سندرم شیهان چیست و چگونه به وجود می‌آید؟

از دست دادن شدید خون در هنگام زایمان باعث آسیب طولانی مدت به غده هیپوفیز شما می‌شود. غده هیپوفیز آسیب دیده نمی‌تواند به اندازه کافی هورمون‌های مورد نیاز را برای عملکرد بدن تولید کند. اینگونه است که سندرم شیهان ایجاد می‌شود. اگرچه سندرم شیهان نادر است اما با دارو قابل درمان است.

سندرم شیهان چیست؟

غده هیپوفیز در پایه مغز شما قرار دارد که در دوران بارداری رشد می‌کند. آسیب به غده هیپوفیز می‌تواند اثرات گسترده‌ای بر بدن شما داشته باشد زیرا این غده یک "غده اصلی" است. غده هیپوفیز شما نه تنها هورمون‌هایی ترشح می‌کند که فرآیندهای مهمی را در بدن شما تحریک می‌کنند، بلکه به سایر غدد نیز دستور ترشح هورمون‌ها را می‌دهد. غده هیپوفیز شما به تنظیم فرآیندهایی که بر مغز، سیستم تولید مثل، ماهیچه ها، پوست، انرژی و خلق و خوی شما تأثیر می‌گذارد، کمک می‌کند.

سندرم شیهان یک بیماری نادر است که غده هیپوفیز شما را تحت تاثیر قرار می‌دهد. این حالت زمانی اتفاق می‌افتد که هنگام زایمان خون زیادی از دست بدهید. از دست دادن خون شدید، غده هیپوفیز را از اکسیژن مورد نیاز برای عملکرد صحیح محروم می‌کند. در نتیجه، بخشی از بافت غده هیپوفیز شما از بین می‌رود.

فرق سندرم شیهان با آپوپلکسی هیپوفیز

سندرم شیهان وضعیتی است که در زنانی که به تازگی زایمان کرده‌اند ممکن است رخ دهد. در این شرایط، به دلیل خونریزی زیاد، هیپوفیز دچار کم‌خونی شده و هورمون‌های آن بعد از زایمان کم می‌شوند. اما در جواب سوال آپوپلکسی هیپوفیز چیست باید گفت که آپوپلکسی هیپوفیز شرایطی است که تومور موجود در غده هیپوفیز به طور ناگهانی خونریزی می‌کند.

علت سندرم شیهان 

از دست دادن خون شدید در هنگام زایمان باعث ایجاد سندرم شیهان می‌شود. غده هیپوفیز شما در دوران بارداری رشد می‌کند و حتی ممکن است اندازه آن دو برابر شود. افزایش اندازه، هیپوفیز را به ویژه در صورت عدم دریافت اکسیژن کافی، آسیب پذیر می‌کند. از دست دادن بیش از حد خون یا تجربه افت شدید فشار خون در هنگام زایمان، غده هیپوفیز را از اکسیژن مورد نیاز برای سالم ماندن محروم می‌کند.

در نتیجه این آسیب، غده هیپوفیز شما نمی‌تواند به اندازه کافی هورمون‌هایی را که برای تنظیم برخی عملکردهای بدن نیاز دارید، تولید کند. هورمون‌های ناکافی می‌توانند بر چندین عملکرد رایج بدن شما تأثیر منفی بگذارند. کمبود هورمون ناشی از آسیب غده هیپوفیز می‌تواند فرآیندهای مربوط به سیستم تولید مثل، سیستم عصبی و غیره را کند یا متوقف کند.

تأثیر سندرم شیهان بر بدن

آسیب هیپوفیز ناشی از سندرم شیهان می‌تواند بر توانایی بدن شما برای تولید هورمون‌های مهم، تاثیر بگذارد. در نتیجه در فعالیت کلی بدن اختلالاتی ایجاد می‌کند. در ادامه هورمون‌هایی که تحت تاثیر غده هیپوفیز هستند را نام می‌بریم و در مورد وظیفه هر یک، توضیح مختصری می‌دهیم تا علائمی که در سندرم شیهان برای شما ایجاد می‌شود را بهتر درک کنید.

