×
بانک خون بند ناف

بانک خون بند ناف چیست و چه کاربردی دارد؟

 این مطلب از نظر علمی به تأیید دکتر فرناز منتظری فلوشیپ ناباروری و IVF، از پزشکان متخصص مرکز مام رسیده است.


از بانک خون بند ناف و ذخیره آن می توان برای درمان بیماری هایی که ممکن است سلامتی کودک و خانواده او را در آینده تهدید کنند، استفاده می شود. از آنجایی که والدین تمام تلاش خود را در راستای افزایش طول عمر فرزندان و سلامت آنها بکار می گیرند، بنابراین بانک بند ناف می تواند یک تصمیم بسیار بزرگ و کاربردی برای سلامتی آن ها در آینده باشد. 


بانک خون بند ناف چیست؟

پس از تولد نوزاد مقدار کمی خون از بند ناف خارج می شود که از آن برای ذخیره خون بند ناف استفاده می گردد. جفت یک اندام عروقی است که علاوه بر تغذیه جنین در دوران بارداری، غنی از سلول های بنیادی نیز می باشد. بانک خون بند ناف به معنی جمع آوری این سلول های بنیادی پس از تولد و ذخیره آن ها برای استفاده احتمالی از خون بند ناف در آینده است. والدین می توانند خون بند ناف را با پرداخت هزینه نگهداری خون بند ناف، ذخیره نمایند یا بر اساس محل تولد، خون بند ناف را به صورت رایگان به مراکز دولتی بانک خون بند ناف اهدا کنند. 


ذخیره خون بند ناف از چه زمانی آغاز شد؟

ذخیره خون بند ناف پس از اولین پیوند سلول های بنیادی در دوران کودکی آغاز گردید، اما از بیست سال پیش تا کنون در مقیاس بزرگتری در دسترس است. 


اقدامات پیش از ذخیره خون بند ناف:

والدینی که تمایل دارند خون بند ناف نوزاد خود را ذخیره کنند، باید پس از هفته ۲۰ بارداری برای ذخیره سازی خون بند ناف اقدام نمایند. همچنین مادر باردار باید کارت شناسایی به همراه داشته باشد و آزمایش های مربوط به تشخیص بیماری های عفونی را نیز انجام دهد.  


ذخیره خون در بانک بند ناف چگونه انجام می شود؟

پس از زایمان (طبیعی یا سزارین) و تولد نوزاد، بند ناف نزدیک به نوزاد کلامپ می شود (قطع می شود) که می توان خون باقی مانده در جفت را با کمک سرنگ جمع آوری نمود. خون از بند ناف متصل به جفت گرفته می شود (نه از بند ناف نوزاد) و در این مرحله بند ناف از نوزاد جدا شده است. جمع آوری خون بند ناف کمتر از 10 دقیقه طول می کشد و حداقل۴۰ میلی لیتر خون از بند ناف گرفته می شود. با این حال تمام خانواده ها نمی توانند ذخیره خون در بانک بند ناف را انجام دهند زیرا بند ناف باید حتما مقدار مشخصی خون داشته باشد و در ضمن آزمایش مربوط به بیماری های باکتریایی و بیماری های قابل انتقال مانند HIV و هپاتیت نیز انجام گردد. همچنین این احتمال وجود دارد که نمونه بند ناف در مرحله جمع آوری خون، آلوده شده و غیر قابل استفاده گردد. 


خون بند ناف چگونه نگهداری می شود؟

پس از جمع آوری، خون بند ناف به بانک خون بند ناف منتقل می شود، سپس مشخصات نمونه ثبت می گردد و سلول های بنیادی از سایر بخش های خون بند ناف جدا شده و در تانک ازت ذخیره می شوند. 


پیوند خون بند ناف چگونه انجام می گیرد؟

پیش از پیوند، سلول های بنیادی از حالت فریز خارج شده و ذوب می شوند. سپس پیوند خون بند ناف به صورت اتولوگ (هنگامی که بیمار خون بند ناف خود را در پیوند سلول های بنیادی دریافت می کند) و یا به روش آلوژنیک (هنگامی که بیمار خون بند ناف را از فرد دیگری دریافت می کند) انجام می گیرد. پیوند سلول های بنیادی معمولا در کودکان یا افراد جوان انجام می شود، زیرا حجم خون بند ناف اهدایی برای افراد بالغ کافی نیست. هر چه سن افراد بیشتر باشد به سلول بنیادی بیشتری برای افزایش موفقیت پیوند نیاز است. 


