عوارض بعد از عمل برداشتن رحم و تخمدان

برداشتن رحم خطرناک است؟ 

برداشتن رحم یا هیسترکتومی یکی از جراحی‌های مهم زنان است که معمولاً زمانی انجام می‌شود که درمان‌های دیگر مؤثر نبوده یا ادامه مشکل می‌تواند سلامت فرد را تهدید کند. بسته به دلیل جراحی، هیسترکتومی ممکن است شامل برداشتن اندام‌ها و بافت‌های اطراف، مانند لوله‌های فالوپ و تخمدان‌ها نیز باشد. بعد از هیسترکتومی، شما قادر به بارداری نخواهید بود و پریود نخواهید شد. 

هیسترکتومی یا برداشتن رحم می‌تواند به شما کمک کند زندگی لذت‌بخش‌تری داشته باشید، به خصوص اگر درد مداوم لگن یا خونریزی شدید و نامنظم دارید. اما طبیعی است که شنیدن نام این عمل برای بسیاری از زنان با نگرانی، ترس یا پرسش‌های زیادی همراه باشد؛ اینکه آیا این جراحی خطرناک است؟، چه عوارضی دارد و زندگی بعد از آن چگونه خواهد بود. آگاهی از واقعیت‌های پزشکی این عمل می‌تواند به کاهش نگرانی و تصمیم‌گیری آگاهانه‌تر کمک کند. در ادامه این مقاله به بررسی عوارض برداشتن رحم و راهکار‌های کنار آمدن با آن خواهیم پرداخت. 

عوارض برداشتن رحم 

هیسترکتومی یک جراحی بزرگ با دوره نقاهت طولانی است. این جراحی خطرات و عوارض جانبی دارد که بعضی از آن‌ها در طولانی مدت باقی خواهند ماند. نوع تغییراتی که می‌توانید در بدن خود انتظار داشته باشید به نوع هیسترکتومی شما بستگی دارد. 

اگر پزشک تخمدان‌های شما را بردارد، می‌توانید انتظار داشته باشید که بلافاصله وارد یائسگی شوید. علاوه بر عوارض جانبی معمول جراحی، ممکن است علائم یائسگی نیز داشته باشید. اگر پزشک شما تخمدان‌های شما را نگه دارد، وارد یائسگی نخواهید شد. در این حالت، شما همچنان توانایی بارداری را از دست خواهید داد، اما تخمدان‌های شما به تولید هورمون ادامه خواهند داد و شما در سن معمول‌تری (حدود ۵۱ سالگی) وارد یائسگی خواهید شد. برخی از شایع‌ترین عوارض جانبی کوته مدت هیسترکتومی عبارتند از:

خونریزی و ترشحات واژن (می‌تواند تا شش هفته طول بکشد)
درد یا سوزش در محل برش
مشکل در ادرار کردن یا دفع مدفوع در روزهای بعد از جراحی

خستگی و کسالت ناشی از جراحی

اگر پزشک شما در زمان هیسترکتومی تخمدان‌های شما را خارج کند، ممکن است علائم یائسگی مانند موارد زیر را تجربه کنید:

گرگرفتگی
خشکی واژن
از دست دادن میل جنسی
مشکل در خواب (بی‌خوابی).

ایا بعد از برداشتن رحم ،واژن گشاد می‎شود؟ 

برداشتن رحم معمولاً باعث گشاد شدن واژن نمی‌شود. در عمل هیسترکتومی، رحم برداشته می‌شود اما کانال واژن معمولاً همان ساختار قبلی خود را حفظ می‌کند. حتی اگر دهانه رحم هم برداشته شود، بالای واژن با بخیه بسته می‌شود و تاثیری بر ساختار واژن نخواهد گذاشت. 

در بعضی افراد ممکن است بعد از عمل، به‌خصوص در ماه‌های اول، احساس خشکی، کشیدگی، درد یا کمی کوتاه‌تر شدن واژن وجود داشته باشد که طبیعی است و به مرور زمان برطرف می‌شود. احساس گشادی، فشار لگنی، بیرون‌زدگی، بی‌اختیاری ادرار یا سنگینی واژن بعد از هیسترکتومی بیش‌تر به ضعف کف لگن یا افتادگی واژن و مثانه مربوط می‎شود، نه عوارض برداشتن رحم. 

حتما بخوانید: آیا برداشتن رحم در رابطه زناشویی تاثیر دارد

عوارض برداشتن تخمدان

برداشتن تخمدان، به‌خصوص اگر هر دو تخمدان برداشته شوند، می‌تواند باعث کاهش ناگهانی هورمون‌های زنانه و شروع یائسگی زودرس یا ناگهانی شود؛ بنابراین فرد ممکن است علائمی مانند گرگرفتگی، تعریق شبانه، خشکی واژن، کاهش میل جنسی، نوسانات خلقی، اختلال خواب و درد هنگام رابطه جنسی را تجربه کند.

در طولانی‌مدت نیز احتمال کاهش تراکم استخوان، پوکی استخوان و در برخی افراد افزایش خطر مشکلات قلبی‌عروقی مطرح می‌شود، به‌ویژه اگر این عمل قبل از سن طبیعی یائسگی انجام شده باشد. البته شدت عوارض به سن بیمار، علت جراحی، برداشتن یک یا هر دو تخمدان و وضعیت عمومی بدن بستگی دارد و با پیگیری پزشکی، اصلاح سبک زندگی و در صورت نیاز درمان‌های هورمونی می‌توان بسیاری از این عوارض را کنترل کرد.

