خارش بدن در بارداری

در دوران بارداری به دلیل تغییرات گسترده هورمونی، خانم‌ها دچار تغییرات زیادی در بدن و پوست خود می‌شوند. یکی از آزار دهنده‌ترین تغییرات میتواند خارش پوست باشد. این خارش ممکن است در نواحی مختلف بدن احساس شود و شدت آن در هر فرد متفاوت باشد، اما آگاهی از علل و روش‌های کنترل آن می‌تواند به بهبود کیفیت زندگی کمک کند. در این مقاله از مجله اینترنتی مام درباره علت‌ها، راه‌های پیشگیری و روش‌های تسکین خارش در بارداری صحبت می‌کنیم.

خارش بدن در بارداری چقدر شایع است؟

بسیاری از مادران باردار در طول بارداری درجاتی از خارش بدن را تجربه می‌کنند و این موضوع می‌تواند تا حدی طبیعی باشد. حدود ۲۰ تا ۴۰ درصد مادران، به‌ویژه در ماه‌های میانی و پایانی بارداری (سه‌ماهه دوم و سوم)، از خارش پوست شکایت دارند. اما نکته مهم این است که خارش پوست در هفته‌های اول بارداری نیز می‌تواند رخ دهد. در واقع، تغییرات هورمونی و افزایش حجم خون می‌تواند باعث تحریک پوست و ایجاد احساس خارش در برخی نواحی شود. با رشد رحم و کشیدگی تدریجی پوست، احتمال خارش در نواحی شکم و لگن بیشتر می‌شود.

بیشترین نواحی درگیر خارش معمولاً شکم، سینه‌ها، ران‌ها و گاهی کف دست‌ها و پاها هستند. علت خارش بدن در بارداری در اغلب موارد به تغییرات طبیعی بدن برمی‌گردد و جای نگرانی ندارد. با این حال، اگر شدت خارش زیاد باشد یا همراه با علائمی مانند زردی پوست و چشم‌ها بروز کند، لازم است حتماً با پزشک مشورت شود تا احتمال وجود بیماری‌های کبدی مانند کلستاز بارداری بررسی گردد.

به‌طور کلی، خارش بدن در دوران بارداری یکی از شایع‌ترین علائم پوستی در این دوره است و در بسیاری از مادران باردار مشاهده می‌شود. توجه به تغییرات بدن و پیگیری علت خارش می‌تواند به مادر کمک کند تا در صورت نیاز، اقدامات لازم را به‌موقع انجام دهد.

دلایل شایع خارش در دوران بارداری

خارش بدن در دوران بارداری یکی از مشکلات رایجی است که می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد. آگاهی از دلایل شایع خارش بدن در دوران بارداری کمک می‌کند مادران این تغییرات را مدیریت کنند و برای تشخیص علت خارش بدن در بارداری به پزشک مراجعه نمایند. در بیشتر موارد، خارش بدن در بارداری خفیف بوده و با مراقبت‌های ساده کنترل می‌شود؛ اما گاهی خارش می‌تواند نشانه وجود بیماری‌های خاصی باشد که نیاز به پیگیری و انجام آزمایش برای بررسی دارند.

۱. کشش پوست

یکی از شایع‌ترین علت های خارش بدن در بارداری، کشش پوست است؛ به‌ویژه در نواحی شکم و سینه‌ها که با بزرگ‌شدن جنین و رحم، پوست نازک و حساس می‌شود.

۲. خشکی پوست

 از دیگر دلایل خارش بدن در دوران بارداری می ‌توان به خشکی پوست اشاره کرد. تغییرات هورمونی باعث می‌شود پوست رطوبت طبیعی خود را از دست بدهد و خشک‌تر شود. به همین دلیل، به‌خصوص در ماه‌های سرد سال یا در مناطقی با آب‌وهوای خشک، شکایت از خارش به دلیل خشکی پوست بیشتر دیده می‌شود.

