سنگ کیسه صفرا در بارداری

کیسه صفرا یک اندام کوچک گلابی شکل در سمت راست شکم و درست زیر کبد است که مایعی به نام صفرا را در خود نگه می‌دارد. اگر این مایع غلیظ شود، به آن سنگ کیسه صفرا گفته می‌شود. مشخص نیست چه چیزی باعث تشکیل سنگ کیسه صفرا می‎‌شود. پزشکان فکر می‏‌کنند سنگ کیسه صفرا ممکن است زمانی ایجاد شود که صفرای شما حاوی کلسترول بیش از حد است. 

به نظر می‎‌رسد سنگ کیسه صفرا به دلیل تغییراتی که طی بارداری ایجاد می‎‌شود، شایع‌تر است. داﺷﺘﻦ ﺳﻨﮓ ﮐﯿﺴﻪ ﺻﻔﺮا در ﺑﺎرداری نگران کننده به نظر می‎رسد اما خوشبختانه در اکثر موارد مشکلی برای بارداری و سلامت جنین ایجاد نمی‎‌کند. در ادامه این مقاله به توضیح آنچه باید در مورد سنگ کیسه صفرا در بارداری، نحوه تشخیص و درمان سنگ کیسه صفرا در بارداری بدانید، خواهیم پرداخت.

سنگ کیسه صفرا چیست؟

صفرا به طور معمول در روده کوچک ترشح می‏‌شود. در واقع هدف اصلی کیسه صفرا ذخیره صفرا است که بعد از غذا در روده کوچک ترشح می‎شود تا به هضم غذا کمک کند. سنگ‎‌های صفراوی توده‌های غلیظی از ماده‌ای به نام صفرا هستند. صفرا از کلسترول، بیلی‌روبین (محصول تجزیه گلبول‌های قرمز خون) و نمک‌های صفراوی ساخته شده است. سنگ کیسه صفرا زمانی تشکیل می‎‌شود که این اجزا به خوبی متعادل نباشند و غلیظ‎تر از حالت طبیعی شوند.

شیوع سنگ صفرا در بارداری

ایجاد سنگ کیسه صفرا در بارداری یا دوره پس از زایمان نسبتاً شایع است و نزدیک به ۸ درصد از افراد باردار تا سه ماهه سوم دچار سنگ کیسه صفرا می‌شوند.

علائم رایج سنگ کیسه صفرا

علائم سنگ کیسه صفرا در بارداری مشابه علائم کسانی است که باردار نیستند. سنگ کیسه صفرا می‎تواند با علائم زیر همراه باشد:

• حالت تهوع
• استفراغ کردن
• درد شدید ناگهانی در سمت راست بدن (اگرچه ممکن است درد بسته به مرحله بارداری حرکت کند)
• تب
• خارش

توجه به این نکته ضروری است که همه افراد در دوران بارداری این علائم را با سنگ کیسه صفرا تجربه نمی‌کنند. در واقع برخی از زنان آنچه "سنگ صفراوی خاموش" نامیده می‎‌شود را تجربه می‎‌کنند، زیرا هیچ علامتی ندارند و تا زمانی که تصویربرداری پزشکی انجام ندهند، جود سنگ در صفرا تشخیص داده نمی‎‌شود. از طرفی برخی دیگر ممکن است حمله کیسه صفرا را تجربه کنند. این اتفاق زمانی ایجاد می‌شود که انسداد صفرا منجر به افزایش فشار در کیسه صفرا شده و باعث درد شدید شکمی می‌شود.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

در صورت بروز علائم و نشانه‎‌های زیر حتما به یک پزشک متخصص مراجعه کنید.