در صورتی که کلامپ بند ناف با تأخیر انجام شود، ذخیره خون بند ناف چگونه است؟

تاخیر در کلامپ بند ناف بر روی ذخیره بند ناف تاثیر می گذارد. تاخیر در کلامپ بند ناف میزان جریان خون حاوی مواد مغذی به نوزاد را افزایش داده و می تواند از فقر آهن جلوگیری کند. در صورت تاخیر کمتر از 60 ثانیه برای کلامپ بند ناف، معمولا می توان مقدار کافی از خون نوزاد را جمع آوری کرد، اگرچه این مساله از یک نوزاد به نوزاد دیگر متفاوت است. 


انواع بانک خون بند ناف: 

بانک خون بند ناف عمومی: بانک خون بند ناف عمومی برای امور تحقیقات و اهدا به افراد دیگر بکار می رود. بانک خون بند ناف عمومی معمولا فاقد هزینه نگهداری خون بند ناف است. در بانک خون بند ناف عمومی، خون بند ناف جمع آوری می شود و به مرکز نگهداری عمومی ارسال می گردد تا در صورت لزوم، برای درمان افراد دیگر مورد استفاده قرار گیرد. اگر خون بند ناف فردی در بانک خون بند ناف عمومی نگهداری شود و کودک یا یکی از اعضای خانواده آن فرد در آینده به بیماری خاصی مبتلا شود که برای درمان به پیوند سلول های بنیادی نیاز داشته باشد، دریافت خون بند ناف بدون هزینه نخواهد بود.

بانک خون بند ناف خصوصی: ذخیره خون بند ناف در بانک بند ناف خصوصی، برای استفاده افراد خانواده انجام می شود. افرادی که تمایل به ناستفاده از بانک خون بند ناف خصوصی را دارند، باید هزینه نگهداری خون بند ناف را پرداخت کنند. همچنین در صورت وجود سابقه خانوادگی بیماری های خاص، گاهی می توان از طریق پیوند سلول های بنیادی اقدام به درمان این بیماری ها نمود.  


بانک خون بند ناف چه مزایایی دارد؟

خون بند ناف حاوی سلول بنیادی است و سلول بنیادی پیش ساز سلول های دیگر از جمله سلول های خونی است. این بدان معنی است که سلول های بنیادی می توانند به سلول های خون، مغز، قلب یا استخوان تمایز یابند. از سال 1988 بانک خون بند ناف در درمان برخی از سرطان ها مانند سرطان خون یا لنفوم، اختلالات ژنتیکی و اختلالات خونی مانند آنمی آپلاستیک مورد استفاده قرار گرفته است.

البته لازم به ذکر است که اگر فردی یکی از بیماری های ذکر شده را داشته باشد، به دلیل اینکه بیماری این افراد مربوط به مغز استخوان و سیستم خونی آنها است، احتمالا جهت درمان نمی توان از خون بند ناف همان فرد استفاده کرد و بهتر است برای درمان مواردی مانند سرطان خون، نارسایی مغز استخوان و بیماری های متابولیکی ارثی، از خون بند ناف فرد دیگری استفاده شود. تقریبا تمام بیماران مبتلا به اختلالات خونی از سلول بنیادی افراد دیگری استفاده می کنند.

معمولا سلول های سرطانی با شیمی درمانی یا رادیوتراپی درمان می شوند اما متاسفانه شیمی درمانی یا رادیوتراپی، بسیاری از سلول های سالم از جمله سلول بنیادی را نیز از بین می برد. در این موارد، برخی از کودکان می توانند از پیوند سلول های بنیادی که با بدن این افراد سازگاری دارد، بهره مند شوند. در این صورت، سلول بنیادی خون ساز از فرد اهدا کننده به کودکی که بیمار است پیوند داده می شود و این سلول ها می توانند سلول های خونی سالم تولید کنند و توانایی تولید خون و نیز قدرت سیستم ایمنی فرد بیمار را افزایش دهند.

سایر مزایای خون بند ناف عبارتند از:

نجات جان انسان ها: خون بند ناف غنی از سلول بنیادی است که می تواند برای درمان بیماری هایی از قبیل سرطان خون، کم خونی داسی شکل و برخی اختلالات متابولیکی مورد استفاده قرار گیرد. سلول های خونی را می توان از خون بند ناف، جفت، مغز استخوان و گردش خون محیطی نیز بدست آورد، اما ساده ترین راه، استفاده از خون بند ناف است زیرا سلول های بنیادی پس از زایمان از بند ناف جدا می شوند و این روش یک روش بدون درد است. 

