این مطلب از نظر علمی به تأیید دکتر فرناز منتظری فلوشیپ ناباروری و IVF، از پزشکان متخصص مرکز مام رسیده است.

بانک خون بند ناف چیست و چه کاربردی دارد؟

از ذخیره‌سازی خون بند‌ناف می توان برای درمان بیماری هایی که ممکن است سلامت کودک و خانواده او را در آینده تهدید کنند، استفاده کرد. از آنجایی که والدین تمام تلاش خود را در راستای افزایش کیفیت زندگی فرزندان و سلامت آنها بکار می‌گیرند، بنابراین ذخیره خون بندناف می‌تواند یک تصمیم بسیار بزرگ و موثر برای سلامتی آن‌ها در آینده باشد. 

خون بند ناف چیست؟

پس از تولد نوزاد مقداری خون در بند‌ناف و جفت باقی می‌ماند که منبعی غنی از سلول های بنیادی است. جفت یک اندام عروقی است که وظیفه‌ی تغذیه جنین و دور کردن مواد زائد را در دوران بارداری بر عهده دارد. سلول‌های بنیادی خونساز موجود در خون بندناف می‌توانند به انواع مختلفی از سلول‌های خونی در بدن تمایز یابند و در نتیجه باعث بهبود عملکرد سیستم ایمنی بدن یا درمان بیماری‌های صعب العلاجی نظیر سرطان‌های خون گردند. تنها زمانی که می‌توان سلول‌های بنیادی خون بند‌ناف را ذخیره کرد، درست پس از تولد است. سلول‌های بنیادی در بافت‌های دیگری از بدن مانند خون و مغز استخوان نیز یافت می‌شوند. اما جمع‌آوری آنها بسیار دشوارتر است.

ذخیره خون بند ناف از چه زمانی آغاز شد؟

ذخیره خون بند ناف پس از اولین پیوند سلول های بنیادی در دوران کودکی آغاز گردید، اما از بیست سال پیش تا کنون در مقیاس بزرگتری در دسترس است. 

بانک خون بند ناف به معنی جمع‌آوری سلول‌های بنیادی خون بندناف پس از تولد و ذخیره آن‌ها برای استفاده های درمانی احتمالی در آینده است. والدین می‌توانند خون بند‌ناف را با پرداخت هزینه‌های مربوط به نگهداری، ذخیره نمایند یا آن را به صورت رایگان به بانک‌ خون‌بندناف عمومی اهدا کنند. 

اقدامات پیش از ذخیره‌سازی خون بند‌ناف:

والدینی که تمایل دارند خون بند‌ناف نوزاد خود را ذخیره کنند، باید پس از هفته 34 بارداری نسبت به ثبت درخواست ذخیره‌سازی اقدام نمایند. همچنین ضمن ارائه‌ی پیشینه‌ی پزشکی خانوادگی، می‌بایست آزمایش‌های مربوط به تشخیص بیماری‌های عفونی در هفته‌ی آخر بارداری انجام گردد.  

ذخیره خون در بانک بند‌ناف چگونه انجام می شود؟

پس از زایمان (طبیعی یا سزارین) و تولد نوزاد، بند‌ناف نزدیک به نوزاد کلامپ (بسته) می‌شود. جمع آوری خون بند ناف سریع و بدون درد است و با استفاده از یک سوزن، خون موجود در بندناف در یک کیسه‌ی استریل تخلیه می‌گردد. جمع‌آوری خون بند‌ناف کمتر از 10 دقیقه طول می‌کشد و حداقل5۰ میلی‌لیتر خون از بند‌ناف دریافت می‌شود. با این حال تمام خانواده‌ها نمی‌توانند این ذخیره‌سازی را انجام دهند زیرا بند‌ناف باید حتماً مقدار مشخصی خون داشته باشد و در ضمن آزمایش‌های مربوط به بیماری‌های باکتریایی و بیماری های ویروسی قابل انتقال مانند HIV و هپاتیت نیز انجام گردد. همچنین این احتمال وجود دارد که نمونه خون بند‌ناف در مرحله جمع‌آوری خون، آلوده شده و غیر قابل استفاده گردد. 

خون بند‌ناف چگونه نگهداری می‌شود؟

پس از جمع‌آوری، نمونه‌ی خون بند‌ناف به بانک خون بند‌ناف منتقل شده و با درج مشخصات، سلول‌های بنیادی طی فرآیند‌های پیچیده‌ای از سایر سلول‌های نمونه‌ جداسازی می‌گردد و در صورت کسب حدنصاب استاندارد سلولی در نهایت در تانک ازت به مدت طولانی ذخیره می‌شوند. 

