​علل، علائم و درمان خشکی واژن

خشکی واژن در نتیجه کاهش سطح هورمون استروژن ایجاد می‌گردد. استروژن هورمونی زنانه است که پوشش داخلی واژن را روان، ضخیم و قابل انعطاف نگه می‌دارد. کاهش و فقدان رطوبت واژن ممکن است برای بعضی از افراد مهم نباشد، اما با ایجاد درد و ناراحتی در طی نزدیکی می‌تواند تأثیر زیادی در زندگی جنسی زن داشته باشد. خوشبختانه، چندین روش مختلف درمانی برای تسکین علائم خشکی واژن وجود دارد. اما قبل از آن قصد داریم شما را بیشتر با علت خشکی واژن و علائم آن آشنا کنیم.

علت خشکی واژن

خشکی واژن یک عارضه شایع است که زنان هنگام گذر از سن یائسگی (پره منوپوز) و احتمالاً سال‌ها پس از وقوع یائسگی، آن را تجربه می‌کنند. اما با این وجود، خشکی واژن به دلایل مختلف در هر سنی ممکن است رخ دهد. اصلی‌ترین علت خشکی واژن افت سطح هورمون استروژن است. با نزدیک‌شدن به یائسگی، میزان هورمون استروژن کاهش می‌یابد. تخمدان‌ها استروژن تولید می‌کنند تا رشد و تکامل ویژگی‌های بدن زن مانند سینه‌ها و شکل بدن را کنترل کنند (بلوغ). استروژن همچنین نقش مهمی در چرخه قاعدگی و بارداری دارد. معمولاً استروژن باعث می‌شود بافت واژن ضخیم، مرطوب و سالم نگه داشته شود. با کاهش سطح آن، پوشش داخلی واژن نازک‌تر و خشک‌تر شده، انعطاف‌پذیری آن کم می‌گردد و رنگ آن به صورتی روشن تغییر می‌کند. این تغییرات به‌عنوان آتروفی واژن شناخته می‌شوند. همچنین میزان استروژن ممکن است به دلایل دیگری غیر از یائسگی کاهش یابد، از جمله:

• زایمان و شیردهی؛
• درمان سرطان، از جمله شیمی درمانی و رادیوتراپی؛
• یائسگی ناشی از جراحی (هنگامی که تخمدان ها به هر دلیلی جراحی و برداشته می‌شوند)؛
• استفاده از داروهای ضد استروژن که برای سرطان پستان یا اندومتریوز استفاده می‌شوند.

دیگر علل خشکی واژن

• سندرم شوگرن: این یک بیماری پیچیده خودایمنی است که شامل التهاب غدد بزاقی و اشکی می‌باشد. سندرم شوگرن نیز یک علت خشکی واژن می‌باشد، به این صورت که بافت‌های پوشاننده واژن نیز می‌توانند ملتهب شوند که این امر منجر به خشکی واژن می‌گردد.
• استفاده از آنتی‌هیستامین‌ها: این داروها مانند دیفن‌هیدرامین برای کاهش علائم سرماخوردگی و حساسیت به کار می‌روند و به‌عنوان خشک‌کننده ترشحات عمل می‌کنند. عوارض جانبی استفاده از آنتی‌هیستامین‌ها ممکن است شامل خشکی واژن و اختلال در دفع ادرار باشد.
• استفاده از داروهای ضدافسردگی: برخی از داروهای ضدافسردگی با عوارض جنسی مانند خشکی واژن، کاهش میل جنسی و مشکل در رسیدن به ارگاسم همراه هستند.
• مصرف سیگار: مصرف دخانیات و سیگار نیز ممکن است دیگر علت خشکی واژن باشد. زنانی که سیگار می‌کشند زودتر از سایر افراد دچار یائسگی می‌شوند، بنابراین ممکن است خشکی واژن را نیز سریع‌تر تجربه کنند.

