سندرم وست (اسپاسم در نوزادان شیرخوارگان)

سندرم وست یکی از انواع مهم تشنج ‌های شیرخوارگی است که بیشتر در ۳ تا ۱۲ ماهگی خصوصا ۴ تا ۸ ماهگی دیده می ‌شود. این وضعیت به ‌دلیل اثر احتمالی بر رشد مغز، یک اورژانس محسوب می‌شود. اسپاسم ‌ها معمولا به‌ صورت پشت ‌سرهم، همراه با مکث‌ های کوتاه و اغلب پس از بیدار شدن از خواب بروز می‌کنند. بسیاری از والدین این حرکات را با واکنش‌ های طبیعی اشتباه می‌گیرند، درحالی‌که تشخیص زود هنگام این سندرم نقش اساسی در جلوگیری از آسیب‌ های تکاملی دارد.

در این مقاله به این پرسش پاسخ داده ایم که اسپاسم نوزادان چیست یا اسپاسم شیرخوارگی چیست به تعریف سندرم وست، علائم، دلایل ایجاد، روش‌های تشخیص و درمان اسپاسم شیرخواران می‌پردازیم تا آگاهی والدین نسبت ‌به این اختلال افزایش یابد و امکان تشخیص سریع ‌تر فراهم شود.

سندرم وست چیست

سندرم وست یکی از انواع صرع دوران شیرخوارگی است که معمولا در ماه ‌های ابتدایی زندگی کودک ظاهر می ‌شود و با اسپاسم در نوزادان، الگوی غیرطبیعی در نوار مغزی و توقف یا کندی روند تکامل همراه است. این اسپاسم‌ها به‌ صورت انقباضات کوتاه، ناگهانی و معمولا تکراری در تنه یا اندام ‌ها دیده می‌شوند و برخلاف حرکات طبیعی شیرخوار، حالت سریالی دارند و اغلب در زمان بیدار شدن یا پیش از خواب رخ می‌دهند.

برای درک بهتر این سندرم وست، دانستن تفاوت میان تشنج، صرع و سندرم وست اهمیت دارد. تشنج به بروز ناگهانی فعالیت الکتریکی غیرعادی در مغز گفته می‌ شود که می‌تواند موجب حرکات غیرطبیعی یا تغییر سطح هوشیاری شود. صرع زمانی مطرح است که این تشنج‌ ها به‌صورت تکرارشونده و بدون علت مشخص رخ دهند. سندرم وست یکی از انواع خاص صرع در شیرخواران است؛ یعنی تشنج‌ ها در این سن به شکل اسپاسم ‌های گروهی ظاهر می‌شوند و همراه با الگوی مشخص نوار مغزی و اختلال تکاملی هستند.

اسپاسم ‌ها ممکن است در نگاه اول با حرکات یا واکنش ‌های عادی نوزاد اشتباه گرفته شوند، اما ماهیت آن‌ ها متفاوت است و بی ‌توجهی به این انقباضات می‌تواند روند تکامل مغز را تحت تاثیر قرار دهد. در کنار انواع جدی ‌تر، شکل ‌های خفیف ‌تری مانند اسپاسم شیر خواران خوش خیم نیز مطرح شده‌اند که معمولا با اختلالات عصبی همراه نیستند، اما از نظر بالینی از سندرم وست متمایز هستند.
برای آشنایی با انواع شیر خشک نوزاد و انتخاب گزینه مناسب، می‌توانید مقالهٔ شیر خشک نوزاد را مطالعه کنید.

علائم سندرم وست (اسپاسم شیرخواران) چیست؟

• بروز اسپاسم در نوزادان به صورت انقباضات ناگهانی، کوتاه و معمولا پشت ‌سرهم که تنه، گردن یا دست‌ها را درگیر می ‌کند.
• بروز اسپاسم ‌ها به ‌صورت خوشه‌ای؛ یعنی چندین اسپاسم در فاصله چند ثانیه تا چند دقیقه.
• احتمال وقوع اسپاسم ‌ها هنگام بیدار شدن از خواب یا در لحظه‌ های گذار بین خواب و بیداری.
• سفت ‌شدن کوتاه عضلات، خم‌ شدن ناگهانی سر یا جمع ‌شدن دست‌ها به سمت بدن.
• کاهش واکنش به محرک‌ های محیطی در زمان اسپاسم‌ ها یا بلافاصله پس از آن.
• توقف یا کندشدن مهارت ‌هایی که پیش ‌تر در روند تکامل به ‌دست آمده بودند، مثل لبخند اجتماعی یا کنترل سر.
• احتمال تغییرات جزئی در تنفس یا رنگ پوست هنگام اسپاسم، مانند مکث کوتاه بین نفس ها یا نفس‌ نفس‌ زدن.
• کاهش ارتباط چشمی و توجه به اطراف، مخصوصا در دوره‌ زمانی افزایش اسپاسم‌ ها.