• هورمون آدرنوکورتیکوتروفیک (ACTH): این هورمون تولید هورمون استرس اولیه بدن شما یعنی کورتیزول را تحریک می‌کند. کورتیزول فشار خون و سطح قند خون شما را حفظ می‌کند. این به بدن شما کمک می‌کند تا به استرس پاسخ دهد.
• هورمون محرک تیروئید (TSH): این هورمون غده تیروئید را تحریک می‌کند تا متابولیسم، انرژی و سیستم عصبی شما را تنظیم کند.
• هورمون رشد (GH): هورمون رشد به حفظ تراکم استخوان، توده عضلانی و توزیع چربی کمک می‌کند.
• هورمون محرک فولیکول (FSH): این هورمون تولید استروژن را در تخمدان‌ها تحریک می‌کند و باعث می‌شود تخمک هر ماه بالغ شود.
• هورمون لوتئینیزه کننده (LH): این هورمون تخمک گذاری را تحریک می‌کند.
• پرولاکتین (PRL): هورمون پرولاکتین شیردهی را در دوران بارداری تحریک می‌کند و به شما اجازه می‌دهد تا شیردهی انجام دهید.

علائم سندرم شیهان

ممکن است فوراً متوجه علائم خاصی از سندرم شیهان نشوید. گاهی اوقات، علائم به تدریج در طی چند ماه یا حتی چندین سال رخ می‌دهد. ممکن است تا زمانی که یک رویداد استرس‌زا در زندگی را تجربه نکنید مانند جراحی، عفونت یا آسیب، علائم شروع نشوند زیرا بدن شما هورمون استرس کافی برای پاسخ به عامل استرس‌زا (کورتیزول) را ندارد. فقط در صورت ابتلا به سندرم شیهان حاد ممکن است این علا‌ئم را بلافاصله بعد از زایمان تجربه کنید. علائم سندرم شیهان ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• مشکل در شیردهی یا عدم خروج شیر پس از تولد نوزاد
• قطع قاعدگی (آمنوره) یا پریودهای نامنظم
• نازک شدن دیواره‌های واژن و خشکی واژن (آتروفی واژن) که رابطه جنسی را دردناک می‌کند
• کوچک شدن سینه
• ریزش موهای ناحیه تناسلی و زیر بغل
• خستگی، انرژی کم و مشکل در تمرکز
• میل جنسی کم
• فشار خون پایین

خوب است بدانید که علائم سندرم شیهان گوناگون است و برای هر کسی ممکن است متفاوت باشد که بستگی به میزان افت عملکرد غده هیپوفیز در تولید هورمون‌ها دارد.

عوامل خطر سندرم شیهان

سندرم شیهان با از دست دادن مقدار زیادی خون و کاهش شدید فشار خون در هنگام زایمان رخ می‌دهد. شرایطی که خطر خونریزی شدید در هنگام زایمان را افزایش می‌دهند، ریسک ایجاد سندرم شیهان را نیز بالا می‌برند. در ادامه به این شرایط اشاره می‌کنیم.

• به دنیا آوردن بیش از یک نوزاد (دوقلو، سه قلو یا بیشتر)
• به دنیا آوردن یک نوزاد بزرگ
• جدا شدن جفت
• جفت سرراهی
• پره اکلامپسی
• داشتن زایمان کمکی (فورسپس یا وکیوم)

عوارض سندرم شیهان

اگر سندرم شیهان خیلی شدید باشد‌، باعث بروز بحران آدرنال در مراحل بعدی زندگی شما شود و در نتیجه می‌تواند زندگی را تهدید کند. سایر عوارض این بیماری شامل: فشار خون پایین، کاهش وزن یا توده عضلانی و پریود نامنظم یا مشکل در بارداری بعدی است. پزشک می‌تواند به شما در مدیریت یا جلوگیری از این عوارض با درمان مناسب کمک کند.