• درد شکمی آنقدر شدید است که نمی‌توانید یک جا بنشینید یا موقعیتی راحت پیدا کنید.
• زرد شدن پوست و سفیدی چشم (یرقان)
• تب بالا همراه با لرز

علت ایجاد سنگ کیسه صفرا در بارداری

علت سنگ کیسه صفرا در بارداری، در واقع خود بارداری و تغییراتی است که به دنبال آن ایجاد می‎‌شود. تغییر سریع هورمون‌ها در دوران بارداری می‌تواند منجر به ایجاد سنگ‌های صفراوی شود که گاهی باعث درد کیسه صفرا و حتی نیاز به جراحی می‌شود. به طور کلی احتمال ابتلا به سنگ کیسه صفرا در زنان، دو برابر بیش‎تر از مردان است. در دوران بارداری به دلیل تغییرات هورمونی، این احتمال بیش‎تر است؛ چرا که استروژنی که در بدن در طول بارداری تولید می‏شود، می‌تواند منجر به افزایش سطح کلسترول در صفرا شود. 

علاوه بر این، نقش پروژسترون در سنگ کیسه صفرا را نمی‎توان نادیده گرفت. افزایش سطح پروژسترون در دوران بارداری می‎تواند عملکرد سیستم گوارشی و کیسه صفرا را کاهش دهد و ریفلاکس و یبوست را افزایش دهد که این عوامل نیز از عوامل تشکیل سنگ کیسه صفرا در بارداری هستند. پیشنهاد می‌کنیم برای درک بهتر مقاله تاثیر پروژسترون بر بارداری را نیز مطالعه کنید. 

عوامل خطر ابتلا به سنگ کیسه صفرا در بارداری

عواملی که ممکن است خطر ابتلا به سنگ کیسه صفرا را افزایش دهند عبارتند از:

• سن بالا
• نژاد
• اضافه وزن یا چاق بودن
• بی تحرک بودن
• داشتن یک رژیم غذایی پرچرب و کم فیبر
• داشتن سابقه خانوادگی سنگ کیسه صفرا
• ابتلا به دیابت
• داشتن برخی اختلالات خونی مانند کم خونی داسی شکل یا لوسمی
• مصرف داروهای هورمونی مثل پروژسترون
• ابتلا به بیماری کبدی

نحوه تشخیص سنگ صفرا در بارداری

تشخیص سنگ صفرا در بارداری از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است زیرا درد شکم در دوران بارداری می‌تواند نشانه‌ای از یک وضعیت کمتر نگران‌کننده مانند درد رباط رحمی یا یک مسئله جدی‌تر مانند حاملگی خارج از رحم یا آپاندیسیت باشد. از طرفی سنگ‎های صفراوی درمان نشده می‎توانند منجر به عفونت یا کوله سیستیت (التهاب کیسه صفرا) شوند که ممکن است منجر به پارگی کیسه صفرا شود. به همین دلیل مهم است که سنگ کیسه صفرا در بارداری به موقع تشخیص و درمان شود.

آزمایش خون ممکن است برای تشخیص سنگ کیسه صفرا در بارداری به دلیل تغییرات طبیعی بارداری چندان مفید نباشد. در عوض، سونوگرافی برای تشخیص بسیاری از موارد سنگ کیسه صفرا در بارداری استفاده می‌شود. ﺳﻮﻧﻮﮔﺮاﻓﯽ ﮐﯿﺴﻪ ﺻﻔﺮا در ﺑﺎرداری آسیبی به جنین وارد نمی‎‌کند و روش تشخیصی دقیقی است.

نحوه درمان سنگ کیسه صفرا در بارداری

در حالی که درمان سنگ کیسه صفرا در بارداری با دارو رایج‌‎تر است، سنگ کیسه صفرا دومین علت شایع جراحی در دوران بارداری است که به بارداری مرتبط نیست. از هر ۱۶۰۰ زن باردار، ۱ نفر به دلیل سنگ کیسه صفرا در بارداری، کیسه صفرا خود را خارج می‏‌کند. 

بر اساس علائم و نتایج آزمایش، پزشک ممکن است توصیه کند که برای برداشتن سنگ، ﻻﭘﺎراﺳﮑﻮپی ﮐﯿﺴﻪ ﺻﻔﺮا در ﺑﺎرداری را انتخاب کنید یا منتظر بمانید. اگر بخواهید منتظر بمانید، ممکن است داروهایی برای درد نیز به شما داده شود. همچنین اغلب اوقات تغییر رژیم غذایی هم در کاهش علائم مفید است. اگر سنگ کیسه صفرا را مسدود کند یا باعث عفونت شود، ممکن است جراحی لازم باشد. 