۳. بیماری‌های پوستی خاص بارداری (PUPPP)

برخی بیماری‌های پوستی خاص بارداری نیز می‌توانند علت خارش بدن در بارداری باشند؛ مانند پاپول‌ها و پلاک‌های کهیری‌مانند خارش‌دار بارداری (PUPPP) که بیشتر در سه‌ماهه سوم مشاهده می‌شوند و غالبا با ایجاد خارش بدن در بارداری در شب همراه هستند. این ضایعات به صورت لکه‌های قرمز و خارش‌دار روی شکم و ران ایجاد می‌شوند.

۴. مشکلات کبدی مانند کلستاز بارداری

در برخی موارد، مشکلات مربوط به کبد مانند کلستاز بارداری نیز جزو دلایل شایع خارش بدن در دوران بارداری هستند که نیاز به تشخیص سریع و اقدام فوری دارند. کلستاز بارداری زمانی رخ می‌دهد که عملکرد کبد تحت‌تأثیر هورمون‌های بارداری تغییر کرده و نمک‌های صفراوی به جای دفع شدن، در خون تجمع پیدا می‌کنند. در این حالت، تجمع نمک‌های صفراوی در خون باعث خارش شدید، به‌خصوص در کف دست و پا، می‌شود.

خارش بدن در بارداری در شب می‌تواند نشانه‌ای از کلستاز بارداری باشد، زیرا در این بیماری معمولا خارش در شب‌ها شدت بیشتری پیدا می‌کند و بیشتر در کف دست‌ها و پاها احساس می‌شود. اگر مادری دچار خارش شدید و مداوم باشد، تشخیص علت خارش بدن در بارداری اهمیت زیادی دارد و با درخواست آزمایش‌های کبدی، تشخیص قطعی توسط متخصص مطرح می‌گردد. در نهایت، اگر خارش پوست در هفته‌های اول بارداری یا هر زمان دیگری شدید شد یا همراه علائمی مثل زردی یا تهوع بود، باید فوراً برای تشخیص علت خارش بدن در بارداری به پزشک مراجعه کرد.

روش های خانگی برای کاهش خارش

رعایت چند نکته ساده می‌تواند کمک بزرگی به مادران باردار کند؛ این نکات که به درمان خانگی خارش بدن در بارداری معروف هستند، توصیه‌هایی بسیار ساده برای زمانی است که علت خارش در بارداری شناسایی شده و عامل خطرناکی مانند کلستاز بارداری مادر را تهدید نمی‌کند.

۱. مرطوب و چرب نگه داشتن پوست

مهم‌ترین توصیه این است که پوست را همیشه مرطوب و کمی چرب نگه دارید؛ استفاده از مرطوب‌کننده‌های بدون عطر و مخصوص پوست‌های حساس، به‌ویژه بعد از حمام، مانع خشکی و کشیدگی پوست می‌شود. برای مرطوب و چرب‌ نگه‌ داشتن پوست در بارداری، روغن‌های طبیعی مثل روغن بادام شیرین، روغن نارگیل، روغن زیتون یا آرگان انتخاب‌های مناسبی هستند.

۲. استفاده از آب ولرم هنگام استحمام

حین استحمام به‌جای استفاده از آب داغ، دوش آب ولرم بگیرید؛ آب داغ چربی طبیعی پوست را از بین می‌برد و خارش را بیشتر می‌کند.

۳. پوشیدن لباس مناسب

برای پیشگیری از خارش بدن در بارداری، بهتر است لباس‌های نخی، گشاد و سبک بپوشید تا پوست کمتر تحریک شود. همچنین از پوشیدن لباس‌های پلاستیکی یا الیاف مصنوعی پرهیز کنید.

۴. تسکین خارش در شب

اگر شب‌ها خارش زیاد می‌شود، کمپرس خنک یا حوله سرد روی نواحی خارش‌دار می‌تواند خارش بدن در بارداری در شب را تسکین دهد.

۵. نوشیدن آب کافی و استفاده از دستگاه بخور

آبرسانی کافی به بدن را فراموش نکنید؛ نوشیدن آب کافی در طول روز، از خشکی پوست جلوگیری می‌کند. در صورتی که در مناطق خشک زندگی می‌کنید یا در فصول سرد سال باردار هستید، استفاده از دستگاه بخور به حفظ رطوبت پوست کمک می‌کند. پیشنهاد می‌کنیم برای اطلاعات بیشتر در این زمینه مقاله نوشیدن آب در بارداری را نیز مطالعه کنید. 

