سرماخوردگی نوزادان

وقتی یک نوزاد یا شیرخوار سرما می‌خورد، دیگر نمی‌توان سرماخوردگی را یک بیماری ساده و معمولی دانست. گرفتگی بینی، سرفه و تب خفیف می‌تواند حتی والدین باتجربه را هم نگران کند. نوزادان تا زمانی که به ۲ سالگی برسند، ممکن است حدود ۸ تا ۱۰ بار سرما بخورند.

به‌عنوان والدین، اگر بتوانید نشانه‌های سرماخوردگی را سریع‌تر تشخیص دهید و بدانید چه روش‌هایی به کاهش علائم و راحت‌تر شدن حال نوزاد کمک می‌کنند، احتمالاً با آرامش و اطمینان بیش‎تری می‌توانید از او مراقبت کنید. در این متن به بررسی علائم سرماخوردگی نوزاد و راه‌های درمان آن خواهیم پرداخت. 

علت سرماخوردگی نوزادان چیست؟

سرماخوردگی نوعی عفونت بینی و گلو است که به آن عفونت دستگاه تنفسی فوقانی گفته می‌شود. بیش از ۲۰۰ نوع ویروس می‌توانند باعث سرماخوردگی شوند و راینوویروس‌ها از شایع‌ترین عوامل آن هستند. 
ویروس سرماخوردگی می‌تواند از طریق دهان، چشم‌ها یا بینی وارد بدن نوزاد شود. بعد از ابتلا به یک ویروس، بدن نوزاد معمولاً در برابر همان ویروس تا حدی ایمنی ایجاد می‌کند. با این حال، چون ویروس‌های بسیار زیادی می‌توانند باعث سرماخوردگی شوند، نوزاد ممکن است در طول سال چند بار و در طول زندگی بارها سرما بخورد. ضمن این‌که بعضی ویروس‌ها ایمنی ماندگاری ایجاد نمی‌کنند. نوزاد ممکن است از راه‌های زیر به ویروس سرماخوردگی مبتلا شود:

از طریق هوا: فرد بیمار هنگام صحبت کردن، عطسه یا سرفه می‌تواند ویروس را به نوزاد منتقل کند.
تماس مستقیم: اگر فرد سرماخورده دست نوزاد را لمس کند، ویروس می‌تواند به دست او منتقل شود. سپس نوزاد با لمس چشم‌ها، بینی یا دهان خود ممکن است آلوده شود.
سطوح آلوده: بعضی ویروس‌ها می‌توانند دو ساعت یا بیشتر روی سطوح باقی بمانند. نوزاد ممکن است با لمس وسیله‌ای آلوده مثل اسباب‌بازی و سپس لمس چشم، بینی یا دهان به ویروس مبتلا شود.

علائم سرماخوردگی نوزاد

نوزادان نمی‌توانند به والدین‌شان بگویند که حالشان خوب نیست، اما معمولاً نشانه‌های دیگری از خود نشان می‌دهند که می‌تواند بیانگر وجود مشکل باشد. مثلاً بی‌میلی به شیر خوردن ممکن است نشانه گلودرد باشد و بیدار شدن‌های مکرر در طول شب می‌تواند به دلیل گرفتگی بینی باشد. اولین علائم سرماخوردگی نوزاد معمولاً شامل موارد زیر است:

• گرفتگی یا آبریزش بینی
• خروج ترشحات از بینی؛ این ترشحات ممکن است در ابتدا شفاف باشند، اما بعد غلیظ‌تر شوند و رنگ زرد یا سبز پیدا کنند.
• تب
• عطسه
• سرفه
• بی‌میلی به غذا یا شیر
• بی‌قراری و کلافگی
• اختلال در خواب نوزاد
• مشکل در شیر خوردن از سینه یا شیشه به دلیل گرفتگی بینی.
• عوامل تشدید کننده و خطرآفرین سرماخوردگی نوزاد

چند عامل می‌توانند احتمال ابتلای نوزاد به سرماخوردگی را بیش‌تر کنند:

کامل نشدن سیستم ایمنی: نوزادان هنوز با بسیاری از ویروس‌هایی که باعث سرماخوردگی می‌شوند روبه‌رو نشده‌اند؛ به همین دلیل بیشتر در معرض ابتلا هستند.

