم
• استفراغ و یا اسهال مداوم
• غش یا سرگیجه
• تورم در دست‌ها، انگشتان یا صورت
• تاری دید یا دیدن لکه‌هایی در جلوی چشم.

جمع بندی

بارداری دوره‌ای هیجان‌انگیز و گاهی ترسناک در زندگی شماست. ممکن است با انبوهی از اطلاعات مواجه شوید و سوالات زیادی داشته باشید. در طول سه‌ ماهه اول بارداری، بدن شما به سرعت در حال رشد و تغییر است. جنین نیز در حال رشد و تکامل است. در واقع، در پایان سه‌ ماهه اول، جنین به اندازه یک لیمو است. ممکن است علائم بارداری مانند حالت تهوع، درد سینه یا نیاز به دفع ادرار بیش‎تر را تجربه کنید. به محض اینکه متوجه بارداری خود شدید، با یک متخصص مراقبت‌های بارداری قرار ملاقات بگذارید. مراقبت‌های منظم دوران بارداری مهم است تا شما و جنین در دوران بارداری سالم بمانید.