علائم خشکی واژن

علائم خشکی واژن مربوط به یائسگی

خشکی واژن در دوران یائسگی به دلیل افت سطح استروژن اتفاق می‌افتد. تحقیقات نشان می‌دهد که حدود ۲۰ درصد از خانم‌ها در حوالی یائسگی، به دنبال درمان خشکی واژن هستند. آتروفی واژن و خشکی واژن می‌تواند باعث درد و ناراحتی در هنگام رابطهٔ جنسی شود و احتمال عفونت واژن را افزایش دهد. کاهش سطح استروژن همچنین باعث نازک شدن پوشش داخلی دستگاه ادراری می‌شود که می‌تواند منجر به تکرر ادرار و عفونت مجاری ادراری گردد. این علائم به‌عنوان سندرم تناسلی ادراری یائسگی یا GSM شناخته می‌شوند. در صورت ابتلا به GSM، زنان ممکن است بعد از رابطه جنسی همراه با سوزش و خارش واژن، متوجه خونریزی نیز شوند. این علائم مطمئناً بر نحوه لذت بردن زن از رابطهٔ جنسی و احساس او نسبت به خود تأثیر می‌گذارند. البته هر زنی که یائسگی را پشت سر می‌گذارد، علائم مختلفی را تجربه می‌کند و میزان شدت آن متفاوت خواهد بود.

دیگر علائم خشکی واژن

• تحریک، سوزش و خارش واژن (این تغییرات خود باعث ابتلای راحت‌تر به عفونت‌های مختلف می‌گردد)؛
• کاهش ترشحات واژن به دلیل کاهش سطح استروژن؛
• سفت شدن دهانه واژن و باریک شدن خود واژن به دلیل کاهش سطح استروژن؛
• دیس‌پارونیا یا درد در طول رابطه جنسی.

تشخیص خشکی واژن

در صورت مشاهده هرگونه تغییر در سلامت واژن و یا یکی از علائم زیر به پزشک مراجعه نمایید:

• سوزش و خارش واژن؛
• خشکی واژن؛
• رابطه جنسی دردناک؛
• التهاب و تحریک شدگی ناحیه تناسلی.

با توجه به علائم واژن و تغییرات قاعدگی، پزشک احتمالاً در ابتدا معاینه لگنی انجام داده و تاریخچه کاملی از نظر بهداشتی از بیمار خواهد گرفت. معاینهٔ لگن به پزشک کمک می‌کند تا تغییرات دیواره واژن را بررسی کند و وجود سایر علل ناراحتی مانند عفونت را رد کند. همچنین ممکن است نمونه‌هایی از سلول‌ها یا ترشحات واژینال را برای تست عفونت جمع‌آوری کند. هیچ آزمایش خاصی برای تشخیص آتروفی واژن و خشکی واژن وجود ندارد و پزشکان به‌طور معمول از علائم برای تشخیص این عارضه استفاده می‌کنند.

درمان خشکی واژن

روش‌های مختلفی برای درمان خشکی واژن وجود دارد. برخی از داروهای مربوط به درمان خشکی واژن باید توسط پزشک تجویز گردند، اما امکان تهیهٔ برخی از آن‌ها حتی بدون نسخه نیز وجود دارد.

انواع روش های درمان خشکی واژن عبارتند از:

استفاده از داروهای استروژن موضعی

روش درمان خشکی واژن ناشی از سطح پایین هورمون استروژن، استفاده موضعی استروژن است. این داروها برای تسکین علائم، مستقیما در ناحیه واژن استفاده می‌شوند. این روش در مقایسه با داروی استروژن خوراکی، جذب سیستمیک بسیار کمتری دارد و از همین‌رو احساس می‌شود خطر نسبتاً کم‌تری نیز داشته باشد. نمونه‌هایی از داروهای درمانی موضعی استروژن عبارت‌اند از:

• حلقه واژینال (استرینگ): این حلقهٔ انعطاف‌پذیر در داخل واژن گذاشته می‌شود و به‌طور مداوم مقادیر کمی استروژن آزاد می‌کند. حلقهٔ واژینال هر ۳ هفته یک‌بار باید تعویض گردد.
• کرم واژینال: اغلب برای استفاده کرم در واژن از اپلیکاتور استفاده می‌شود. تحقیقات نشان داده است که کرم استروژن در مقایسه با دارونما، یک درمان مؤثر و قابل‌تحمل برای آتروفی و خشکی واژن است..
• قرص واژینال: در این روش درمانی نیز از یک اپلیکاتور برای قرار دادن قرص درون واژن استفاده می‌گردد.