تماس با کودکان دیگر: کودکان همیشه دست‌هایشان را مرتب نمی‌شویند یا هنگام سرفه و عطسه دهان و بینی خود را نمی‌پوشانند. به همین دلیل حضور در کنار کودکان دیگر می‌تواند احتمال انتقال سرماخوردگی به نوزاد را بیش‌تر کند. تماس با هر فرد سرماخورده هم این خطر را افزایش می‌دهد.
فصل سال: سرماخوردگی از پاییز تا اواخر بهار شایع‌تر است، اما نوزادان در هر زمانی از سال ممکن است سرما بخورند.

روش های درمان سرماخوردگی نوزاد

بیش‌تر سرماخوردگی‌های معمولی بدون درمان خاصی طی ۷ تا ۱۰ روز بهتر می‌شوند، اما ممکن است سرفه یک هفته یا بیش‎تر ادامه پیدا کند. آنتی‌بیوتیک‌ها روی ویروس‌های سرماخوردگی اثری ندارند.

داروهای کاهش تب و درد

اگر تب باعث بی‌قراری و ناراحتی زیاد نوزاد شده باشد، ممکن است بتوان از داروهای تب‌بُر بدون نسخه استفاده کرد. با این حال، تب یکی از واکنش‌های طبیعی بدن در برابر ویروس است و در بعضی موارد تب خفیف لزوماً نیاز به کاهش ندارد. برای کاهش تب یا درد در کودکان می‌توان از داروهایی مخصوص نوزادان و کودکان مانند استامینوفن یا ایبوپروفن استفاده کرد.

برای نوزادان زیر ۳ ماه، تا زمانی که نوزاد توسط پزشک معاینه نشده است، استامینوفن ندهید. همچنین ایبوپروفن برای کودکان زیر ۶ ماه یا کودکانی که استفراغ دارند یا دچار کم‌آبی هستند، نباید استفاده شود. این داروها باید برای کوتاه‌ترین مدت لازم مصرف شوند. اگر به کودک داروی مسکن یا تب‌بُر می‌دهید، حتماً دستور مصرف و مقدار دوز را با دقت رعایت کنید. اگر درباره مقدار مناسب دارو برای نوزاد مطمئن نیستید، با پزشک مشورت کنید.

داروهای سرفه و سرماخوردگی

داروهای سرفه و سرماخوردگی برای نوزادان و کودکان کم‌سن ایمن نیستند. این داروها علت سرماخوردگی را درمان نمی‌کنند و باعث نمی‌شوند بیماری زودتر برطرف شود. ضمن اینکه ممکن است عوارض جانبی جدی و در مواردی حتی خطرناک ایجاد کنند.
برای درمان سرفه و سرماخوردگی در کودکان زیر ۶ سال، از داروهای بدون نسخه استفاده نکنید؛ به‌جز داروهای تب‌بُر و مسکن که آن هم باید با رعایت سن، دوز مناسب و توصیه پزشک مصرف شود.

درمان سریع سرماخوردگی نوزاد

معمولاً سرماخوردگی نوزادان بزرگ‌تر را می‌توان در خانه مراقبت کرد. برای اینکه نوزاد راحت‌تر باشد، می‌توانید این کارها را انجام دهید:

مایعات کافی به نوزاد بدهید

دریافت مایعات برای جلوگیری از کم‌آبی بدن مهم است. شیر مادر یا شیر خشک بهترین انتخاب هستند. لازم نیست بیش از مقدار معمول به نوزاد مایعات بدهید. اگر نوزاد شیر مادر می‌خورد، شیردهی را ادامه دهید؛ شیر مادر می‌تواند تا حدی از بدن نوزاد در برابر عوامل عفونی محافظت کند.

بینی نوزاد را تخلیه کنید

می‌توانید با استفاده از پوار بینی، ترشحات بینی را خارج کنید. ابتدا هوای داخل پوار را خالی کنید، سپس نوک آن را حدود ۶ تا ۱۲ میلی‌متر داخل یکی از سوراخ‌های بینی قرار دهید و به سمت عقب و کنار بینی بگیرید. بعد فشار دست را رها کنید تا مخاط داخل پوار کشیده شود. همین کار را برای سمت دیگر هم انجام دهید. در پایان پوار را با آب و صابون بشویید.

از قطره سالین بینی استفاده کنید

قطره‌های آب‌نمک یا سالین می‌توانند داخل بینی را مرطوب کنند و ترشحات غلیظ را شل‌تر کنند. چند قطره در هر سوراخ بینی بریزید، کمی صبر کنید و سپس با پوار، ترشحات را خارج کنید.

هوای اتاق را مرطوب نگه دارید

استفاده از دستگاه بخور سرد در اتاق نوزاد می‌تواند به کاهش گرفتگی بینی کمک کند. آب دستگاه را هر روز عوض کنید و آن را طبق دستور سازنده مرتب تمیز کنید.

