محاسبه زمان تخمک گذاری بعد از پریود

زوج‌های سالمی که از روش‌های پیشگیری از بارداری استفاده نمی‌کنند و رابطه جنسی منظمی در حوالی تخمک گذاری دارند معمولا در هر چرخه ماهانه (سیکل قاعدگی)، حدود 25 تا 30 درصد احتمال بارداری دارند. اگرچه این میزان بسته به شرایط مختلف، می‌تواند بسیار متفاوت باشد.

این درصد باروری (۲۵ تا ۳۰ درصد در هر سیکل) به طور شگفت انگیزی بالا است زیرا تخمک فقط در محدوده زمان تخمک گذاری که در حدود 24 ساعت است، آماده لقاح است. با این حال اسپرم‌ها پس از انزال برای مدت طولانی‌تری قادر به بقا هستند تا تخمک را در عرض سه تا شش روز بارور کنند.

 این بدان معناست که حتی اگر شما چند روز قبل از تخمک گذاری رابطه جنسی داشته باشید، ممکن است اسپرم کافی برای بارور کردن تخمک تا هنگام وقوع تخمک گذاری وجود داشته باشد، با این وجود تنها یک اسپرم برای باردار شدن لازم است. البته، داشتن رابطه جنسی در روز تخمک گذاری ایده‌آل‌تر است، زیرا پس از آن باروری زن تا چرخه بعدی پایان می‌یابد. بنابراین شناخت نشانه‌های تخمک گذاری و محاسبه زمان تخمک گذاری بعد از پریود در زمانی که برای بارداری اقدام می کنید، اهمیت زیادی دارد.

تخمک گذاری چیست؟ 

تخمک گذاری به زمانی از سیکل قاعدگی گفته می‌شود که یک تخمک بالغ از تخمدان آزاد می‌شود، وارد لوله فالوپ (لوله رحمی) شده و آماده باروری می‌گردد. جهت بارداری به صورت طبیعی یا استفاده از روش‌های کمک باروری (مثلا: میکرواینجکشن، تعیین جنسیت با آی وی اف و…) لازم است از زمان تخمک گذاری خود مطمئن باشید. 

تقریبا هر ماه یک تخمک در یکی از تخمدان‌های شما بالغ می‌شود. با رسیدن به مرحله بلوغ، تخمک از تخمدان (در قسمتی که وارد لوله رحمی می‌شود) رها می‌گردد تا مسیر خود را در طول لوله رحمی به سمت اسپرم و رحم طی کند. در این حین پوشش داخلی رحم (اندومتر) برای لانه گزینی تخم بارور شده، ضخیم شده است. در صورت عدم بارداری، پوشش رحم همراه خون، ریزش می‌کند و همان قاعدگی یا عادت ماهانه رخ می‌دهد.

معمولا چه زمانی تخمک گذاری رخ می‌دهد؟

در محاسبه زمان تخمک گذاری بعد از پریود می‌توان گفت چرخه ماهانه (طول سیکل قاعدگی) یک زن از فاصله اولین روز شروع خونریزی در یک دوره تا اولین روز شروع خونریزی در دوره بعدی اندازه گیری می‌شود. به طور میانگین و به طور معمول سیکل قاعدگی یک زن بین 21 تا 35 روز است، اما برخی از خانم‌ها ممکن است چرخه تخمک گذاری خیلی کوتاه‌تر یا خیلی طولانی‌تری داشته باشند. طیف گسترده‌ای از حالت طبیعی برای تخمک گذاری وجود دارد و همانطور که طول سیکل قاعدگی برای هر فرد ممکن است متفاوت باشد، زمان تخمک گذاری نیز ممکن است از ماهی به ماه دیگر فرق کند.

زمان احتمالی تخمک گذاری را می توان با شروع آخرین دوره قاعدگی (LMP) و با محاسبه 12 تا 16 روز قبل از دوره مورد انتظار بعدی بدست آورد. یعنی تخمک گذاری 12 تا 16 روز قبل از وقوع قاعدگی بعدی رخ می دهد. بنابراین بیشتر زنان بین روزهای 11 تا روز 21 چرخه قاعدگی خود که از روز LMP شمرده می‌شود، تخمک گذاری می‌کنند. این همان چیزی است که بسیاری از آن به عنوان "زمان باروری" یاد می کنند، زیرا داشتن روابط جنسی در این زمان احتمال بارداری را افزایش می دهد. این ایده‌آل‌ترین راه پیش بینی زمان دقیق تخمک گذاری است.

