این مطلب از نظر علمی به تأیید دکتر فاطمه فرج زاده فلوشیپ ناباروری و IVF، از پزشکان متخصص مرکز مام رسیده است.

چیکار کنم ای یو ای مثبت شود؟ چه عواملی در داشتن یک IUI موفق تاثیر گذارند؟

سال‌ها پیش، زوج‌هایی که در بچه‌دار شدن مشکل داشتند، هیچ گزینه‌ای نداشتند و مسیر بارروی برای آن‌ها آسان نبود. به لطف پیشرفت علم و روش‌های کمک باروری داشتن فرزند برای اغلب زوج‌ها امکان پذیر است.

 تلقیح داخل رحمی اسپرم یا IUI، یکی از روش‌های کمک باروری است که مسیر دسترسی اسپرم به تخمک را کوتاه‎تر می‌کند تا شانس بارداری افزایش پیدا کند. در این روش لازم نیست اسپرم مسیر واژن و دهانه رحم را طی کند تا به تخمک برسد و مستقیما در داخل حفره رحم قرار داده می‎شود. درصد موفقیت IUI در تحقیقات مختلف کاملاً متفاوت گزارش شده و از ۸ تا ۲۰ درصد متغیر است. 

به نظر می‎رسد این روش چندان موثر نیست و احتمالا این سوال برای شما مطرح شود که پزشک در چه شرایطی آی یو آی را به بیمار توصیه می‌کند؟ آی یو آی برای چه کسانی جواب می‎دهد؟ در ادامه به بررسی پاسخ این سوالات خواهیم پرداخت.

آی یو آی چگونه انجام می‌شود؟ 

در طول لقاح طبیعی، اسپرم از طریق واژن و دهانه رحم، خودش را به رحم و لوله‌های فالوپ می‎رساند تا با تخمک لقاح انجام دهد. تنها ۵٪ از اسپرم‌ها می‌توانند این مسیر رو طی کنند. با IUI، اسپرم جمع‌آوری، شسته و غلیظ می‌شود تا فقط اسپرم با کیفیت بالا باقی بماند. این اسپرم‌ها مستقیماً با یک کاتتر (لوله نازک) وارد رحم می‎شوند و به لوله‌های فالوپ یعنی محل لقاح، نزدیک‌تر هستند. در واقع IUI رسیدن اسپرم به تخمک را آسان‌تر می‌کند زیرا زمان و مسافتی را که باید طی کند کاهش می‌دهد و این امر احتمال بارداری شما را افزایش می‌دهد.

آی یو آی برای چه کسانی جواب می‎دهد؟ 

وقتی صحبت از درمان ناباروری می‌شود، آی یو آی یک روش‌ ساده، کم تهاجمی و کم‌هزینه‌ به نظر می‎آید، اما این روش برای همه زوج‌ها مناسب نیست. بسیاری از افراد بعد از چند نوبت IUI نتیجه نمی‌گیرند و تصور می‌کنند درمان شکست خورده، در حالی‌که شاید از ابتدا گزینه‌ی مناسبی برایشان نبوده‌اند. پس این سوال مطرح می‎شود که آی یو آی برای چه کسانی جواب می دهد؟ آی یو آی برای زوجین با شرایط زیر روش مناسب‎تری است:

سن خانم کمتر از ۳۵ سال

مهم‎ترین عامل در ای یو ای موفق، سن خانم است. در روش ای یو ای همانند بارداری طبیعی، به دلیل کاهش کیفیت تخمک با افزایش سن، احتمال باردار شدن و تولد نوزاد سالم کاهش می یابد. اکثر متخصصان باروری، انجام IUI را در سنین بالاتر از ۴۰ سال توصیه نمی‌کنند. 

نداشتن مشکلات مربوط به تخمک‎ گذاری

از جمله عوامل موثر در موفقیت IUI عدم وجود مشکلات مربوط به تخمک‌گذاری است. از هر ۱۰ زن یک نفر دارای مشکلات تخمک گذاری است و با اختلالاتی مانند تنبلی تخمدان یا سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS) مواجه است. IUI در افراد مبتلا به تخمدان پلی کیستیک تنها در صورتي موفق خواهد بود كه خانم تخمك گذاري داشته باشد.