درمان سنگ کیسه صفرا در سه ماهه اول بارداری

به طور کلی جراحی برای درمان سنگ کیسه صفرا در سه ماهه اول بارداری به جز در موارد شدید توصیه نمی‎‌شود. در طول سه ماهه اول، خطر ابتلا به اختلالات مادرزادی ناشی از قرار دادن جنین در معرض داروهای مورد نیاز برای انجام عمل جراحی وجود دارد. به همین دلیل در صورت امکان بهتر است جراحی تا زمانی که به سه ماهه دوم بارداری برسید یا تا بعد از زایمان به تعویق می‎افتد. 

درمان سنگ کیسه صفرا در سه ماهه دوم بارداری

عمل جراحی به طور معمول در سه ماهه دوم ایمن‌ترین زمانی جراحی سنگ کیسه صفرا در بارداری است. تصور می‎شد که جراحی خطر سقط جنین را افزایش می‎‌دهد اما تحقیقات جدید نشان می‌‎دهد که جراحی برای سنگ کیسه صفرا در بارداری، مرگ و میر جنین یا مادر را افزایش نمی‎‌دهد.

درمان سنگ کیسه صفرا در سه ماهه سوم بارداری

اگر در سه ماهه سوم بارداری خود هستید، ممکن است پزشک شما را تشویق کند که برای انجام عمل جراحی صبر کنید و جراحی را به بعد از زایمان موکول کنید، زیرا بزرگ شدن رحم انجام جراحی با استفاده از روش لاپاراسکوپی را دشوارتر می‌کند. همچنین این احتمال وجود دارد که با جراحی کیسه صفرا در سه ماهه سوم بارداری، زایمان زودرس را تجربه کنید.

رژﯾﻢ ﻏﺬایی ﺑﺮای درمان ﺳﻨﮓ ﮐﯿﺴﻪ ﺻﻔﺮا در ﺑﺎرداری 

اولین سوال اکثر مادران مبتلا به سنگ کیسه صفرا این است که ﺑﺮای درﻣﺎن ﺻﻔﺮا در ﺑﺎرداری ﭼﻪ ﺑﺨﻮرﯾﻢ؟ تغییر رژﯾﻢ ﻏﺬایی ﺑﺮای ﺳﻨﮓ ﮐﯿﺴﻪ ﺻﻔﺮا در ﺑﺎرداری می‏تواند در کنار درمان‌های دارویی کمک کننده باشد. اگر در دوران بارداری سنگ کیسه صفرا در شما تشخیص داده شود، ارائه دهنده مراقبت های بهداشتی شما ممکن است تغییراتی را در رژیم غذایی توصیه کند، از جمله:

• غذاهای غنی از فیبر مانند میوه‎‌ها، سبزیجات و غلات کامل مصرف کنید.
• مصرف چربی‌‏های اشباع شده مانند چربی‌های موجود در محصولات حیوانی (مانند گوشت) را کاهش دهید و بر دریافت بیشتر اسیدهای چرب امگا 3 و چربی‌های غیر اشباع (مانند مغزها، گردو و...) تمرکز کنید.
• مصرف شکر و کربوهیدرات های تصفیه شده (مانند نان سفید و ماکارونی) را محدود کنید.

پیشگیری از ﺳﻨﮓ ﮐﯿﺴﻪ ﺻﻔﺮا در ﺑﺎرداری 

روش‌های تایید شده زیادی برای پیشگیری از سنگ کیسه صفرا در بارداری وجود ندارد، اگرچه معمولاً توصیه می‌شود از رژیم غذایی کم چرب پیروی کنید اما بسیاری از خطرات ابتلا به این مشکل ناشی از چاقی و ژنتیک است که اجتناب ناپذیر است. راهکار‌های زیر می‏تواند در پیشگیری از سنگ کیسه صفرا در بارداری کمک کننده باشد.