پیوند خون بند ناف چگونه انجام می گیرد؟

پیش از انجام پیوند، برخی آزمایشات تکمیلی روی نمونه‌هایی از خون بندناف فریز شده انجام می‌گردد که نتایج آن بر کیفیت پیوند بسیار موثر است. سپس نمونه‌ی فریز شده‌ی اصلی از حالت فریز خارج شده و برای انجام پیوند آماده می‌شود. 

پیوند سلول‌های‌ بنیادی می‌تواند به دو صورت اتولوگ (هنگامی که بیمار خون بند‌ناف خود را دریافت می‌کند) و یا آلوژنیک (هنگامی که بیمار خون بند‌ناف را از فرد دیگری دریافت می‌کند) انجام ‌گیرد. پیوند سلول‌های بنیادی بیشتر برای کودکان یا نوجوانان انجام می‌شود. هر چه وزن افراد بیشتر باشد به سلول‌های بنیادی بیشتری برای افزایش موفقیت پیوند نیاز است. 

در صورتی که کلامپ بند‌ناف با تأخیر انجام شود، ذخیره خون بندناف چگونه است؟

تاخیر در کلامپ بند‌ناف بر روی ذخیره بند ناف تاثیر می‌گذارد. تاخیر در کلامپ بند ناف میزان جریان خون، همراه با آهن اضافی، سلول‌های بنیادی و آنتی‌بادی‌ها اجازه می‌دهد تا به سمت نوزاد جریان یابند که برای نوزاد مفید است. به همین دلیل، بستن با تاخیر بندناف برای حداقل 30 تا 60 ثانیه پس از تولد توصیه می‌شود. اما از طرفی نیز احتمال بروز یرقان (زردی نوزاد) را در پی خواهد داشت که نیاز به فتوتراپی در نوزادان دارد و از طرف دیگر باعث کاهش حجم خون بندناف برای جمع‌آوری می‌گردد، که این مساله از یک نوزاد به نوزاد دیگر متفاوت است. 

انواع بانک خون بند ناف: 

• بانک خون بند ناف عمومی: بانک خون بند‌ناف عمومی برای امور تحقیقات و اهدا به افراد دیگر در نظر گرفته شده است. بانک خون بند ناف عمومی فاقد هزینه نگهداری خون بندناف است. در بانک خون بندناف عمومی، خون بندناف جمع‌آوری می شود و به مرکز نگهداری عمومی ارسال می‌گردد تا در صورت لزوم، برای درمان افراد دیگر مورد استفاده قرار گیرد. 

اگر خون بند‌ناف فردی در بانک خون بند‌ناف عمومی نگهداری شود و کودک یا یکی از اعضای خانواده آن فرد در آینده به بیماری خاصی مبتلا شود که برای درمان به پیوند سلول‌های بنیادی نیاز داشته باشد، در دریافت خون بند ناف دارای اولویت خواهند بود.

• بانک خون بند ناف خصوصی: ذخیره خون بند‌ناف در بانک خون بند‌ناف خصوصی، برای استفاده افراد خانواده انجام می‌شود. افرادی که تمایل به نگهداری نمونه در بانک خون بند‌ناف خصوصی را داشته باشند، باید هزینه‌ای را برای ذخیره‌سازی و نگهداری خون بندناف پرداخت کنند. همچنین در صورت وجود سابقه خانوادگی برای بیماری‌های خاص، می‌توان از طریق ذخیره‌سازی سلول‌های بنیادی خون بندناف در بانک خصوصی، نسبت به درمان سریعتر بیماری اقدام نمود.

بانک خون بند ناف چه مزایایی دارد؟

خون بند‌ناف حاوی سلول‌های بنیادی پیش‌ساز خون است. این بدان معنی است که این سلول‌ها توانایی تمایز به انواع رده‌های سلو‌ل‌های خونی را دارند. از سال 1988 نگهداری سلول‌های بنیادی خون بندناف در بانک خون بند‌ناف باعث درمان برخی از سرطان‌ها مانند سرطان خون یا لنفوم، اختلالات ژنتیکی و اختلالات خونی مانند آنمی آپلاستیک شده است.

معمولاً سلول‌های سرطانی با شیمی درمانی یا رادیوتراپی درمان می شوند اما متاسفانه شیمی درمانی یا رادیوتراپی، بسیاری از سلول های سالم از جمله سلول بنیادی را نیز از بین می برد. در این موارد، برخی از کودکان می توانند از پیوند سلول های بنیادی که با بدن این افراد سازگاری دارد، بهره مند شوند. در این صورت، سلول بنیادی خون ساز از فرد اهدا کننده به کودکی که بیمار است پیوند داده می شود و این سلول ها می‌توانند سلول های خونی سالم تولید کنند و توانایی تولید خون و نیز قدرت سیستم ایمنی فرد بیمار را افزایش دهند.