عوارض سرماخوردگی نوزاد

سرماخوردگی معمولی ممکن است باعث بروز عوارض زیر شود:

عفونت حاد گوش یا اوتیت میانی

این مورد شایع‌ترین عارضه سرماخوردگی است. عفونت گوش زمانی ایجاد می‌شود که باکتری‌ها یا ویروس‌ها وارد فضای پشت پرده گوش شوند.

خس‌خس سینه

سرماخوردگی می‌تواند حتی در کودکانی که آسم ندارند باعث خس‌خس شود. در کودکانی که آسم دارند نیز ممکن است علائم آسم را تشدید کند.
سینوزیت حاد اگر سرماخوردگی برطرف نشود، ممکن است به عفونت سینوس‌ها، یعنی فضاهای داخل و اطراف بینی، منجر شود.

سایر عفونت‌ها

سرماخوردگی ممکن است زمینه‌ساز عفونت‌های دیگری مثل ذات‌الریه، برونشیولیت و خروسک شود. این عفونت‌ها نیاز به بررسی و درمان توسط پزشک دارند.

از کجا بفهمم کودک سرما خورده یا آلرژی دارد؟

گاهی واکنش آلرژیک به دلیل علائمی مثل عطسه، آبریزش بینی و سرفه می‌تواند شبیه سرماخوردگی به نظر برسد. دلیلش این است که بدن در هر دو حالت موادی شیمیایی به نام هیستامین آزاد می‌کند.
در آلرژی، بدن نسبت به ماده‌ای بی‌ضرر که آلرژن نام دارد، بیش از حد واکنش نشان می‌دهد. وقتی کودک برای اولین بار با یک آلرژن تماس پیدا می‌کند، بدن با تولید آنتی‌بادی به آن واکنش نشان می‌دهد. در تماس‌های بعدی، بدن آلرژن را شناسایی کرده و موادی مانند هیستامین آزاد می‌کند که باعث بروز علائم جسمی آلرژی می‌شوند. بعضی علائم بیشتر در آلرژی دیده می‌شوند و بعضی دیگر بیشتر با سرماخوردگی همراه هستند. برای تشخیص بهتر به این تفاوت‌ها توجه کنید:

سرماخوردگی

•    شروع علائم آهسته است و معمولاً چند روز پس از ورود ویروس ظاهر می‌شوند. 
•    علائم اغلب تا حدود ۱۴ روز ادامه دارند. 
•    گلودرد شایع است.

آلرژی

•    علائم می‌توانند بلافاصله پس از تماس با عامل حساسیت‌زا ظاهر شوند. 
•    تا زمانی که کودک در معرض آلرژن باشد، علائم ممکن است از چند روز تا چند ماه ادامه پیدا کنند. 
•    گلودرد گاهی دیده می‌شود. 

آلرژی ممکن است زمینه خانوادگی داشته باشد و با بیماری‌هایی مانند آسم و اگزما نیز مرتبط باشد. اگر فکر می‌کنید کودک شما آلرژی دارد، با پزشک مشورت کنید. بهتر است علائم کودک، زمان بروز آن‌ها، دفعات تکرار و عواملی که به نظر می‌رسد باعث تحریک علائم می‌شوند را یادداشت کنید.

مدت زمان بهبود سرماخوردگی نوزاد چقدر است؟

بهبود کامل سرماخوردگی در نوزاد معمولاً حدود ۷ تا ۱۰ روز زمان می‌برد، اما ممکن است علائمی مثل سرفه خفیف یا آبریزش بینی تا دو هفته ادامه داشته باشند. علائم شدیدتر، مثل تب، معمولاً در چند روز اول بهتر می‌شوند. روند تقریبی بهبود شامل موارد زیر است: 

روزهای ۱ تا ۳: علائم اولیه مثل تب خفیف، عطسه و گرفتگی بینی شروع می‌شوند.
روزهای ۴ تا ۷: گرفتگی بینی معمولاً بیشتر می‌شود و سرفه یا آبریزش بینی واضح‌تر است.
روزهای ۷ تا ۱۰: علائم اصلی کاهش پیدا می‌کنند و حال عمومی و انرژی کودک بهتر می‌شود.
تا دو هفته: ممکن است سرفه خفیف یا ترشحات غلیظ بینی همچنان باقی بماند.

پیش‌گیری از سرماخوردگی نوزاد

برای سرماخوردگی واکسنی وجود ندارد و بهترین راه پیشگیری، رعایت نکات ساده بهداشتی و شستن مرتب دست‌هاست.

