علائم دندان درآوردن نوزاد

دندان درآوردن نوزاد از چه ماهگی شروع می شود؟

وقتی صحبت از دندان درآوردن می‌شود، شرایط همه نوزادان یکسان نیست. بیش‎تر نوزادان از حدود ۶ ماهگی شروع به دندان درآوردن می‌کنند، اما بعضی از نوزادان ممکن است قبل از ۴ ماهگی و برخی دیگر بعد از ۱۲ ماهگی اولین دندان خود را درآورند. حتی بعضی از نوزادان هنگام تولد یک یا چند دندان دارند!

در ادامه می‌توانید با علائم دندان درآوردن نوزاد و ترتیب احتمالی رویش دندان‌های او آشنا شوید.

علائم دندان درآوردن نوزاد

گاهی دندان‌های شیری بدون درد یا ناراحتی خاصی بیرون می‌آیند یا فقط علائم خفیفی ایجاد می‌کنند که چند روز ادامه دارد. در بعضی موارد ممکن است علائم زیر را مشاهده کنید:

• لثه در محلی که دندان در حال بیرون آمدن است، دردناک و قرمز می‌شود.
• دمای بدن کمی بالا می‌رود، اما معمولاً کمتر از ۳۸ درجه سانتی‌گراد است.
• ممکن است یکی از گونه‌های نوزاد قرمز و برافروخته شود.
• ممکن است روی صورت نوزاد بثورات یا قرمزی پوستی ایجاد شود.
• نوزاد ممکن است گوش خود را بمالد.
• آب دهان او بیش‌تر از حالت معمول می‌شود.
• تمایل زیادی به گاز گرفتن و جویدن اشیا پیدا می‌کند.
• نسبت به قبل بی‌قرارتر و بهانه‌گیرتر می‌شود.
• ممکن است خواب خوبی نداشته باشد.

برخی افراد تصور می‌کنند دندان درآوردن نوزاد باعث علائمی مانند اسهال می‌شود، اما شواهد علمی این موضوع را تأیید نمی‌کنند. شما بهتر از هر کسی شرایط نوزاد خود را می‌شناسید. اگر نوزاد علائمی دارد که باعث نگرانی شما شده است، بهتر است برای دریافت راهنمایی پزشکی با پزشک یا مراکز درمانی مشورت کنید.

علائم دندان درآوردن کودک یک ساله

علائم دندان درآوردن کودک یک‌ساله معمولاً شامل تورم و قرمزی لثه، افزایش آب دهان، تمایل زیاد به جویدن و گاز گرفتن وسایل، بی‌قراری، گریه بیشتر، اختلال خواب، کاهش موقت اشتها، مالیدن گونه یا کشیدن گوش است. در حدود یک‌سالگی معمولاً دندان‌های آسیای اول هم شروع به رویش می‌کنند و ممکن است ناراحتی لثه کمی بیشتر احساس شود. افزایش خفیف دمای بدن ممکن است دیده شود، اما تب بالا، اسهال شدید یا بی‌حالی از علائم معمول دندان درآوردن نیستند و در صورت بروز بهتر است علت دیگری توسط پزشک بررسی شود.

ترتیب دندان درآوردن نوزاد

به‌طور کلی، ترتیب رویش دندان‌های نوزاد معمولاً به این شکل است:

دندان‌های پیشین مرکزی (دندان‌های جلویی): معمولاً اولین دندان‌هایی هستند که حدود ۶ ماهگی بیرون می‌آیند.
دندان‌های پیشین کناری: در دو طرف دندان‌های جلویی قرار دارند و معمولاً حدود ۸ ماهگی ظاهر می‌شوند.
دندان‌های آسیای اول: دندان‌های عقب دهان هستند و معمولاً حدود ۱۲ ماهگی درمی‌آیند.
دندان‌های نیش: دندان‌های نوک‌تیزی هستند که بین دندان‌های پیشین کناری و آسیای اول قرار دارند و معمولاً حدود ۱۸ ماهگی ظاهر می‌شوند.
دندان‌های آسیای دوم: معمولاً حدود ۲۴ ماهگی درمی‌آیند.

اغلب، دندان‌های فک پایین زودتر از دندان‌های مشابه در فک بالا بیرون می‌آیند؛ برای مثال، معمولاً دندان‌های جلویی پایین قبل از دندان‌های جلویی بالا شروع به رویش می‌کنند. بیش‎تر کودکان تا سن ۲ تا ۳ سالگی تمام دندان‌های شیری خود را درمی‌آورند.