عدم وجود اختلالات شدید در فاکتورهای مردانه

زوجین مبتلا به ناباروری با فاکتور مردانه خفیف می توانند از IUI برای درمان ناباروری بهره ببرند، اما این روش برای مردان با مشکلات شدید در کیفیت اسپرم مناسب نیست، زیرا IUI فقط تسهیل کننده بارداری طبیعی است. درست است که در IUI اسپرم در رحم قرار می‎گیرد، اما برای باروری تخمک باید حرکت کند و خودش را به تخمک برساند. اگر تعداد اسپرم مرد خیلی کم باشد یا اسپرم ضعیف باشد، احتمال اینکه اسپرم به خودی خود به تخمک برسد بسیار کم است. به طور کلی IUI به بیماران با کمتر از ۷ میلیون اسپرم متحرک توصیه نمی‌شود.

باز بودن لوله‌های رحمی (فالوپ)

یکی از عوامل موثر در تصمیم‌گیری در مورد روش کمک باروری مناسب، وضعیت لوله‎‌های رحمی است. ای یو ای موفق تنها زمانی امکان پذیر است که لوله‌‎های رحمی باز باشند. خوشبختانه برای وقوع بارداری، باز بودن حتی یک لوله رحمی کافی است. برای درک بهتر حتما مقاله آناتومی رحم را بخوانید تا با همه بخش ها و نقش آن در بدن زن به طور کامل آشنا شوید.

تعداد کافی فولیکول

بیش‌تر چرخه‌های IUI با تجویز داروهای درمان ناباروری همراه است تا تخمدان را برای تولید تخمک اضافی تحریک کنند. این داروها به مغز پیام می‎دهند تا تخمدان‌ها سیگنال‎های قوی‎تری برای تخمک‎گذاری ارسال کنند؛ در نتیجه تخمک بیش‎تری برای لقاح در دسترس خواهد بود و احتمال باردار شدن در آن ماه افزایش می‎یابد. در صورتی این داروها می‌توانند موثر واقع شوند و ای یو ای موفقیت امیز باشد که تخمدان، ذخیره تخمک کافی داشته باشد.

امکان استفاده از اسپرم تازه

در تکنیک آی یو آی می‌توان هم از اسپرم تازه و هم از اسپرم فریز شده استفاده کرد، اما میزان موفقیت IUI در صورت استفاده از اسپرم تازه بیش‎تر خواهد بود. استفاده از اسپرم تازه در مواردی با محدودیت مواجه است و همواره در دسترس نیست؛ به طور مثال در زوجینی که از یکدیگر فاصله جغرافیایی دارند، مردانی که دارای اسپرم ضعیف هستند و پس از درمان به صورت موقتی اسپرم‎های سلامت دارند و مردانی که به علت مصرف داروی خاص در آینده یا شیمی درمانی مجبور به فریز اسپرم هستند، استفاده از اسپرم فریز شده تنها گزینه خواهد بود. در چنین شرایطی استفاده از آی یو آی چندان کمک کننده نیست و توصیه نمی‌شود.

آی یو آی برای چه کسانی جواب نمی‌دهد؟ 

مهم است بدانید که آی یو آی جایگزین ارزان‌تر و یا کم‌تهاجمی‌تری برای آی وی اف نیست. اگر مشکل باروری قابل توجهی دارید، بعید است که ای یو ای برای شما مؤثر باشد.

اگر لوله‌های فالوپ مسدود شده، اندومتریوز شدید، تخمک‌های بی‌کیفیت، تعداد کم تخمک (ذخیره تخمدان کم) یا ناباروری با عامل مردانه شدید دارید، آی یو آی برای شما مناسب نخواهد بود. همچنین اگر در اواخر دهه ۳۰ یا بالای ۴۰ سالگی هستید، ممکن است حتی اگر آی یو آی برای شما مناسب باشد، به شما توصیه شود که آی وی اف انجام دهید.