اسپاسم ها به حالت زیر بروز می کند: 

• سفت شدن ناگهانی بدن یا تنش عضلانی
• قوس دادن کمر
• خم شدن ناگهانی سر، بازو یا تنه به سمت جلو
• حرکت تکراری یا ناگهانی سر (سر تکان دادن)
• چرخش چشم ‌ها به سمت بالا
• پرش یا لرزش چانه
• درگیری یک ‌طرفه بدن (اسپاسم تنها در یک سمت بدن)
• بروز اسپاسم‌ها با مکث ‌های ۵ تا ۱۰ ثانیه ‌ای بین هر اسپاسم

پس از پایان اسپاسم‌ها ممکن است موارد زیر دیده شود:

• گریه‌کردن (که همیشه رخ نمی‌دهد)
•  کاهش ارتباط اجتماعی یا کمتر لبخند زدن
• بی‌قراری بیشتر یا برعکس، آرام‌ شدن غیرمعمول

تعداد اسپاسم‌ ها در کودکان متفاوت است؛ برخی تنها چند اسپاسم در روز دارند و برخی دیگر ممکن است تا ۱۰۰ بار دچار اسپاسم شوند. مشاهده حتی یک یا دو اسپاسم نیز نیازمند مراجعه فوری به پزشک است. اگر اسپاسم‌ها چند روز یا چند هفته ادامه پیدا کنند، ممکن است نوزاد برخی توانایی‌ های رشدی خود را مانند غلت‌زدن، نشستن، چهار‌دست‌و‌پا رفتن یا تولید صدا از دست بدهد.
اگر می‌خواهید بدانید جوش صورت نوزاد چرا ایجاد می‌شود و چه زمانی نیاز به پیگیری دارد، مقالهٔ جوش صورت نوزاد را مطالعه کنید.

دلیل ایجاد سندرم وست یا اسپاسم نوزاد شیرخوار

سندرم وست زمانی ایجاد می‌شود که مسیر های عصبی در حال رشد دچار اختلال شوند. این اختلال می‌ تواند دلایل مختلفی داشته باشد. علت ‌های شایع شامل ناهنجاری‌ های ساختاری مغز، آسیب ‌های پیش از تولد یا هنگام زایمان، عفونت ‌های شدید و برخی اختلالات متابولیک هستند. در بخشی از شیرخواران، جهش‌ های ژنتیکی یا بیماری ‌هایی مانند اسکلروز توبروز نیز نقش دارند و باعث بروز اسپاسم در نوزادان می‌شوند.

در گروهی از کودکان علت مشخصی برای پیدا نمی‌شود و این نوع به ‌صورت ایدیوپاتیک مطرح است؛ یعنی مغز بدون عامل شناخته ‌شده، الگوی غیرطبیعی فعالیت الکتریکی ایجاد می‌کند. در این میان، پرسش ‌هایی مانند اسپاسم شیرخوارگی خوش خیم معمولا زمانی مطرح می ‌شود که والدین اسپاسم‌ ها را با نوع‌ های خفیف‌تر و بدون پیامد تکاملی اشتباه می‌گیرند. تفاوت مهم اینجاست که در سندرم وست معمولا یک مشکل زمینه ‌ای وجود دارد و اسپاسم ‌ها می‌توانند روند تکامل را تحت تاثیر قرار دهند.

چگونه سندرم وست تشخیص داده می شود؟

تشخیص سندرم وست با چند مرحله مشخص انجام می‌شود که همه آن‌ها برای فهمیدن نوع اسپاسم و علت آن ضروری هستند.

– مشاهده اسپاسم‌ها: اولین نشانه، همان انقباضات ناگهانی و پشت‌ سرهم است. پزشک معمولا از والدین می‌خواهد ویدئوی اسپاسم‌ها را نشان دهند، چون تشخیص رفتاری نقش مهمی دارد.