نحوه محاسبه تخمک گذاری

چرخه تخمک گذاری به دو قسمت تقسیم می‌شود:

نیمه اول چرخه تخمک گذاری، مرحله یا فاز فولیکولار نامیده می‌شود. فاز فولیکولار از روز شروع آخرین دوره قاعدگی (LMP) آغاز می‌شود و تا زمان تخمک گذاری ادامه می‌یابد. این نیمه اول چرخه می تواند برای هر زنی از 7 روز تا 20 روز متغیر باشد. بهتر است مقاله فولیکول چیست را بخوانید.

نیمه دوم چرخه تخمک گذاری، فاز لوتئال نامیده می‌شود و از روز تخمک گذاری تا شروع دوره بعدی ادامه دارد. فاز لوتئال زمان دقیق‌تری دارد و معمولا بین 12 تا 16 روز است.

در نهایت این بدان معناست که زمان دقیق تخمک گذاری تعیین کننده طول سیکل شما و موعد احتمالی قاعدگی (عادت ماهانه) بعدی شما می‌باشد. عوامل بیرونی مانند استرس، بیماری و عوامل مخل در روال طبیعی چرخه ماهانه می‌توانند روند طبیعی تخمک گذاری را از بین برده و در نتیجه باعث تغییر زمان قاعدگی (عادت ماهانه) شوند. بنابراین این تفکر قدیمی که استرس می‌تواند بر سیکل قاعدگی تأثیر بگذارد، تا حدودی صحیح است.

تخمک گذاری چه مدت طول می‌کشد؟ 

فرآیند تخمک گذاری بین 12 تا 24 ساعت طول می‌کشد و در این مدت زمان است که تخمک آزاد شده توسط تخمدان قابلیت باروری دارد.

تخمک گذاری چگونه انجام می شود؟

از دوره قاعدگی (عادت ماهانه) تا زمان تخمک گذاری، سطح استروژن شما پایین است. هیپوتالاموس پیامی را به غده هیپوفیز ارسال می‌کند و سپس هیپوفیز هورمون تحریک کننده فولیکول (FSH) را ترشح می‌کند. FSH باعث می‌شود تعدادی از فولیکول‌های شما رشد کرده و به تخمک بالغ تبدیل شوند که یکی از آن‌ها به فولیکول غالب تبدیل شده و‌ آزاد می‌شود و بقیه از بین می‌روند. با رشد فولیکول‌ها، هورمون دیگری از تخمدان‌ها به نام استروژن ترشح می‌شود. میزان بالای استروژن به غده هیپوتالاموس و هیپوفیز، پیام تشکیل تخمک بالغ را می‌دهد. سپس هورمون لوتئین کننده (LH) آزاد می‌شود که به آن پیک LH گفته می‌شود. افزایش LH باعث می‌شود تخمک در طی 12-36 ساعت از دیواره تخمدان رها شود و سفر خود را به سمت لوله فالوپ برای لقاح آغاز کند.

نحوه کار کیت تخمک گذاری بر اساس تشخیص این افزایش سطح هورمون LH است. فولیکولی که تخمک از آن خارج شده است، جسم زرد (corpus luteum) نامیده می‌شود و پروژسترون را آزاد می‌کند که به ضخیم شدن و آماده سازی دیواره رحم (اندومتر) برای لانه گزینی تخم لقاح یافته کمک می‌کند. جسم زرد حدود 12-16 روز پروژسترون تولید می‌کند (فاز لوتئال چرخه قاعدگی).

اگر تخمک بارور شود، جسم زرد یا لوتئوم به تولید پروژسترون برای بقای بارداری ادامه می دهد تا زمانی که جفت تشکیل شود. در صورت عدم لقاح، تخمک بعد از 24 ساعت تجزیه می‌شود. در این زمان سطح هورمون شما کاهش می‌یابد و حدود 12 تا 16 روز بعد از تخمک گذاری، پوشش داخلی دیواره رحم (اندومتر) شروع به ریختن می‌کند و به عبارتی دیگر قاعدگی یا عادت ماهانه رخ می‌دهد و شما به روز اول سیکل قاعدگی تان باز می‌گردید و این سفر، دوباره آغاز می‌شود.