۶. پرهیز از خاراندن شدید

یکی از نکات مهم درمان خانگی خارش بدن در بارداری این است که از خاراندن شدید پوست پرهیز کنید؛ چون این کار خارش را تشدید می‌کند و ممکن است باعث زخم شود. اگر نیاز به تسکین فوری داشتید، می‌توانید از ژل آلوئه‌ورا خالص یا کرم کالامین با مشورت پزشک استفاده کنید.

۷. تغذیه سالم

تغذیه سالم سرشار از میوه‌ها و سبزیجات تازه، اسیدهای چرب مفید (مثل امگا ۳)، ویتامین E و روی، به سلامت پوست کمک زیادی می‌کند. با رعایت این نکات، در بسیاری از موارد نیازی به درمان دارویی نیست و می‌توانید خارش بدن در دوران بارداری را با آرامش بیشتری مدیریت کنید. پیشنهاد می‌کنیم مقاله اهمیت تغذیه در بارداری را نیز مطالعه کنید. 

درمان های پزشکی برای خارش در بارداری

زمانی که شدت خارش پوست در حاملگی زیاد باشد و با تدابیر خانگی بهبود نیابد یا پزشک تشخیص دهد که علت خارش بدن در بارداری مربوط به یک بیماری خاص است، ممکن است نیاز به درمان‌های پزشکی باشد. همانطور که گفتیم یکی از مهم‌ترین مواردی که نیاز به مداخله پزشکی دارد، کلستاز بارداری است. پزشک با بررسی آزمایش‌های خون، عملکرد کبد و آنزیم‌های کبدی را بررسی می‌کند و اگر علت خارش بدن در بارداری کلستاز تشخیص داده شود، داروهایی مانند اورسودئوکسی‌کولیک اسید (UDCA) ممکن است تجویز شود. این دارو علاوه بر کنترل خارش، به کاهش خطرات احتمالی برای جنین نیز کمک می‌کند.

برای سایر بیماری‌های پوستی مرتبط با خارش پوست در حاملگی مثل PUPPP، معمولاً از کرم‌ها یا پمادهای موضعی با استروئید ضعیف استفاده می‌شود. در موارد شدید، ممکن است پزشک آنتی‌هیستامین‌های ایمن برای بارداری تجویز کند تا خارش کاهش یابد.

همچنین در صورتی که خارش بدن در بارداری شدید باشد و روی کیفیت خواب مادر تأثیر بگذارد، پزشک با در نظر گرفتن وضعیت مادر و جنین، بهترین روش درمانی را انتخاب می‌کند. در همه این موارد، تشخیص علت خارش بدن در بارداری و انتخاب داروهای مناسب باید فقط زیر نظر پزشک انجام شود؛ چرا که مصرف برخی داروها در دوران بارداری می‌تواند برای جنین خطرناک باشد.

آیا خارش در بارداری برای جنین خطر دارد؟

اگرچه خارش خفیف و پراکنده در بارداری می‌تواند یک تغییر پوستی طبیعی باشد، اما چیزی که باید در نظر گرفت این است که شدت یا الگوی خارش گاهی نشانه تغییری در کارکرد اندام‌های داخلی مثل کبد است. در چنین شرایطی، آن‌چه ممکن است برای جنین خطر ایجاد کند، علت خارش بدن در حاملگی است، نه خود خارش. برای همین تأکید می‌شود اگر خارش طولانی‌مدت، شدید یا همراه با علامت غیرعادی بود، سلامت جنین هم باید بررسی شود. بررسی علت دقیق و پیگیری منظم پزشکی باعث می‌شود حتی اگر مشکلی وجود داشته باشد، خطر برای جنین به حداقل برسد و برنامه مراقبتی مناسب تدوین شود. به بیان ساده، خارش بدن در حاملگی معمولا بی‌ضرر است؛ ولی گاهی می‌تواند علامت مهمی برای مراقبت بیشتر از جنین باشد.