نوزاد را از افراد بیمار دور نگه دارید. اجازه ندهید فردی که بیمار است با نوزاد تازه‌متولدشده ملاقات کند. در صورت امکان، از وسایل حمل‌ونقل عمومی مثل اتوبوس و حضور در مکان‌های شلوغ خودداری کنید.
قبل از غذا دادن یا لمس نوزاد، دست‌ها را بشویید. دست‌ها را مرتب و به‌خوبی با آب و صابون، حداقل به مدت ۲۰ ثانیه بشویید. در صورت نبود آب و صابون، می‌توان از محلول ضدعفونی‌کننده دست با حداقل ۶۰ درصد الکل استفاده کرد. به کودکان بزرگ‌تر هم اهمیت شستن دست‌ها را آموزش دهید و یادآوری کنید با دست‌های نشسته به چشم‌ها، بینی یا دهان خود دست نزنند.

اسباب‌بازی‌ها و پستانک نوزاد را مرتب تمیز کنید. سطوحی را که زیاد لمس می‌شوند نیز پاک و ضدعفونی کنید؛ به‌خصوص اگر یکی از افرادی که با نوزاد در تماس است سرماخورده باشد.

به اعضای خانواده آموزش دهید هنگام سرفه یا عطسه از دستمال کاغذی استفاده کنند. دستمال استفاده‌شده را بلافاصله دور بیندازند. اگر دستمال در دسترس نبود، داخل قسمت داخلی آرنج سرفه یا عطسه کنند و بعد دست‌هایشان را به‌خوبی بشویند.

در انتخاب مهدکودک دقت کنید. بهتر است مرکزی را انتخاب کنید که کودکان بیمار را تا زمان بهبودی در خانه نگه می‌دارد و اصولی مثل شستن منظم دست‌ها و تمیز کردن مرتب سطوح را جدی می‌گیرد.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد

سیستم ایمنی نوزادان برای کامل‌تر شدن به زمان نیاز دارد. بیش‌تر سرماخوردگی‌ها بدون مشکل خاصی برطرف می‌شوند و اگر عارضه‌ای وجود نداشته باشد، معمولاً طی ۱۰ تا ۱۴ روز بهتر می‌شوند. با این حال، علائم نوزاد را باید جدی گرفت. اگر علائم بهتر نشدند یا رو به بدتر شدن رفتند، بهتر است با پزشک یا کادر درمان تماس بگیرید.

برای نوزادان کمتر از ۳ ماه، بهتر است از همان اوایل بیماری با پزشک تماس بگیرید. در نوزادان تازه‌متولدشده مهم است مطمئن شویم بیماری جدی‌تری در میان نیست.

برای نوزادان ۳ ماهه یا بزرگ‌تر، اگر هرکدام از موارد زیر را دیدید با پزشک تماس بگیرید:

•    تعداد پوشک‌های خیس‌شده کمتر از حالت معمول شده باشد.
•    دمای بدن نوزاد بالاتر از ۳۸ درجه سانتی‌گراد باشد.
•    به نظر برسد گوش‌درد دارد یا به‌طور غیرعادی بی‌قرار و کلافه باشد.
•    چشم‌ها قرمز شده باشند یا ترشحات زرد یا سبز از چشم خارج شود.
•    نوزاد در نفس کشیدن مشکل داشته باشد یا خس‌خس کند.
•    سرفه مداوم داشته باشد.
•    برای چند روز ترشحات غلیظ و سبزرنگ از بینی داشته باشد.
•    علائم دیگری ببینید که نگران‌تان کند؛ مثلاً گریه غیرعادی یا این‌که برای شیر خوردن بیدار نشود.

در موارد زیر فوراً برای دریافت کمک پزشکی اقدام کنید:

•    نوزاد از شیر خوردن یا نوشیدن مایعات خودداری کند.
•    آن‌قدر شدید سرفه کند که استفراغ کند یا رنگ پوستش تغییر کند.
•    همراه سرفه، خلط خونی داشته باشد.
•    دچار مشکل تنفسی شود یا رنگ پوست اطراف لب‌ها با توجه به رنگ پوست نوزاد، آبی، خاکستری یا بسیار رنگ‌پریده به نظر برسد.
•    بی‌حال باشد یا بیش از حد معمول خواب‌آلود شود.

آیا نوزاد سرماخورده میتواند واکسن بزند؟

کودکانی که دچار بیماری متوسط یا شدید هستند، چه تب داشته باشند و چه نداشته باشند، ممکن است لازم باشد برای دریافت بعضی واکسن‌ها تا زمان بهتر شدن حالشان صبر کنند.