• وعده‌‎های غذایی را حذف نکنید. سعی کنید هر روز به وعده‎‌های غذایی معمول خود پایبند باشید. حذف وعده‌های غذایی یا ناشتایی طولانی مدت می‎تواند خطر ابتلا به سنگ کیسه صفرا را افزایش دهد.
• از غذاهای پرفیبر بیش‌تر استفاده کنید. غذاهای غنی از فیبر مانند میوه ها، سبزیجات و غلات کامل را در رژیم غذایی خود بگنجانید.
• وزن سالم خود را حفظ کنید. چاقی و اضافه وزن خطر ابتلا به سنگ کیسه صفرا را افزایش می دهد. 

عوارض سنگ کیسه صفرا در بارداری

اگر سنگ کیسه صفرا در گردن کیسه صفرا قرار بگیرد، می‌تواند باعث التهاب کیسه صفرا در بارداری (کوله سیستیت) شود. کوله سیستیت می‌تواند باعث درد شدید و تب شود. در صورتی که درمان سنگ کیسه صفرا در بارداری به درستی انجام نشود، این تب می‎تواند خصوصا در ماه‎‌های ابتدایی بارداری برای جنین خطرناک باشد. سنگ کیسه صفرا همچنین می‎تواند باعث انسداد مجرای پانکراس و التهاب پانکراس (پانکراتیت) شود. پانکراتیت باعث درد شدید و دائمی شکم می‌شود و معمولاً نیاز به بستری شدن در بیمارستان دارد.

سنگ کیسه صفرا در بارداری با افزایش خطر زایمان زودرس و بستری مادر در بیمارستان همراه است.

سوالات متداول

در ادامه به پاسخ سوال‎هایی که مادران مبتلا به سنگ کیسه صفرا ممکن است داشته باشند، خواهیم پرداخت.

ﭼﻪ ﻣﺪت ﺑﻌﺪ از ﻋﻤﻞ ﮐﯿﺴﻪ ﺻﻔﺮا می‎توان ﺑﺎردار ﺷﺪ؟

امکان بارداری در هر زمان پس از این عمل وجود دارد اما احتمالا بسته به شرایط بیمار باید تا یک سال  پس از لاپاراسکوپی احتیاطاتی را در نظر داشت. حتما قبل از اقدام به بارداری با یک پزشک متخصص مشورت کنید.

ﻋﻮارض ﺑﺮداﺷﺘﻦ ﮐﯿﺴﻪ ﺻﻔﺮا در ﺑﺎرداری چیست؟ 

در صورتی که در سه ماهه دوم بارداری، اقدام به لاپاراسکوپی برای برداشتن سنگ کیسه صفرا کنید، عارضه جدی را تجربه نخواهید کرد. عوارض درمان نکردن سنگ کیسه صفرا بیش‌تر از عوارض ﺑﺮداﺷﺘﻦ ﮐﯿﺴﻪ ﺻﻔﺮا در ﺑﺎرداری خواهد بود.

درﻣﺎن ﺧﺎﻧﮕﯽ ﺳﻨﮓ ﮐﯿﺴﻪ ﺻﻔﺮا در ﺑﺎرداری چیست؟ 

داشتن یک رژیم غذایی کم چربی و پرفیبر می‎تواند به کاهش علائم سنگ کیسه صفرا در بارداری کمک کند.

و در پایان…

تجربه درد شکم در بارداری معمول است و می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد. مهم است که همیشه درد و ناراحتی خود را با پزشک خود در میان بگذارید، به خصوص اگر با علائم دیگری همراه باشد که می‌تواند نشانه مشکل جدی‏تری مانند سنگ کیسه صفرا باشد. سنگ کیسه صفرا در بارداری مشکل نسبتا شایعی است که بعضی از مادران آن را تجربه می‌کنند. تغییراتی که طی بارداری ایجاد می‎‌شود، بدن را مستعد ابتلا به سنگ کیسه صفرا می‎کند. در این مقاله در مورد علائم و درمان این مشکل صحبت کردیم. امیدواریم با مطالعه این مطلب اطلاعات کافی در مورد سنگ کیسه صفرا در بارداری را کسب کرده باشید.