چیکار کنم آی یو آی مثبت بشه؟

سوال اکثر زنان درگیر ناباروری این است که برای آی یو آی موفق، چه کنیم؟ در پاسخ به این سوال می‎توان گفت موفقیت IUI، فقط به انجام عمل محدود نمی‌شود، بلکه عوامل مختلفی در نتیجه آن تاثیر گذار هستند. برای اینکه آی‌یو‌آی نتیجه‌ی مثبت بدهد، باید قبل، حین و بعد از آن چند نکته‌ را در نظر داشته باشید: 

رعایت رژیم غذایی سالم

داشتن یک رژیم غذایی حاوی مقدار زیادی میوه و سبزیجات تازه، پروتئین‌های بدون چربی، چربی‌های سالم و غلات کامل می‌تواند در بهینه‌سازی بدن شما برای بارداری بسیار مؤثر باشد. شما باید از مصرف الکل خودداری کنید و مصرف کافئین خود را محدود کنید. همچنین ویتامین‌ها و مکمل‌هایی وجود دارند که می‌توانید برای افزایش شانس موفقیت خود، علاوه بر ویتامین‌های دوران بارداری، مانند اسیدهای چرب امگا 3، مصرف کنید.

نداشتن انزال 

هنگام جمع‌آوری نمونه مایع منی برای IUI، بهتر است نمونه مایع منی حجم زیادی داشته باشد و حاوی تعداد زیادی اسپرم باشد. اگر مردان کمی قبل از ارائه نمونه مایع منی خود انزال کنند، حجم و تعداد اسپرم می‌تواند به خطر بیفتد. به طور کلی بهتر است ۱ تا ۳ روز قبل از جمع‌آوری اسپرم از انزال خودداری کنید.

شستشوی اسپرم

شستشوی اسپرم تکنیکی است که اغلب همراه با درمان IUI انجام می‌شود. شستشوی اسپرم، اسپرم سالم و متحرک را از مایع منی جدا می‌کند، به طوری که یک نمونه غلیظ برای استفاده در روش IUI وجود دارد. شستشوی اسپرم شانس بارداری را افزایش می‌دهد، بنابراین هنگام انتخاب کلینیک باروری، بپرسید که آیا این تکنیک در دسترس است یا خیر.

مصرف منظم داروهای تحریک تخمدان

داروهای باروری اغلب همراه با IUI استفاده می‌شوند. داروهایی مانند کلومیفن و لتروزول ممکن است برای القای تخمک‌گذاری در بیمارانی که به طور منظم تخمک‌گذاری نمی‌کنند یا برای افزایش آزادسازی بیش از یک تخمک در زنانی که انواع دیگر ناباروری دارند، استفاده شوند. مصرف به موقع دارو‎ها، در تاثیرگذاری آن‌ها نقش به سزایی دارد. 

انجام فعالیت‌های روزمره

در حالی که این افسانه که باید بعد از رابطه جنسی و یا IUI پاها و باسن خود را بالا نگه دارید، همچنان پابرجاست، علم خلاف آن را به ما می‌گوید. اسپرم برای تلقیح مستقیماً در رحم شما قرار می‌گیرد و از آنجایی که اسپرم به جاذبه وابسته نیست، هیچ نگرانی وجود ندارد که هنگام ایستادن و راه رفتن، اسپرم به بیرون بریزد. برای همین می‎توانید فعالیت‌های روزمره خود را داشته باشید. 

تکرار ای یو ای 

در بارداری طبیعی، توصیه می شود بیش از ۶ ماه تا یک سال برای باردار شدن تلاش شود و این تکرار است که موفقیت بارداری را تضمین می‌کند. این موضوع تا حدی در مورد IUI نیز صادق است. آمار نشان می‌دهد که بیش‌تر بارداری‌هایی که با روش IUI حاصل می‌شوند، در سه تا چهار چرخه تکرار IUI اتفاق می‌افتند. در صورتی که بعد از ۳ یا ۴ مرتبه تکرار این روش، IUI موفق نبود، بهتر است به استفاده از روش آی وی اف (IVF) فکر شود.