ریزترین علائم تخمک گذاری

با مشاهده علائم تخمک گذاری، می توان متوجه شروع مرحله تخمک گذاری شد. در ادامه به چند مورد از ریزترین علائم تخمک گذاری اشاره می‌کنیم که بهتر است مورد توجه قرار گیرند:

• دمای پایه بدن پیش از تخمک گذاری کمی کاهش می‌یابد، سپس در زمان تخمک گذاری مجددا بالا می‌رود؛
• قوام و لغزندگی مخاط دهانه رحم افزایش می یابد و مانند سفیده تخم مرغ شفاف می‌شود؛
• دهانه رحم نرم و بازتر می‌گردد؛
• ممکن است احساس درد ناگهانی یا گرفتگی خفیف در ناحیه تحتانی شکم به وجود آید؛
• افزایش میل جنسی نیز ممکن است از علائم تخمک گذاری باشد؛ 
• گاهی ممکن است در هنگام تخمک گذاری، لکه بینی‌های خفیفی مشاهده گردد؛
• همچنین ممکن است لب های کوچک قسمت تناسلی یا واژن متورم به نظر برسد.

چگونه تخمک گذاری را پیش بینی کنیم؟

چندین روش برای پیش بینی زمان شروع تخمک گذاری وجود دارد:

تقویم را بررسی کنید

 برای چند ماه طول چرخه قاعدگی را محاسبه کنید تا بتوانید میانگین طول سیکل قاعدگی تان را بدست بیاورید. سپس با کم کردن عدد 12 و 16 از میانگین طول سیکل تان، می توانید محدوده باروری تان را مشخص کنید.

• از ابزارها یا نرم افزارهایی استفاده کنید که به شما در محاسبه تخمک گذاری کمک می کند.
• اگر پریودهای شما نامنظم باشد، باید نسبت به سایر علائم تخمک گذاری هوشیارتر باشید. به علائم بدن خود دقت کنید. 20 درصد از خانم ها هنگام تخمک گذاری، علائمی را بروز می‌دهند، مانند احساس درد یا گرفتگی در ناحیه تحتانی شکم (معمولاً به صورت موضعی و در یک سمت) که این حالت mittelschmerz نام دارد. این علامت که به صورت ماهانه تکرار می‌شود، نتیجه بلوغ یا آزاد شدن تخمک از تخمدان است. در زمان بروز این علامت، توجه زیادی داشته باشید، احتمالاً پیام های بیشتری از بدن تان دریافت خواهید کرد.

دمای بدن خود را ارزیابی کنید

یکی از راه های تعیین زمان تخمک گذاری، از طریق اندازه گیری دمای بدن است. دمای پایه بدن شما همان BBT است. با استفاده از یک دماسنج، دمای پایه بدن تان را ثبت کنید. دمای پایه، دمایی است که هنگام صبح، بعد از حداقل سه تا پنج ساعت بیدار شدن از خواب و قبل از بیرون آمدن از رختخواب، صحبت کردن یا حتی نشستن دارید.BBT در طول سیکل قاعدگی تغییر می کند زیرا سطح هورمونی بدن دچار نوسان می شود. در طول نیمه اول سیکل قاعدگی و قبل از تخمک گذاری (فاز فولیکولار)، هورمون استروژن غالب است. 

در نیمه دوم و بعد از تخمک گذاری (فاز لوتئال)، افزایش پروژسترون وجود دارد که با آماده کردن رحم برای لقاح، دمای بدن افزایش می یابد. این بدان معناست که دمای بدن شما در نیمه اول چرخه قاعدگی نسبت به نیمه دوم پایین تر خواهد بود. دمای پایه بدن قبل از تخمک گذاری به پایین ترین حد خود خواهد رسید و به محض وقوع تخمک گذاری حدود نیم درجه افزایش می یابد. 

به خاطر داشته باشید که ترسیم نمودار BBT فقط برای یک ماه، شما را قادر به پیش بینی تاریخ تخمک گذاری نمی کند، بلکه ردیابی سیکل قاعدگی برای چند ماه، به شما کمک می کند الگویی در سیکل های خود مشاهده کنید و این امکان را برای شما فراهم می آورد که روزهای باروری خود را پیش بینی کنید و به موقع اقدام به بارداری کنید.

با دهانه رحم خود آشنا شوید

 تخمک گذاری فرآیندی نامحسوس نیست و علائم جسمی مشخصی با وقوع تخمک گذاری مشاهده می شود. هنگامی که تخمک از تخمدان رها می شود بدن شما دستخوش تغییرات هورمونی می گردد، و شروع به آماده سازی رحم برای ورود اسپرم می کند تا تخمک، بالاترین شانس لقاح را داشته باشد. یکی از علائم تخمک گذاری، تغییر وضعیت دهانه رحم است. در ابتدای چرخه، دهانه رحم شما سفت و بسته است، اما با نزدیک شدن به تخمک گذاری، عقب می رود، کمی نرم و حتی مقداری باز می شود تا اسپرم در مسیر رسیدن به هدف خود قرار گیرد. برخی از خانم ها به راحتی می توانند این تغییرات را احساس کنند، در حالی که برای برخی دیگر مشکل است. 