علت زود دندان درآوردن نوزاد

بعضی از نوزادان زودتر از معمول دندان درمی‌آورند و این مسئله معمولاً جای نگرانی ندارد. اگر کودک از حدود ۲ یا ۳ ماهگی علائم دندان درآوردن نشان دهد، ممکن است صرفاً زودتر وارد این مرحله شده باشد و علت خاصی ندارد. 

آیا دیر دندان درآوردن نوزاد خطرناک است؟

زمان رویش اولین دندان نوزاد معمولاً چیز خاصی درباره روند رشد و تکامل او نشان نمی‌دهد؛ چون مثل بسیاری از مراحل رشد، بازه طبیعی دندان درآوردن در نوزادان بسیار گسترده است. بیشتر کودکان تا حدود ۳ سالگی همه دندان‌های شیری خود را درمی‌آورند، صرف‌نظر از اینکه اولین دندانشان دقیقاً چه زمانی ظاهر شده باشد. هر کودکی روند رشد مخصوص خودش را دارد. بنابراین اگر هم‌سن‌وسال‌های کودک شما دندان درآورده‌اند ولی او هنوز دندانی ندارد، لزوماً دلیلی برای نگرانی نیست. اگر بخواهید مقایسه‌ای انجام دهید، زمان دندان درآوردن خواهر یا برادرهای کودک می‌تواند معیار جالب‌تری باشد.

با این حال، اگر نوزاد تا ۱۸ ماهگی هنوز هیچ دندانی درنیاورده است، بهتر است با دندانپزشک مشورت کنید. در حالت ایده‌آل، توصیه می‌شود کودک تا یک‌سالگی حداقل یک بار توسط دندانپزشک کودکان معاینه شود.

علائم دندان درآوردن چه مدت ادامه دارند؟

علائم دندان درآوردن معمولاً حدود ۳ تا ۵ روز قبل از بیرون آمدن دندان شروع می‌شوند و ممکن است تا چند روز پس از عبور دندان از لثه ادامه داشته باشند. در بعضی نوزادان این علائم طولانی‌تر هستند و گاهی ممکن است تا چند هفته ادامه پیدا کنند. کل فرایند دندان درآوردن، از رویش اولین دندان تا کامل شدن دندان‌های شیری، می‌تواند تا حدود ۳ سالگی ادامه داشته باشد. در این مدت ممکن است دوره‌هایی از افزایش درد، ناراحتی و بی‌قراری کودک دیده شود و پس از آن، تا زمان شروع رویش دندان بعدی، دوره‌هایی نسبتاً آرام‌تر وجود داشته باشد.

حتما بخوانید: کولیک نوزاد چیست

عوارض دندان درآوردن نوزاد

زمان شروع دندان درآوردن در هر نوزادی متفاوت است، اما شناخت علائم و عوارض آن می‌تواند به شما کمک کند مراقبت و آرامش بیش‌تری برای کودک فراهم کنید. برخی از عوارض شایع دندان درآوردن عبارت‌اند از:

بی‌قراری و بدخلقی

نوزادی که در حال دندان درآوردن است ممکن است به دلیل درد و ناراحتی، بیشتر از معمول بی‌قرار یا تحریک‌پذیر شود.

گریه بیشتر

گریه کردن واکنشی طبیعی به درد و ناراحتی دندان درآوردن است. زمانی که دندان در حال عبور از لثه است، ممکن است نوزاد بیشتر یا شدیدتر از قبل گریه کند.

افزایش آب دهان

ممکن است متوجه شوید آب دهان نوزاد بیشتر از حد معمول شده است. افزایش ترشح بزاق می‌تواند به آرام شدن لثه‌های ملتهب کمک کند.

افزایش خفیف دمای بدن

در زمان دندان درآوردن ممکن است دمای بدن کودک کمی افزایش پیدا کند و به حدود ۳۸ درجه سانتی‌گراد برسد. اما تب بالاتر از حدود ۳۸.۳ درجه یا وجود اسهال از علائم معمول دندان درآوردن محسوب نمی‌شود. 

اختلال در خواب

درد و ناراحتی دندان درآوردن می‌تواند خواب نوزاد را مختل کند و باعث شود سخت‌تر به خواب برود یا در طول شب بیش‌تر بیدار شود. داشتن یک برنامه آرام‌بخش قبل از خواب و استفاده از دندان‌گیر یا پارچه تمیز و خنک می‌تواند به راحت‌تر شدن کودک کمک کند.