کاهش استرس

بین ۹ تا ۱۴ روز پس از IUI، برای آزمایش خون به آزمایشگاه مراجعه کنید تا مشخص شود که آیا این روش موفقیت‌آمیز بوده است یا خیر. دوره انتظار قبل از آزمایش بارداری می‌تواند بسیار دلهره‌آور باشد. با صحبت با یک درمانگر، گذراندن وقت با شریک زندگی، ماساژ گرفتن یا نوشتن خاطرات، زمانی را برای تمرکز روی خودتان اختصاص دهید. فعالیت‌هایی را انجام دهید که از آن‌ها لذت می‌برید یا ذهن خود را آرام کنید. اگرچه این موضوع به شدت مورد بحث است، اما مطالعات اخیر نشان داده‌اند که اضطراب بر میزان لقاح و موفقیت IUI تاثیر گذار است.

درصد موفقیت آی یو آی 

همان طور که گفته شده، ایده آل‌ترین سن برای انجام ای یو ای در زنان، زیر ۳۵ سال است؛ چرا که در این سن در هر سیکل قاعدگی ۱۵- ۲۰٪ شانس موفقیت IUI وجود دارد. این در حالی است که شانس آی یو آی موفق در زنان ۳۵-۴۰ ساله، حدود ۱۰٪ و درصد موفقیت IUI در زنان بالای ۴۰ سال، کمتر از ۵٪ است.

آی یو آی موفق چه علائمی دارد؟

لانه گزینی موفقیت‌آمیز بعد از آی یو آی منجر به افزایش قابل توجه هورمون‌هایی مانند گنادوتروپین جفتی انسان (hCG) می‌شود که می‌توان آن را در خون و ادرار تشخیص داد. در حالی که آزمایش بارداری مطمئن‌ترین راه برای تأیید بارداری است، در جدول زیر برخی علائم که ممکن است به موفقیت IUI مربوط باشند، نوشته شده است: 

اگرچه علائم ذکر شده در بالا ممکن است نشان دهنده ای یو ای موفق باشند، اما به عنوان تایید بارداری عمل نمی‌کنند. دلیل این امر این است که برخی از علائم یک IUI موفق مشابه علائم قبل از قاعدگی یا حتی بیماری‌های شایع هستند. با این حال، اگر پریود خود را از دست دادید و هر یک از علائم ذکر شده در بالا را تجربه کردید، انجام آزمایش بارداری در منزل را در نظر بگیرید. از طرف دیگر، می‌توانید برای انجام آزمایش خون که بارداری شما را با دقت بیش‎تری تایید می‌کند، به پزشک خود مراجعه کنید.

علائم شکست IUI چیست؟

اگر پریود شدید و تست بارداری خانگی نتیجه منفی را نشان می‌دهد، معمولاً نتیجه نشان می‌دهد که درمان IUI ناموفق بوده است. با این حال، برای تأیید نتیجه و رد هرگونه احتمال خواندن نادرست، به پزشک خود مراجعه کنید تا آزمایش خونی انجام دهید که بارداری را با دقت بیش‌تری تأیید کند.

توصیه‌های پیش از ای یو ای

قبل از شروع درمانIUI، به معاینه پزشکی کامل و آزمایش‌های باروری نیاز خواهید داشت. شریک زندگی شما نیز معاینه و آزمایش خواهد شد. این آزمایش‌ها می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

معاینه واژینال

سونوگرافی رحم و تخمدان

آنالیز مایع منی

غربالگری عفونت‌های مقاربتی (STI) و سایر بیماری‌های عفونی.

آزمایش خون.

ممکن است پزشک شما مصرف اسید فولیک (که در اکثر ویتامین‌های دوران بارداری وجود دارد) را حداقل سه ماه قبل از بارداری (یا درمان IUI) توصیه کند. اگر درباره روش‌های مختلفی که ممکن است بر باروری اثر بگذارند کنجکاو هستید، پیشنهاد می‌کنم مطلب «عوارض لیزر موهای زائد» را نیز بخوانید.