تشخیص سندرم شیهان

علائم سندرم شیهان تا حدودی به تشخیص این بیماری کمک می‌کنند. علاوه بر این، برخی تست‌های تشخیصی وجود دارد که سطح هورمون شما را مستقیماً بررسی کند، یا ممکن است ببیند که هیپوفیز شما چگونه به برخی محرک‌ها پاسخ می‌دهد که در نهایت به تشخیص بهتر این بیماری توسط پزشک کمک می‌کند. در ادامه به روش‌های تشخیص سندرم شیهان اشاره می‌کنیم.

سابقه پزشکی

در مورد هرگونه از دست دادن خون یا سایر عوارضی که در طول زایمان‌های قبلی تجربه کرده‌اید و همچنین علائمی که بعد از زایمان تجربه کردید، به پزشک خود اطلاع دهید (مثلاً مشکل در تولید شیر مادر یا عدم قاعدگی). درصورتی که پزشک در جریان سابق پزشکی شما به طور کامل باشد، بهتر می‌تواند این بیماری را تشخیص دهد.

آزمایشات خون

پزشک شما نمونه‌ خون شما را می‌گیرد و سطوح هورمونی را که با عملکرد غده هیپوفیز شما مرتبط است بررسی می‌کند. آزمایش‌هایی برای بررسی سطح هورمون‌هایی مانند ACTH، FSH، LH، TSH، T4، استرادیول (نوعی استروژن)، IGF-1 و کورتیزول برای شما انجام می‌شود.

تست‌های تصویربرداری ام آر آی 

این تست‌ها می‌تواند به پزشک شما کمک کند تا سایر علل علائم شما را رد کند، مانند تومور در غده هیپوفیز. اگر نتایج MRI قطعی نباشد، ممکن است سی تی اسکن (اسکن توموگرافی کامپیوتری) را درخواست کنند.

تست‌های تحریک 

پزشک شما ممکن است دارو یا تزریقی برای تحریک تولید برخی هورمون‌های هیپوفیز به شما بدهد تا بتواند نحوه پاسخ غده هیپوفیز شما را ارزیابی کند.

درمان سندرم شیهان

درمان سندرم شیهان مانند درمان کم کاری هیپوفیز است و باید تا آخر عمر هورمون‌هایی مصرف کنید تا جایگزین هورمون‌هایی شوند که بدن شما دیگر نمی‌سازد که به آن هورمون درمانی نیز گفته می‌شود. مقدار دقیق هورمون‌هایی که نیاز دارید و نحوه مصرف آنها بسته به تشخیص و علائم شما متفاوت است. در ادامه به برخی از این هورمون‌ها اشاره می‌کنیم.

• هورمون‌های جنسی: پزشک به شما توصیه می‌کند که استروژن و پروژسترون مصرف کنید تا به تنظیم قاعدگی و بهبود علائم یائسگی زودرس کمک کند. هورمون‌هایی مانند LH و FSH تخمک گذاری را تحریک می‌کنند و در صورت تخمک گذاری، شانس بارداری برای شما ایجاد می‌شود.
• کورتیکواستروئیدها: پزشک برای شما هیدروکورتیزون یا پردنیزون را برای جبران کمبود هورمون آدرنوکورتیکوتروپیک (ACTH) تجویز می‌کند. اگر در شرایط پر استرس (مانند جراحی) قرار دارید که نیاز به افزایش تولید کورتیزول توسط بدن شما دارد، ممکن است دوز شما نیاز به تنظیم داشته باشد.
• هورمون‌های تیروئید: از لووتیروکسین برای جبران کمبود TSH استفاده می‌شود. دوز دارو بر اساس سطح هورمون تیروئید شما تنظیم می‌شود.
• هورمون‌های رشد: مصرف هورمون‌های رشد به توده عضلانی و تراکم استخوان کمک می‌کند.

در بیشتر موارد، متخصص غدد با شما در مورد درمان و همچنین در طی معاینات منظم مشاوره می‌کند تا مطمئن شود سطح هورمون شما در محدوده سالم باقی می‌ماند.