موفقیت بالای درمان با خون بند ناف: میزان موفقیت درمان با خون بند ناف بیشتر است زیرا نتایج پیوند خون بند ناف در طی 10 سال گذشته افزایش یافته است. 

امید به درمان در آینده: دانشمندان در حال مطالعه روش های بیشتری برای درمان بیماری های متعدد با ذخیره خون بند ناف هستند. به طور مثال برخی از محققان از خون بند ناف در درمان فلج مغزی و انسفالوپاتی ایسکمیک هایپوکسی استفاده نموده اند. امروزه دانشمندان در حال بررسی تاثیر خون بند ناف در درمان اوتیسم هستند. 

در دسترس بودن: در صورت استفاده از بانک خون بند ناف خصوصی و پرداخت هزینه نگهداری خون بند ناف، این روش همیشه در دسترس می باشد و خون بند ناف به خانواده آن فرد اختصاص داده می یابد و بنابراین هیچ فرد دیگری نمی تواند از خون بند ناف استفاده کند. فقط در صورت اهدای خون بند ناف به بانک خون بند ناف عمومی و در صورت سازگاری خون بند ناف فرد اهدا کننده با بیمار، می توان از خون بند ناف اهدایی استفاده کرد. 


معایب بانک بند ناف:  

بالا بودن هزینه نگهداری خون بند ناف: ذخیره خون بند ناف در مراکز عمومی رایگان است، اما بانک خون بند ناف خصوصی شامل هزینه نگهداری خون بند ناف می باشد. 

امکان عدم نیاز به خون بند ناف: ممکن است فردی که خون بند ناف او ذخیره شده است، هرگز به آن نیاز پیدا نکند؛ گرچه از خون بند ناف می توان برای درمان طیف وسیعی از بیماری ها استفاده نمود. البته در صورت وجود سابقه خانوادگی بیماری هایی از قبیل سرطان خون، لنفوم، کم خونی و آنمی داسی شکل، ذخیره خون بند ناف اقدامی بسیار درست است. 

عدم امکان درمان همه بیماری ها: از خون بند ناف نمی توان برای درمان همه بیماری ها استفاده کرد. اگر خون بند ناف سالم باشد و خواهر، برادر یا یکی از اعضای خانواده فرد، بیماری ژنتیکی خاصی داشته باشد، خون بند ناف می تواند برای درمان آن ها مناسب باشد. 

از بین رفتن خون بند ناف ذخیره شده: در صورت ذخیره خون بند ناف در بانک بند ناف عمومی، می توان از یک واحد خون بند ناف ذخیره شده برای درمان چند کودک استفاده کرد، اما در صورت ذخیره خون در بانک بند ناف خصوصی، خون بند ناف فقط برای همان خانواده قابل استفاده است و در خانواده هایی که تمایلی به نگهداری خون بند ناف ندارند، دور ریخته می شود و به این ترتیب شانس درمان افراد دیگر از بین می رود.


آیا از خون بند ناف ذخیره شده می توان برای خود آن فرد استفاده کرد؟

احتمال استفاده از بانک خون بند ناف برای خود آن فرد بسیار ناچیز است. اگر خون بند ناف فردی در کودکی ذخیره شده باشد و در بزرگسالی به خون بند ناف خود نیاز داشته باشد، احتمالا به سلول های بیشتری برای درمان نیاز دارد که باید از بانک خون بند ناف فرد دیگری استفاده کند، که این روش نیز بسیار پر هزینه می باشد. 


مدت زمان نگهداری خون بند ناف:

مدت زمان نگهداری خون بند ناف، یکی از سوال های رایج افرادی است که می خواهند از این تکنیک استفاده کنند. از نظر علمی سلول های بنیادی را می توان برای مدت نامحدودی نگهداری نمود، اما تجربیات و تحقیقات انجام شده نشان داده است که مدت زمان نگهداری خون بند ناف حدود 30 سال می باشد. اما هنوز مدت زمان نگهداری خون بند ناف به طور دقیق مشخص نیست.


هزینه نگهداری خون بند ناف: 

هزینه نگهداری خون بند ناف شامل هزینه عقد قرارداد با بانک خون بند ناف و هزینه نگهداری خون بند ناف به صورت سالیانه می باشد.


بارداری