در حال حاضر تحقیقاتی در مورد اثرات طولانی‌مدت استروژن موضعی صورت نگرفته است، با این حال گزارش‌های ارائه‌شده حاکی از بی‌خطر بودن آن است، به‌ویژه هنگامی‌که درمان سنتی جایگزین با هورمون‌درمانی مقایسه می‌شود. البته زنانی که سابقه سرطان پستان دارند یا ممکن است در دوران بارداری یا شیردهی باشند، باید در مورد ایمن بودن استفاده از درمان موضعی استروژن با پزشک خود صحبت کنند و حتی‌الامکان از درمان غیرهورمونی استفاده کنند.

داروهای درمانی بدون نیاز به نسخه

بسیاری از داروهایی که برای درمان خشکی واژن مورد استفاده قرار می‌گیرند، نیاز به نسخه ندارند. به‌عنوان مثال، لوبریکانت‌ها (روان‌کننده‌ها) در زمان نزدیکی برای افزایش رطوبت و ایجاد درد کمتر حین رابطهٔ جنسی استفاده می‌شوند. روان‌کننده‌های مبتنی بر آب بیش از روان‌کننده‌های حاوی روغن توصیه می‌شوند، زیرا روان‌کننده‌های حاوی روغن می‌توانند منجر به تحریک واژن یا پارگی کاندوم شوند. از مرطوب‌کننده‌های واژن می‌توان هر روز و بدون محدودیت برای کمک به حفظ رطوبت طبیعی واژن استفاده کرد.

درمان های غیردارویی (خانگی) خشکی واژن

روش‌های مختلفی برای برطرف‌کردن و درمان خشکی واژن وجود دارند که شامل ایجاد تغییراتی ساده در شیوه زندگی فرد می‌باشند. از جمله این روش‌های درمانی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• داشتن رابطه جنسی منظم: داشتن رابطه جنسی به‌طور مرتب می‌تواند به بهبود خشکی واژن کمک کند. با تحریک زن، جریان خون به بافت‌های واژن افزایش می‌یابد و این تحریک به تولید رطوبت کمک می‌کند. پیش‌نوازی کافی و تحریک قبل از برقراری رابطه جنسی به کاهش خشکی واژن کمک کرده و رابطه جنسی را لذت‌بخش‌تر می‌کند.
• عدم استفاده از محصولات بهداشتی: بسیاری از محصولات بهداشت شخصی حاوی رایحه و رنگ‌هایی هستند که ممکن است بافت واژن را تحریک یا خشک کنند. واژن دارای تعادل ظریفی از باکتری‌های مفید است و خودبه‌خود تمیز می‌گردد، از این‌رو دیگر نیازی به استفاده از دوش واژینال یا صابون‌های معطر در اطراف ناحیه حساس واژن نیست.
• مصرف غذاهایی که حاوی فیتواستروژن هستند: فیتواستروژن‌ها ترکیباتی هستند که مشابه با استروژن در بدن عمل می‌کنند. آن‌ها در غذاهای گیاهی از جمله سویا، آجیل و دانه‌ها یافت می‌شوند. تحقیقات نشان می‌دهد که فیتواستروژن‌ها باعث بهبود نسبی خشکی واژن و گرگرفتگی می‌گردند.
• استفاده از لباس زیر مناسب: لباس‌زیرهای ساخته‌شده از مواد مصنوعی می‌توانند چسبان باشند، درنتیجه باعث تحریک واژن شده و حرکت هوا را محدود می‌کنند. استفاده از لباس‌زیر پنبه‌ای که باعث گردش خوب هوا در ناحیه تناسلی خانم می‌شود، توصیه می‌گردد.