– نوار مغزی (EEG): بعد از بررسی حرکات، نوار مغزی انجام می‌شود. در این مرحله پزشک به‌ دنبال الگوی خاصی از امواج مغزی است؛ یعنی آشفتگی شدید در موج ‌های مغزی. وجود این الگو یکی از مهم ‌ترین نشانه ‌های اسپاسم در نوزادان در چارچوب سندرم وست است. گاهی EEG  طولانی یا EEG  در خواب  از نوزاد لازم است.

–  انجام MRI مغز:
برای پیدا کردن علت زمینه ‌ای، تصویر دقیق مغز گرفته می‌شود تا مشخص شود آیا مشکل ساختاری، آسیب دوران بارداری یا بیماری دیگری به عنوان عامل زمینه ای اسپاسم‌ ها وجود دارد یا نه.

– آزمایش ‌های تکمیلی:
گاهی لازم است آزمایش خون، بررسی متابولیک یا تست ژنتیک انجام شود، مخصوصا وقتی علت اسپاسم‌ها واضح نباشد. این مرحله کمک می‌کند سندرم وست از اسپاسم شیرخوارگی خوش خیم تشخیص داده شود.

– ارزیابی تکامل:
پزشک بررسی می‌کند که آیا شیرخوار مهارت‌هایی را که قبلا داشته، از دست داده یا رشدش کند شده است یا خیر.

برای آشنایی با اینکه کولیک نوزاد چیست، چه علائمی دارد و چگونه می‌توان آن را آرام کرد، به مقالهٔ کولیک نوزاد چیست مراجعه کنید.

روش ھای درمان سندرم وست یا اسپاسم نوزاد

درمان سندرم وست باید سریع آغاز شود، چون هرچه اسپاسم ‌ها مدت بیشتری ادامه پیدا کنند، احتمال تاثیر آن بر رشد مغز بیشتر می‌شود. درمان معمولا ترکیبی از دارو، بررسی علت زمینه‌ای و پیگیری تکامل نوزاد است.

تجویز داروهای ضداسپاسم و ضدصرع:
خط اول درمان شامل داروهایی است که فعالیت غیرطبیعی مغز را کاهش می‌دهند. درمان دارویی سندرم وست شامل گروهی از دارو های ضدتشنج و داروهای تنظیم‌کننده فعالیت الکتریکی مغز است که با هدف کاهش اسپاسم ‌ها و کنترل اختلالات عصبی تجویز می‌شوند.

درمان علت زمینه ‌ای:
اگر اسپاسم ‌ها به ‌دلیل مشکل ساختاری مغز، عفونت، اختلال متابولیک یا عامل ژنتیکی ایجاد شده باشند، درمان علت اصلی اهمیت زیادی دارد. گاهی کنترل بیماری زمینه‌ای باعث کاهش قابل توجه اسپاسم ‌ها می‌شود.

رژیم کتوژنیک:
در مواردی که پاسخ به داروها کامل نیست، رژیم غذایی کتوژنیک می ‌تواند به کاهش اسپاسم ‌ها کمک کند. این رژیم غذایی کم ‌کربوهیدرات می‌ تواند با تغییر شیوه مصرف انرژی در مغز، شدت اسپاسم ‌ها را کاهش دهد. این رژیم تحت نظارت دقیق پزشک و متخصص تغذیه انجام می‌شود.

درمان‌ های تکمیلی و توانبخشی:
پس از کنترل اسپاسم‌ ها، ارزیابی رشد شیرخوار ادامه پیدا می‌کند. گاهی لازم است کودک تحت فرآیندهای کاردرمانی، گفتاردرمانی قرار گیرد تا تاخیرهای احتمالی جبران شوند.

 پیگیری منظم:
پیگیری با (نوار مغزی) EEG و ارزیابی تکاملی برای اطمینان از کنترل اسپاسم‌ ها و جلوگیری از بازگشت آن‌ها انجام می‌شود. این مرحله کمک می‌کند سندرم وست از وضعیت‌ های خفیف‌تر مانند اسپاسم شیرخوارگی یا انواع‌ گذرا متمایز بماند.