سایر مزایای خون بند ناف عبارتند از:

• نجات جان انسان ها: خون بند ناف غنی از سلول بنیادی است که می‌تواند برای درمان 80 نوع از بیماری‌های متفاوت از قبیل سرطان خون، کم خونی داسی شکل و برخی اختلالات متابولیکی مورد استفاده قرار گیرد. سلول‌های خونی را می‌توان از خون بند‌ناف، جفت، مغز استخوان و گردش خون محیطی نیز بدست آورد، اما ساده‌ترین و بی‌ضررترین راه، استفاده از خون بند‌ناف است زیرا سلول‌های بنیادی پس از زایمان از بند‌ناف دریافت می‌شوند و این روش یک روش بدون درد است. 

• میزان پیوند موفقیت آمیز با خون بند‌ناف: میزان موفقیت در پیوند با خون بند‌ناف به مراتب بیشتر از سایر منابع سلول های بنیادی است زیرا نتایج پیوند خون بند‌ناف در طی 10 سال گذشته افزایش یافته است. 

• امید به درمان در آینده: دانشمندان در حال مطالعه‌ی روش‌های جدیدی در استفاده از خون بندناف برای درمان بیماری‌هایی هستند که تا کنون قابل درمان نبوده‌اند. به طور مثال برخی از محققان از خون بند‌ناف در درمان فلج مغزی، اوتیسم، ناشنوایی و ... استفاده نموده‌اند. 

• در دسترس بودن: در صورت ذخیره‌سازی نمونه در بانک خون بند‌ناف خصوصی و پرداخت هزینه‌های  نگهداری آن، این درمان به عنوان یک گزینه‌ی همیشه در دسترس می باشد و خون بند‌ناف تنها به خانواده آن فرد اختصاص داده می‌شود. فقط در صورت اهدای خون بندناف به بانک خون بند ناف عمومی و سازگاری خون بند ناف فرد اهدا کننده با بیمار، می توان از خون بند‌ناف اهدایی استفاده کرد. 

آیا از خون بند ناف ذخیره شده می‌توان برای خود آن فرد استفاده کرد؟

احتمال استفاده از خون بند‌ناف برای خود فرد چنانچه برای درمان یک بیماری ژنتیکی نباشد، همواره وجود دارد. 

نکته مهم این است که کودکان مبتلا به لوسمی یا سایر اختلالات خونی باید پیوند خون بند‌ناف را از اهداکننده‌ای دیگر دریافت‌کنند، نه خون بند‌ناف خودشان. زیرا احتمالاً کودکان و حتی نوجوانان که مبتلا به سرطان خون می‌شوند، با نقص ژنتیکی‌ای به دنیا می‌آیند که باعث لوسمی می‌شود. بنابراین پیوند با خون بند‌ناف خودشان احتمالاً حامل جهش سرطان خون است. 

با این حال، کودکان مبتلا به تومورهای جامد سرطانی مانند نوروبلاستوما، مدولوبلاستوما و رتینوبلاستوما می توانند برای پیوند از خون بند ناف خود استفاده کنند.

مدت زمان نگهداری خون بند ناف:

مدت زمان نگهداری خون بندناف، یکی از سوال‌های رایج افرادی است که می‌خواهند از این فناوری استفاده کنند. پایه‌ی بانکداری خون بندناف، نگهداری مناسب و مداوم سلول‌های بنیادی در سرماست تا زمانی که برای استفاده درمانی ذوب شده و همچنان زنده و دارای ظرفیت عملکردی بالا برای تجدید جمعیت‌های مختلف سلول‌های خونی در بدن بیمار باشند. 

طبق تحقیقاتی که نتایج آن در سال 2003 منتشر گردید سلول‌های بنیادی خون بندتاف را می توان بیش از 23 سال، بدون تاثیر قابل توجه بر درصد سلول‌های زنده نگهداری نمود. این تحقیقات همچنان برای بررسی اثر 30 ساله‌ی این ذخیره‌سازی در حال انجام است. 

هزینه نگهداری خون بند ناف: 

هزینه نگهداری خون بند ناف در بانک خصوصی شامل هزینه مربوط به قرارداد و هزینه نگهداری سالانه خون بند‌ناف می باشد.

در صورت تمایل به ذخیره سازی خون بندناف خون می توانید به سایت بانک خون بندناف مام ژن مراجعه و از این خدمات با بالاترین کیفیت استفاده نمایید.