روزانه دهانه رحم خود را با استفاده از یک یا دو انگشت بررسی کنید و مشاهدات خود را ثبت کنید. یکی دیگر از علائم تخمک گذاری که قابل مشاهده است، تغییر در مخاط می باشد. مخاط دهانه رحم، که به صورت ترشحاتی خارج می شود، هدایت اسپرم را به داخل رحم تسهیل می کند.

پس از پایان چرخه قاعدگی، میزان ترشحات کاهش خواهد یافت و با ادامه چرخه، با افزایش ترشحات سفید یا شیری رنگ مواجه خواهید شد. سعی کنید ترشحات را بین انگشتان شصت و سبابه خود بکشید، خواهید دید از هم گسسته می شود. هرچه به تخمک گذاری نزدیکتر می شوید، این مخاط بیشتر کش می آیند، ترشحات شفاف تر و دارای قوام لغزنده شبیه به سفیده تخم مرغ می شوند.

بعد از تخمک گذاری، ممکن است دوباره ترشحتان خشک شود یا ترشح غلیظ تری داشته باشید. تست دهانه رحم، BBT و مخاط دهانه رحم در یک جدول واحد می توانند ابزاری بسیار مفید (هر چند کمی ناخوشایند) برای مشخص کردن روز تخمک گذاری شما باشند.

یک کیت تخمک گذاری خریداری کنید

 بسیاری از خانم ها از کیت تشخیص تخمک گذاری استفاده می کنند که تاریخ تخمک گذاری را 12 تا 36 ساعت قبل از آزاد سازی تخمک پیش بینی کند. این ابزار، افزایش هورمون LH (هورمون لوتئین کننده) در ادرار یا افزایش هورمون استروژن در بزاق را مشخص می کند.

آزمایش ادرار بیشتر از روش بزاق مورد استفاده قرار می گیرد و قابل اطمینان‌تر است. تقریباً 12 تا 36 ساعت قبل از تخمک گذاری، سطح هورمون LH طی یک دوره 24 ساعته بالا می رود و سپس افت می کند. این یک سیگنال برای بلوغ نهایی تخمک و همچنین نشانه ای برای پیش بینی زمان وقوع تخمک گذاری است. کیت تخمک گذاری با مشخص کردن این افزایش ناگهانی LH می تواند زمان احتمالی تخمک گذاری را پیش بینی کند. 

تنها کاری که باید انجام دهید این است که مقداری ادرار روی محل مورد نظر در کیت تخمک گذاری بریزید و منتظر بمانید تا نشانگر نشان دهد که آیا تخمک گذاری دارید یا خیر. گزینه دیگر آزمایش بزاق است که میزان استروژن موجود در بزاق را برای تشخیص موعد تخمک گذاری اندازه گیری می کند. وقتی تخمک گذاری صورت می گیرد، بزاق شما در زیر میکروسکوپ نمایی شبیه برگ گیاهان سرخس یا یخبندان روی یک پنجره را دارد.

سونوگرافی واژینال

سونوگرافی ترانس واژینال یکی دیگر از راه‌های تعیین زمان تخمک گذاری می‌باشد. همچنین سونوگرافی یکی از روش‌های کاربردی است که پزشک مشکلاتی مانند پولیپ رحم، میوم، تنبلی تخمدان، ضخامت بیش از حد رحم و… تشخیص دهد. 

رشد فولیکول را می توان با سونوگرافی اندازه گیری کرد، قبل از تخمک گذاری، فولیکول، نازک و با مایع پر شده است و با رشد تخمک درون فولیکول، اندازه فولیکول افزایش می یابد. تخمک گذاری به طور کلی زمانی اتفاق می‌افتد که اندازه فولیکول به 18 تا 25 میلی متر برسد. با مشاهده تخمک بالغ در سونوگرافی می توان وقوع احتمالی تخمک گذاری را پیش بینی نمود. همچنین در زمان تخمک گذاری، کیسه ی پر از مایع (فولیکول) که شامل تخمک است، پاره می شود و بعد از تخمک گذاری مختصری مایع و بقایای فولیکول در سونوگرافی رویت می شود. این موارد، شواهد احتمالی تخمک گذاری است و با سونوگرافی های روزانه قابل تشخیص می باشد.
سونوگرافی ممکن است برای تعیین زمان مناسب نزدیکی یا تلقیح داخل رحمی (IUI) نیز مفید باشد. همچنین با انجام سونوگرافی در زنانی که داروهای کمک باروری مصرف می کنند، می توان طی روز های مختلف در طول سیکل قاعدگی، سایز هر فولیکول را به طور دقیق و منظم اندازه گیری کرد.