تغییر اشتها

بعضی از نوزادان هنگام دندان درآوردن به دلیل درد لثه‌ها کمتر غذا می‌خورند یا از غذا خوردن امتناع می‌کنند. برخی دیگر ترجیح می‌دهند غذاهای جامد را بجوند تا فشار لثه کاهش پیدا کند. اگر کودک در غذا خوردن مشکل دارد، می‌توان متناسب با سن او غذاهای نرم و خنک مانند ماست یا پوره سیب پیشنهاد کرد و به دریافت کافی مایعات توجه داشت.

آیا اسهال از علائم دندان درآوردن نوزاد است؟

برخلاف یک باور رایج، دندان درآوردن به‌طور مستقیم باعث اسهال نمی‌شود و شواهد علمی معتبری این ارتباط را تأیید نکرده‌اند.  ممکن است هم‌زمان با دندان درآوردن، کودک بیش‌تر وسایل را وارد دهان کند و در نتیجه بیشتر در معرض میکروب‌ها و عفونت‌های گوارشی قرار بگیرد، اما خودِ رویش دندان علت اسهال نیست. اگر اسهال کودک بیش از یک روز ادامه داشت، شدید بود یا همراه با تب، استفراغ، بی‌حالی، کاهش خوردن مایعات یا علائم کم‌آبی بود، بهتر است با پزشک اطفال مشورت شود، چون نوزادان ممکن است سریع‌تر دچار کم‌آبی شوند.

حتما بخوانید: چه موقع استفراغ نوزاد خطرناک است

روش هایی برای کاهش درد و بی قراری نوزاد در زمان دندان درآوردن

دندان درآوردن برای بعضی از نوزادان می‌تواند آزاردهنده باشد، اما راه‌هایی وجود دارد که این دوره را برای آن‌ها راحت‌تر کنید. هر نوزادی متفاوت است و ممکن است لازم باشد چند روش مختلف را امتحان کنید تا ببینید کدام روش برای نوزاد شما بهتر جواب می‌دهد.

دندان‌گیر

دندان‌گیر وسیله‌ای ایمن برای جویدن در اختیار نوزاد قرار می‌دهد و می‌تواند به کاهش ناراحتی او و منحرف شدن حواسش از درد کمک کند. بعضی از دندان‌گیرها را می‌توان قبل از استفاده در یخچال خنک کرد؛ خنک بودن آن‌ها ممکن است به آرام شدن لثه‌های نوزاد کمک کند. اما هیچ‌وقت دندان‌گیر را داخل فریزر قرار ندهید، زیرا اگر یخ بزند ممکن است به لثه‌های نوزاد آسیب برساند.

جویدن سبزیجات

اگر نوزاد ۶ ماهه یا بزرگ‌تر است و غذای کمکی را شروع کرده، می‌توانید خوراکی‌های سالمی برای جویدن در اختیارش قرار دهید؛ برای مثال بعضی میوه‌ها و سبزیجات خام. میوه‌های نرم مانند ملون یا طالبی نیز می‌توانند به آرام شدن لثه‌ها کمک کنند. همچنین از خوراکی‌هایی که مقدار زیادی شکر دارند پرهیز کنید، زیرا حتی اگر کودک فقط چند دندان داشته باشد، مصرف زیاد شکر می‌تواند باعث پوسیدگی دندان شود.

استفاده از مسکن‌ها

اگر نوزاد هنگام دندان درآوردن درد دارد، می‌توان از داروهای مسکن استفاده کرد. برای کاهش علائم دندان درآوردن، پاراستامول را می‌توان به نوزادان و کودکان از ۲ ماهگی به بعد داد و ایبوپروفن نیز از ۳ ماهگی به بعد قابل استفاده است. همیشه دستورالعمل روی دارو را به‌دقت رعایت کنید. اگر درباره نوع دارو یا مقدار مصرف مطمئن نیستید، با پزشک یا داروساز مشورت کنید.

ژل‌های دندان درآوردن

شواهد کافی برای اثربخشی ژل‌های دندان درآوردن وجود ندارد. به همین دلیل توصیه می‌شود ابتدا از دندان‌گیر یا مسکن‌های ساده استفاده شود. اگر تصمیم به استفاده از ژل گرفتید، حتماً محصولی را انتخاب کنید که مخصوص دندان درآوردن کودکان خردسال طراحی شده باشد. ژل‌های دندان درآوردن حاوی مقدار کمی بی‌حس‌کننده موضعی هستند و معمولاً از داروخانه قابل تهیه‌اند. برای انتخاب و نحوه مصرف آن بهتر است با داروساز مشورت کنید.