طول عمر کودکان دچار این اختلال یکسان نیست. برخی از کودکان، خصوصا آن‌ هایی که درمان را زود آغاز می‌کنند و مشکل زمینه‌ای جدی ندارند، می‌توانند طول عمر طبیعی داشته باشند. اما در کودکانی که پیش از شروع اسپاسم‌ ها با ناهنجاری ‌های مغزی یا تاخیرهای تکاملی شدید رو به‌رو بوده‌اند، احتمال کوتاه‌ تر شدن طول عمر وجود دارد. باید توجه داشت که شرایط هر کودک منحصر ‌به ‌فرد است و پیش ‌آگهی همیشه مطابق آمارها نیست.

اگر می‌خواهید بدانید رفلاکس نوزاد دقیقا چیست، چه علائمی دارد و چگونه می‌توان آن را کنترل کرد، مقاله رفلاکس نوزاد را بخوانید.

سوالات متداول

یا هرحرکت ناگهانی نوزاد، اسپاسم است؟

خیر. بسیاری از حرکات نوزادان طبیعی هستند؛ مثل پرش ‌های هنگام خواب، کش ‌و قوس‌ دادن بدن، یا واکنش به صدا.اسپاسم شیرخواران معمولا پشت ‌سرهم، تکراری و شبیه هم هستند. این اسپاسم ‌ها معمولا هنگام بیدار شدن یا نزدیک خواب بیشتر رخ می ‌دهند و شکل مشخصی دارند.

سندرم وست خطرناک است؟

سندرم وست یکی از انواع جدی صرع شیرخواران است، چون می ‌تواند روی رشد مغز اثر بگذارد. خطری که مطرح می‌شود بیشتر مربوط به تاثیر بر تکامل و رشد مغر است، نه خطر جسمی فوری. به همین دلیل تشخیص و درمان سریع بسیار مهم است.

آیا سندرم وست قابل درمان است؟

بله. بسیاری از شیرخواران با درمان درست، اسپاسم ها کترل شده و فعالیت مغز بهبود می یابد. درمان با داروهای مخصوص، رژیم کتوژنیک یا درمان علت زمینه ‌ای انجام می ‌شود. هرچه درمان زودتر شروع شود، احتمال بهبود بهتر است.

اگر نوزادم مشکوک به اسپاسم شیرخواران بود، چه کار کنم؟

بهترین کار این است که سریع مراجعه به پزشک انجام شود و در صورت امکان، از حمله های اسپاسم نوزاد ویدئو گرفته شود. نوار مغزی و بررسی ‌های دیگر برای تشخیص لازم است. تاخیر در مراجعه می‌ تواند درمان را سخت ‌تر کند، بنابراین مراجعه فوری اهمیت زیادی دارد.

آیا میتوان از اسپاسم و سندم وست نوزاد پیشگیری کرد؟

در بیشتر موارد، پیشگیری کامل ممکن نیست، چون بسیاری از علت ‌ها به ساختار مغز، عوامل ژنتیکی یا شرایط دوران بارداری مربوط است. با این حال مراقبت خوب در دوران بارداری، کنترل بیماری ‌های مادر، درمان عفونت‌ ها و چکاپ ‌های منظم می‌ توانند خطر برخی مشکلات زمینه‌ای را کاهش دهند. برای آشنایی با اینکه غربالگری ژنتیک نوزاد چیست، چه بیماری‌هایی را بررسی می‌کند و چرا انجام آن اهمیت دارد، می‌توانید مقاله غربالگری ژنتیک نوزاد را مطالعه کنید.

مراقبت از نوزادی که دچار اسپاسم شیرخواران حتی اسپاسم نوزادان خوش خیم می ‌شود می ‌تواند برای خانواده نگران‌کننده باشد، مخصوصا زمانی که این حرکات ناگهانی رخ می‌دهند و ظاهر آن‌ ها شبیه تشنج ‌های معمول نیست. مهم‌ ترین نکته، اقدام سریع است. اسپاسم‌ ها ممکن است کوچک به ‌نظر برسند، اما نشانه ‌های مهمی هستند که نیاز به بررسی فوری توسط پزشک دارند. هرچه تشخیص و درمان زودتر آغاز شود، احتمال دستیابی به نتیجه بهتر افزایش می ‌یابد.

والدین بهترین شناخت را از نوزاد خود دارند. اگر احساس می‌کنید رفتار یا حرکتی طبیعی نیست، به حدس خود اعتماد کنید و برای بررسی بیشتر اقدام کنید. تیم درمان برای حمایت، راهنمایی و همراهی شما در تمام مراحل کنار شما خواهد بود.