چه زمانی باید با پزشک خود تماس بگیرم؟

اگر علائم سندرم شیهان را دارید، به خصوص اگر در هنگام زایمان خون زیادی از دست داده‌اید، با پزشک خود تماس بگیرید. پزشک شما می‌تواند آزمایش‌هایی را برای تشخیص این بیماری درخواست دهد. همچنین اگر دچار بحران آدرنال هستید، که بدون درمان می‌تواند تهدید کننده زندگی باشد، باید به دنبال مراقبت‌های اورژانسی باشید. دیگر علائمی که در صورت مشاهده باید سریعا به پزشک اطلاع دهید شامل موارد زیر می‌شود:

• سبکی سر
• درد شکم، درد پایین قفسه سینه یا کمر درد
• تب
• ضعف
• حالت تهوع و استفراغ
• گیجی یا از دست دادن هوشیاری

سوالات متداول درباره سندرم شیهان (Sheehan's syndrome)

آیا سندرم شیهان ژنتیکی است؟

خیر، شما نمی‌توانید این بیماری را از والدین بیولوژیکی خود به ارث ببرید. این بیماری زمانی ایجاد می‌شود که در طول زایمان، خون زیادی از دست داده باشید.

سندرم شیهان چقدر شایع است؟

به دلیل پیشرفت در مراقبت‌های پزشکی، سندرم شیهان بسیار نادر است. تقریباً در ۵ مورد از هر ۱۰۰۰۰۰ تولد رخ می‌دهد. این سندرم زمانی که مراقبت‌های اورژانسی کافی برای جلوگیری از خونریزی تهدید کننده زندگی در حین زایمان وجود ندارد، شایع‌تر است.

آیا می‌توانم از سندرم شیهان جلوگیری کنم؟

شما نمی‌توانید از سندرم شیهان جلوگیری کنید. تمام کاری که پزشکان می‌توانند انجام دهند این است که از دست دادن خون و فشار خون را در حین زایمان مدیریت کنند. داشتن یک تیم مراقبتی توانمند که بتواند از عوارض بارداری مانند از دست دادن خون شدید جلوگیری کند، خطر ابتلا به سندرم شیهان را تا حد زیادی کاهش می‌دهد.

اگر سندرم شیهان داشته باشم چه انتظاری باید داشته باشم؟

با درمان، پیش آگهی سندرم شیهان عالی است. اکثر مردم عوارض جدی ندارند. بسیاری از آنها پس از تشخیص، با نظارت دقیق تیم مراقبت خود، حاملگی موفقی دارند. شما باید برای معاینات منظم به متخصص غدد خود مراجعه کنید تا مطمئن شوید که مقدار مناسبی از داروهای مورد نیاز برای جبران هر گونه کمبود هورمونی را دریافت می‌کنید. بخشی از مراقبت‌های بعدی شما شامل خون‌گیری منظم برای بررسی سطح هورمون است.

امید به زندگی افراد مبتلا به سندرم شیهان چقدر است؟

در صورت ابتلا به سندرم شیهان هیچ تغییری در امید به زندگی شما ایجاد نمی‌شود. شما تا پایان عمر به درمان نیاز خواهید داشت، اما می‌توانید امید به زندگی طبیعی داشته باشید.

کلام آخر

آسیب به غده هیپوفیز می‌تواند بر فرآیندهای متعددی در بدن شما تأثیر بگذارد که به سطوح هورمونی سالم متکی هستند. درمان جایگزینی هورمون می‌تواند برخی از اثرات کمبود هورمون را جبران کند. از پزشک خود بپرسید که چگونه سندرم شیهان ممکن است بر سبک زندگی و رفاه کلی شما تأثیر بگذارد و با او در مورد دارو درمانی و بررسی‌های لازم مشورت کنید.
شما می‌توانید برای خواندن مقالات بیشتر به مجله اینترنتی مام مراجعه کنید، همچنین برای رزرو نوبت و مشاوره حضوری با متخصصین ما، به مرکز مام مراجعه کنید.