حمام آب گرم

یک حمام گرم و آرام می‌تواند به ریلکس شدن نوزاد کمک کند و حمام نوزاد به‌طور غیرمستقیم باعث کاهش ناراحتی ناشی از دندان درآوردن شود.

در آغوش گرفتن و آرام کردن

گاهی بهترین کار فقط بغل کردن و آرام کردن نوزاد است. توجه بیش‌تر، نوازش و در آغوش گرفتن می‌تواند احساس امنیت او را بیش‌تر کرده و بی‌قراری‌اش را کاهش دهد.

تأمین آب کافی بدن

مطمئن شوید نوزاد به اندازه کافی مایعات دریافت می‌کند. نوشیدن آب، در صورت متناسب بودن با سن کودک، می‌تواند به شست‌وشوی بزاق اضافی و تمیز ماندن دهان و لثه‌ها کمک کند.

رابطه هوش و دندان درآوردن نوزاد

بعضی از باروهای قدیمی پیرامون، رابطه ھوش و دندان درآوردن نوزاد وجود دارد. اما براساس شواهد و تحقیقات زود یا دیر دندان درآوردن نوزاد ارتباط اثبات‌شده‌ای با میزان هوش او ندارد. زمان رویش دندان‌های شیری در کودکان بسیار متفاوت است و بیش‎تر تحت تأثیر عواملی مثل ژنتیک، سن بارداری هنگام تولد، وزن تولد و برخی عوامل محیطی و تغذیه‌ای قرار دارد.

حتما بخوانید: علائم رفلاکس نوزاد

توصیه های مراقبتی از دندان نوزاد 

به خاطر داشته باشید که سلامت دهان و دندان فقط برای کودکان بزرگ‌تر، نوجوانان و بزرگسالان اهمیت ندارد؛ سلامت دهان و دندان نوزاد هم مهم است. بنابراین به محض اینکه اولین دندان نوزاد بیرون آمد، مسواک زدن را شروع کنید.

برای سالم نگه داشتن دندان‌های کوچک و حساس نوزاد، در این سن کار پیچیده‌ای لازم نیست. اولین قدم این است که یک مسواک مخصوص نوزاد با برس نرم و ملایم تهیه کنید. دندان‌های نوزاد را روزی دو بار، یک بار صبح و یک بار شب مسواک بزنید. استفاده از خمیردندان حاوی فلوراید نیز اشکالی ندارد، اما مقدار آن باید بسیار کم باشد. تا سن ۳ سالگی فقط به اندازه یک دانه برنج خمیردندان استفاده کنید و بعد از ۳ سالگی مقدار آن را به اندازه یک نخود افزایش دهید. مسواک زدن به پیشگیری از پوسیدگی دندان کمک می‌کند؛ پوسیدگی ممکن است زمانی ایجاد شود که قند موجود در شیر، آبمیوه یا شیرخشک روی دندان‌ها باقی بماند و به مینای دندان آسیب برساند.

زمان مراجعه به پزشک

بعد از شروع رویش دندان‌ها، معمولاً زمان مناسبی است که کودک توسط دندانپزشک کودکان معاینه شود. این مراجعه کمک می‌کند کودک از همان سنین پایین با محیط دندانپزشکی آشنا شود و دندانپزشک نیز بررسی کند که دندان‌ها به‌درستی در حال رویش هستند، پوسیدگی ایجاد نشده و در صورت نیاز وارنیش فلوراید استفاده شود. همچنین دندانپزشک می‌تواند درباره روش صحیح مراقبت از دندان‌ها و مسواک زدن کودک راهنمایی‌های لازم را ارائه دهد.

سوالات متداول

بهترین زمان دندان درآوردن نوزاد کی است؟ 

زمان مشخصی به‌عنوان بهترین زمان دندان در آوردن نوزاد وجود ندارد. بیش‌تر نوزادان اولین دندانشان را حدود ۶ ماهگی درمی‌آورند، اما شروع دندان درآوردن از حدود ۴ ماهگی تا بعد از ۱۲ ماهگی هم می‌تواند طبیعی باشد.

اولین نشانه دندان درآوردن نوزاد چیست؟ 

یکی از مشخص‌ترین نشانه‌های دندان در آوردن نوزاد، قرمزی، تورم و حساس‌شدن لثه در محل رویش دندان است. افزایش آب دهان، تمایل زیاد به جویدن وسایل و کمی بی‌قراری هم شایع هستند.