چه زمانی خارش نیاز به مراجعه فوری به پزشک دارد؟

همانطور که گفتیم خارش در بارداری ممکن است نشانه مشکل جدی باشد که نیاز به بررسی فوری دارد. اگر خارش ناگهان شدت پیدا کند، محدود به یک ناحیه نباشد یا در نواحی غیرمعمول مثل کف دست‌ها و پاها ایجاد شود، باید فوراً به پزشک مراجعه کرد. همچنین اگر خارش با علائمی مثل زردی پوست یا سفیدی چشم‌ها، تغییر رنگ ادرار، حالت تهوع مداوم یا کاهش اشتها همراه باشد، می‌تواند به معنی اختلال عملکرد کبد یا تجمع نمک‌های صفراوی در خون باشد که برای سلامت جنین نیز خطرناک است.

از طرفی بعضی بیماری‌های پوستی نادر بارداری ممکن است با خارش همراه باشند که تشخیص دقیق آن فقط با معاینه و آزمایش امکان‌پذیر است. بنابراین اگر شدت یا الگوی خارش بدن در بارداری غیرطبیعی به نظر برسد یا روی خواب و کیفیت زندگی تأثیر بگذارد، مراجعه به پزشک برای ارزیابی و درمان خارش بدن در بارداری ضروری است. مطالعه مقاله اختلالات پوستی در بارداری می‌تواند اطلاعات بیشتری را در این زمینه در اختیار شما قرار دهد. 

پرسش های متداول

آیا خارش بدن در بارداری خطرناک است؟

گاهی خارش بدن در بارداری می‌تواند طبیعی و به علت تغییرات هورمونی و کشیده شدن پوست به علت بزرگ شدن شکم باشد اما برخی بیماری‌ها و اختلالت در بارداری مثل کلستاز بارداری وجود دارد که در صورت عدم کنترل و پیگیری می‌تواند عوارض جدی‌تری برای مادر و جنین ایجاد کند.

چگونه خارش بارداری را تسکین دهیم؟

برای تسکین خارش بدن در بارداری، بهتر است پوست را همیشه مرطوب و چرب نگه دارید، لباس ‌های نخی و راحت بپوشید، از دوش آب خیلی داغ پرهیز کنید و در صورت نیاز از کمپرس خنک استفاده کنید. اگر خارش پوست در حاملگی شدید یا همراه با علائم غیرعادی باشد، حتما باید با پزشک مشورت کنید تا علت خارش بدن در بارداری بررسی و درمان مناسب تجویز شود.

آیا می توان از داروهای ضد خارش در بارداری استفاده کرد؟ 

استفاده خودسرانه از داروهای ضد خارش در بارداری مجاز نیست؛ زیرا میتواند برای مادر و جنین عارضه داشته باشد. پس از شناسایی علت خارش بدن در بارداری پزشک درمان خارش بدن در بارداری را بر اساس وضعیت فرد تعیین می‌کند.

علت خارش بدن در ماه آخر بارداری چیست؟

علت خارش بدن در ماه آخر بارداری، کشیده شدن پوست شکم و سینه‌ها، افزایش هورمون‌ها و گاهی مشکلات کبدی مانند کلستاز بارداری است. اگر خارش شدید باشد و بیشتر در شب رخ دهد، باید علت خارش بدن در بارداری توسط پزشک و با انجام آزمایش‌ها بررسی شود.

و در پایان…

در صورت بروز خارش پوست، حتی در هفته‌های اول بارداری، لازم است علت این خارش به دقت شناسایی شود. اگر خارش بدن در بارداری ناشی از تغییرات هورمونی و کشیدگی پوست باشد و معاینه پزشک و آزمایش‌ها طبیعی باشند، معمولا رعایت نکات خانگی مانند مرطوب نگه داشتن پوست، تغذیه مناسب و مصرف آب کافی کافی است.

اما اگر آزمایش‌ها غیرطبیعی باشند یا مشکلات پوستی خاصی وجود داشته باشد، درمان خارش بدن در بارداری بر اساس علت آن و تحت نظر متخصص انجام می‌شود.