حتما بخوانید: جواب سونوگرافی فولیکول در تخمدان

چند روز ﺑﻌﺪ از تخمک گذاری اﺣﺘﻤﺎل ﺑﺎرداری وﺟﻮد دارد؟ 

بارداری ۱۲ تا ۲۴ ساعت پس از تخمک‌گذاری امکان‌پذیر است. دلیل این امر این است که تخمک آزاد شده فقط ۲۴ ساعت می‌تواند زنده بماند و اسپرم دیگر نمی‌تواند آن را بارور کند.

بهترین زﻣﺎن ﺑﺎرداری ﺑﻌﺪ از پریود

بهترین زمان بارداری بعد از پریود، در پنجره باروری است. پنجره باروری شامل روز تخمک‌گذاری به علاوه مدت زمانی است که اسپرم می‌تواند قبل از بارور کردن تخمک، در داخل رحم زنده بماند. طبق گفته کالج آمریکایی متخصصان زنان و زایمان (ACOG)، اگر فرد از ۵ روز قبل تا ۱ روز پس از تخمک‌گذاری رابطه جنسی داشته باشد، می‌تواند باردار شود.

بعد از گذشت چند روز از پریود اﺣﺘﻤﺎل ﺑﺎرداری ﻫﺴﺖ؟

احتمال بارداری وقتی وجود دارد که تخمک آزاد شود. تخمک‌گذاری حدود ۱۴ روز قبل از شروع چرخه قاعدگی رخ می‌دهد. احتمالا بعد از خواندن این جمله، سوالات زیادی ذهن شما را درگیر کند؛ از کجا ﺑﻔﻬﻤﯿﻢ سیکل ﻗﺎﻋﺪگی چند روزه اﺳﺖ؟ سیکل بعدی کی شروع می‏شود؟ دقیقا چند روز از پریود بگذره اﺣﺘﻤﺎل ﺑﺎرداری ﻫﺴﺖ؟

برای محاسبه طول سیکل قاعدگی، فرد باید اولین روز پریود را تا زمان پریود بعدی یادداشت کند. به طور متوسط، اکثر افرادی که پریود می‌شوند، چرخه ۲۸ روزه دارند. با این حال سیکل قاعدگی برای برخی، ممکن است ۲۱ تا ۳۵ روز طول بکشد. بسته به طول چرخه قاعدگی، روز تخمک گذاری و پنجره باروری ممکن است از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد. به عنوان مثال، فردی با چرخه ۲۸ روزه، تخمک گذاری خود را دو هفته قبل از شروع سیکل بعدی، یعنی روز ۱۴ سیکل، خواهد داشت.

تقویم تخمک گذاری و تعیین ﺟﻨﺴﯿﺖ

آیا زمان نزدیکی و لقاح می‌توانند بر جنسیت نوزاد تأثیر بگذارند؟ تا حدودی، بله. جنسیت توسط کروموزوم‌های جنسی تعیین می‌شود. هر تخمک مادر حاوی یک کروموزوم X است و اسپرم مرد حامل یک کروموزوم X یا Y است. جنسیت کودک در لحظه لقاح، بسته به ترکیب کروموزوم‌ها، تعیین می‌شود. ترکیب XX یک دختر و XY یک پسر تولید می‌کند.

اسپرم‌های حامل کروموزوم X معمولاً سر بزرگتری دارند، کندتر و قوی‌تر هستند و می‌توانند در محیط اسیدی واژن مدت بیش‌تری زنده بمانند. در مقابل، اسپرم‌های حامل کروموزوم Y سر کوچکتری دارند و سریع‌تر هستند. با این حال، آن‌ها به اندازه کافی زنده نمی‌مانند زیرا به محیط اسیدی حساس‌تر هستند. 

به همین دلیل انتظار می‎رود که اگر رابطه جنسی سه تا چهار روز قبل از تاریخ تخمک‌گذاری محاسبه شده، انجام شده باشد، سلول‌های اسپرم با کروموزوم X  شانس بیش‌تری برای بارور کردن تخمک داشته باشند وجنین حاصل دختر شود. از طرفی اگر کمی قبل از تخمک‌گذاری نزدیکی انجام شود، سلول‌های اسپرم حامل کروموزوم Y احتمال بیشتری برای رسیدن به تخمک دارند و جنین پسر تشکیل می‎شود.