شکل لثه در زمان دندان درآوردن کودک به چه صورت است؟ 

لثه در محل خروج دندان ممکن است متورم، قرمز و حساس شود و گاهی برجستگی کوچکی روی آن دیده شود؛ این تغییرات معمولاً با نزدیک‌شدن دندان به سطح لثه بیش‌تر مشخص می‌شوند.

آیا رنگ مدفوع نوزاد هنگام دندان درآوردن تغییر می‌کند؟ 

دندان درآوردن به‌خودی‌خود نباید باعث تغییر مشخص و مداوم رنگ مدفوع شود. اگر تغییر رنگ غیرعادی مدفوع همراه با اسهال، خون، بی‌حالی یا علائم بیماری باشد، بهتر است علل دیگر توسط پزشک بررسی شود.

دندان درآوردن نوزاد از بالا شروع می‌شود یا پایین؟

معمولاً دو دندان جلویی فک پایین اولین دندان‌هایی هستند که حدود ۵ تا ۷ ماهگی ظاهر می‌شوند و پس از آن دندان‌های جلویی فک بالا رویش پیدا می‌کنند. البته ترتیب رویش در بعضی کودکان متفاوت است.

دندان درآوردن نوزاد چند روز طول می‌کشد و تا چه زمانی درد دارد؟ 

ناراحتی مربوط به رویش هر دندان معمولاً چند روز طول می‌کشد و حتی ممکن است بعضی دندان‌ها بدون درد قابل‌توجه بیرون بیایند. روند کلی رویش دندان‌های شیری تا حدود ۲ تا ۳ سالگی ادامه دارد.

آیا دندان درآوردن نوزاد با اسهال ارتباط دارد؟ 

شواهد علمی نشان نمی‌دهند که دندان درآوردن باعث اسهال شود. بنابراین اسهال، به‌خصوص اگر شدید یا طولانی باشد یا با تب و بی‌حالی همراه شود، نباید صرفاً به دندان درآوردن نسبت داده شود.

آیا امکان استفاده از ژل برای دندان درآوردن نوزاد وجود دارد؟

ژل‌های بی‌حس‌کننده حاوی لیدوکائین برای تسکین درد دندان درآوردن نوزاد توصیه نمی‌شوند، زیرا علاوه بر اثربخشی محدود، می‌توانند عوارض جدی ایجاد کنند. ماساژ ملایم لثه با انگشت تمیز یا استفاده از دندان‌گیر خنک و ایمن گزینه‌های مناسب‌تری هستند.

بهترین تغذیه مقوی برای دندان درآوردن نوزاد چیست؟ 

غذای خاصی برای سریع‌تر یا بهتر دندان درآوردن وجود ندارد. از حدود ۶ ماهگی، در کنار شیر مادر یا شیرخشک، می‌توان متناسب با سن کودک از غذاهای متنوع و مغذی شامل منابع آهن و پروتئین، میوه و سبزیجات، غلات و لبنیات بدون شکر افزوده استفاده کرد؛ غذاهای نرم و کمی خنک نیز ممکن است لثه را آرام کنند.

دلیل سخت دندان درآوردن نوزاد چیست؟ 

شدت ناراحتی دندان درآوردن در کودکان متفاوت است و تورم و حساسیت لثه می‌تواند باعث بی‌قراری و تمایل بیش‌تر کودک به جویدن شود.

دندان درآوردن کودک تا چه سنی ادامه دارد؟ 

بیش‌تر کودکان تا حدود ۲ تا ۳ سالگی هر ۲۰ دندان شیری خود را درمی‌آورند. معمولاً دندان‌های آسیای دوم آخرین دندان‌های شیری هستند که ظاهر می‌شوند.

جمع بندی

دندان درآوردن یک مرحله طبیعی اما گاهی خسته‌کننده برای نوزاد و والدین است. کمی بی‌قراری، حساس شدن لثه، افزایش آب دهان و تمایل به جویدن معمولاً جای نگرانی ندارند و با مراقبت‌های ساده قابل کنترل‌اند. در عین حال، بهتر است تب بالا، اسهال، بی‌حالی یا علائم شدید و طولانی را به دندان درآوردن نسبت ندهید. همچنین اگر کودک تا ۱۸ ماهگی هیچ دندانی درنیاورده یا درباره روند رویش دندان‌هایش نگرانی دارید، ارزیابی توسط پزشک یا دندانپزشک کودکان می‌تواند خیال شما را راحت‌تر کند.