سوالات متداول

آیا سرماخوردگی نوزادان عادی است؟

بله، سرماخوردگی در نوزادان شایع است، چون سیستم ایمنی آن‌ها هنوز در حال تکامل است و بدنشان با بسیاری از ویروس‌ها برای اولین‌بار روبه‌رو می‌شود.

چگونه می‌توان از سرایت سرماخوردگی مادر به نوزاد جلوگیری کرد؟

شستن مرتب دست‌ها قبل از لمس نوزاد، پوشاندن دهان و بینی هنگام سرفه و عطسه، تمیز کردن سطوح پرتماس و استفاده از ماسک هنگام تماس نزدیک در زمان بیماری می‌تواند احتمال انتقال ویروس‌های تنفسی را کمتر کند.

آیا سرماخوردگی نوزاد باعث اسهال می‌شود؟

اسهال جزء علائم معمول سرماخوردگی ساده نیست. اگر نوزاد هم‌زمان دچار اسهال شده باشد، ممکن است عفونت ویروسی دیگری هم وجود داشته باشد. از آنجا که نوزادان با اسهال سریع‌تر دچار کم‌آبی می‌شوند، اسهال شدید یا مداوم نیاز به بررسی پزشکی دارد.

آیا درمان سرماخوردگی نوزاد در خانه امکان‌پذیر است؟

در بسیاری از سرماخوردگی‌های خفیف، مراقبت‌هایی مثل ادامه شیردهی و دریافت مایعات کافی و استفاده از قطره یا محلول سالین برای باز شدن بینی می‌تواند به بهتر شدن حال نوزاد کمک کند. داروهای سرماخوردگی را نباید خودسرانه به نوزاد داد و بهتر است درباره مصرف هر دارویی با پزشک مشورت شود.

آیا سرماخوردگی نوزاد یک‌ماهه خطرناک است؟

سرماخوردگی خطرناک نیست اما درمان سرماخوردگی نوزاد یک‌ماهه باید جدی‌تر پیگیری شود. نوزادان این سن در برابر عفونت‌ها آسیب‌پذیرترند و تب ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر نیاز به ارزیابی سریع پزشکی و درمان دارد.

درمان سرماخوردگی نوزاد ۴ ماهه در خانه کارساز است؟

اگر علائم خفیف باشند و نوزاد خوب شیر بخورد و مشکل تنفسی نداشته باشد، معمولاً مراقبت‌های حمایتی در خانه مثل شیر دادن و استفاده از سالین بینی برای درمان سرماخوردگی نوزاد ۴ ماهه کمک‌کننده است. اگر علائم شدیدتر شوند، تنفس نوزاد سخت یا سریع شود، شیر خوردنش کم شود یا حال عمومی او بدتر شود، باید توسط پزشک بررسی شود.

گرفتگی بینی نوزاد در سرماخوردگی خطر دارد؟

گرفتگی بینی یکی از شایع‌ترین علائم سرماخوردگی نوزاد است و اغلب خطرناک نیست، اما چون نوزادان کوچک بیش‌تر از راه بینی نفس می‌کشند، گرفتگی شدید می‌تواند شیر خوردن و تنفس را دشوار کند و نیاز به مراقبت دارد.

چرا نوزادان به‌آسانی سرما می‌خورند؟

سیستم ایمنی نوزادان ضعیف و در حال تکامل است و با بسیاری از ویروس‌های سرماخوردگی قبلاً مواجه نشده است. تماس با خواهر و برادر، کودکان دیگر یا افراد مبتلا هم می‌تواند احتمال ابتلا را بیش‌تر کند.

جمع بندی

نگرانی والدین هنگام مشاهده علائمی مانند سرفه، گرفتگی بینی یا تب در نوزاد کاملاً قابل درک است، به‌ویژه زمانی که نوزاد هنوز قادر به بیان ناراحتی خود نیست. خوشبختانه بیشتر سرماخوردگی‌های نوزادان با مراقبت مناسب و گذشت زمان بهبود پیدا می‌کنند. در این مدت، توجه به وضعیت تنفس، میزان شیر خوردن، سطح هوشیاری و روند تغییر علائم اهمیت زیادی دارد. در صورتی که علائم شدیدتر شوند، بهبود پیدا نکنند یا نشانه‌های غیرمعمولی مشاهده شود، بهتر است برای بررسی دقیق‌تر با پزشک مشورت شود. آگاهی از نشانه‌های هشدار می‌تواند به والدین کمک کند با اطمینان بیشتری از نوزاد خود مراقبت کنند.