پرسش‌های متداول درباره آی یو آی مثبت

چه کسانی کاندید انجام روش درمانی آی یو آی هستند؟ 

آی‌یو‌آی معمولاً برای زوج‌هایی توصیه می‌شود که ناباروری خفیف دارند؛ مثلاً زمانی‌که اسپرم از نظر تعداد یا تحرک کمی ضعیف است، یا دهانه رحم ترشحات غلیظ دارد که مانع عبور اسپرم می‌شود. همچنین در موارد ناباروری با علت نامشخص یا مشکلات تخمک‌گذاری خفیف نیز کاربرد دارد.

چرا پزشک اﯾن روش را پیشنهاد می‌دهد؟

وقتی پزشک تشخیص دهد که اسپرم‌ها احتمالاً نمی‌توانند به تنهایی مسیر طولانی تا تخمک را طی کنند یا لقاح در رحم به‌سختی انجام می‌شود، آی‌یو‌آی را پیشنهاد می‌کند. در این روش، اسپرم‌های شسته‌شده مستقیماً داخل رحم تزریق می‌شوند تا فاصله با تخمک کمتر و احتمال لقاح بیش‌تر شود.

آی یو آی برای چه کسانی بیشترین شانس موفقیت را دارد؟

خانم‌های زیر ۳۵ سال، کسانی که لوله‌های رحمی سالم دارند و آقایانی که اسپرم با کیفیت متوسط یا خوب دارند، بیش‎ترین شانس موفقیت IUI را دارند. 

آﯾﺎ تعداد دﻓﻌﺎت انجام آی یو آی در موفقیت موثر است؟ 

بله. معمولاً توصیه می‌شود آی یو آی تا سه دوره متوالی تکرار شود، چون احتمال بارداری در هر بار حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد است و شانس موفقیت IUI بعد از چند بار انجام، افزایش پیدا می‌کند.

آﯾﺎ زنانی که تخمک گذاری طبیعی دارند هم می‎توانند آی یو آی انجام دهند؟

بله، حتی اگر تخمک‌گذاری طبیعی داشته باشید، پزشک ممکن است برای افزایش تعداد تخمک‌های بالغ از داروهای تحریک تخمک‌گذاری استفاده کند تا شانس بارداری بالاتر برود.

آی یو آی بیشتر برای چه ﻧوع ﻧﺎﺑﺎروری موثر است؟ 

این روش بیش‎تر برای ناباروری با علت نامشخص، مشکلات خفیف اسپرم، اختلالات دهانه رحم یا تخمک‌گذاری نامنظم مؤثر است. اما در مواردی مثل انسداد لوله‌ها یا کاهش شدید اسپرم، روش‌های پیشرفته‌تر مثل IVF پیشنهاد می‌شود.

درصد موفقیت ای ﯾو ای برای بار دوم چقدر است؟

به‌طور میانگین، شانس موفقیت ای یو ای، در بار دوم بین ۱۵ تا ۲۵ درصد است و اگر عوامل مؤثر (مثل سن، کیفیت اسپرم و زمان تزریق) مطلوب باشند، حتی می‌تواند بالاتر هم برود.

و در پایان ... 

از آنجایی که IUI نسبت به لقاح آزمایشگاهی (IVF) مقرون به صرفه‌تر و کم‌تهاجمی‌تر است، اغلب اولین روش درمان ناباروری است که اکثر بیماران مایل به انجام آن هستند. همانند سایر درمان‌های باروری، این احتمال وجود دارد که IUI شما جواب ندهد. مثبت‌اندیشی می‌تواند به بسیاری از افراد کمک کند تا از این انتظار عبور کنند، اما بدانید که اگر این روش نتیجه نداد، به این معنی نیست که IUI های بعدی هم جواب نخواهند داد و یا شما کار اشتباهی انجام داده‌اید. درصد موفقیت این روش حدود ۲۰ درصد است و گاهی نیاز به تکرار دارد تا نتیجه حاصل شود. در این شرایط، سوال اکثر زوجین این است که چیکار کنم ای یو ای مثبت بشه؟ در این مقاله توضیح داده شد که آی یو آی برای چه کسانی جواب می دهد و لازمه ای یو ای موفق چیست.