آیا برداشتن رحم برای اندام‌های مجاور خطر دارد؟ 

مثل هر جراحی بزرگ لگنی، برداشتن رحم ندرتا می‌تواند به اندام‌های مجاور آسیب بزند. اندام‌هایی که بیش‎تر در معرض خطر هستند شامل مثانه، حالب‌، روده، راست‌روده، عروق خونی و بافت‌های اطراف لگن هستند.

آسیب به حالب
حالب، یعنی لوله‌ای که ادرار را از کلیه به مثانه منتقل می‌کند، ممکن است حین جراحی آسیب ببیند. این عارضه نادر است و معمولاً در همان زمان عمل هیسترکتومی ترمیم می‌شود.

آسیب به مثانه یا روده
در موارد نادر، ممکن است به اندام‌های شکمی مانند مثانه یا روده آسیب وارد شود. این آسیب می‌تواند باعث مشکلاتی مانند عفونت، بی‌اختیاری ادرار یا نیاز مکرر به ادرار کردن شود.

عوارض نادر بعد از برداشتن رحم و تخمدان 

عوارض نادر بعد از برداشتن رحم و تخمدان شامل موارد زیر است: 

خونریزی شدید یا نیاز به تزریق خون

مثل هر جراحی بزرگ لگنی، احتمال کمی برای خونریزی شدید وجود دارد و در مواردی ممکن است بیمار به تزریق خون نیاز پیدا کند. این عارضه معمولاً حین یا بلافاصله بعد از عمل مشخص می‌شود. 

لخته خون در پا یا ریه

بعد از جراحی و کم‌تحرکی، احتمال تشکیل لخته خون در پا یا آمبولی ریه وجود دارد. برای کاهش خطر، معمولاً بیمار را زود راه می‌اندازند و گاهی داروی رقیق‌کننده خون تزریق می‌شود. 

عفونت عمقی لگن، زخم یا عفونت ادراری

عفونت بعد از عمل می‌تواند در محل زخم، لگن یا دستگاه ادراری ایجاد شود. بیشتر موارد با آنتی‌بیوتیک درمان می‌شوند، اما عفونت‌های عمقی‌تر ممکن است نیاز به بررسی و درمان جدی‌تر داشته باشند. 

مشکلات واژن یا باز شدن محل بخیه بالای واژن

بعد از هیسترکتومی، قسمت بالای واژن بخیه می‌شود و به‌ندرت ممکن است ترمیم آن کند شود، عفونت کند یا در موارد نادر دچار بازشدگی شود. این مشکل بیش‌تر با درد لگن، ترشح غیرطبیعی یا خونریزی خودش را نشان می‌دهد.

دوران بعد از هیسترکتومی

طبیعی است که بعد از برداشتن رحم، مخصوصاً در دوران نقاهت، از نظر جسمی و احساسی کمی متفاوت باشید.

از نظر جسمی

بعد از هیسترکتومی، قاعدگی شما متوقف می‌شود. گاهی ممکن است احساس نفخ داشته باشید و علائمی شبیه دوران پریود را تجربه کنید.

ممکن است حدود چهار هفته در محل برش‌های شکمی احساس ناراحتی داشته باشید و هرگونه قرمزی، کبودی یا تورم معمولاً طی چهار تا شش هفته برطرف می‌شود. احساس سوزش یا خارش اطراف برش‌ها طبیعی است. همچنین ممکن است اطراف برش‌ها یا در امتداد پا احساس بی‌حسی داشته باشید. این حالت طبیعی است و اگر وجود داشته باشد، معمولاً حدود دو ماه طول می‌کشد. وجود جای زخم ناشی از جراحی، چه در داخل بدن و چه در ظاهر پوست، طبیعی است. جراحی‌های لاپاراسکوپی شکمی معمولاً اسکارهای کوچک‌تر و کمتر قابل مشاهده ایجاد می‌کنند، در حالی که در هیسترکتومی شکمی، جای زخم بزرگ‌تر خواهد بود.

افرادی که تحت هیسترکتومی سوپراسرویکال قرار می‌گیرند، یعنی دهانه رحم در بدن باقی می‌ماند، ممکن است تا یک سال پس از عمل همچنان خونریزی‌های خفیف شبیه پریود داشته باشند. این اتفاق به این دلیل رخ می‌دهد که مقدار کمی از بافت پوششی داخل رحم ممکن است در دهانه رحم باقی بماند و باعث خونریزی خفیف شود.

از نظر احساسی

واکنش‌های احساسی بعد از هیسترکتومی در افراد مختلف متفاوت است و می‌تواند به میزان آمادگی ذهنی فرد برای جراحی و علت انجام عمل بستگی داشته باشد.

ممکن است احساس فقدان یا از دست دادن داشته باشید، اما این واکنش‌های احساسی معمولاً موقتی هستند. در مقابل، برخی افراد بعد از هیسترکتومی احساس می‌کنند سلامت و کیفیت زندگی‌شان بهتر شده و حتی ممکن است این عمل برایشان نجات‌بخش بوده باشد. بهتر است نگرانی‌های احساسی خود را با پزشک یا مراقب سلامتتان در میان بگذارید تا در صورت نیاز، مشاوره یا گروه حمایتی مناسب را به شما پیشنهاد کند.

بهبودی پس از هیسترکتومی چقدر طول می‌کشد؟

بیشتر افراد حدود چهار تا شش هفته پس از هیسترکتومی بهبود می‌یابند. بهبودی شما به نوع هیسترکتومی و روشی که جراح شما استفاده کرده است بستگی دارد. بهبودی پس از هیسترکتومی واژینال و لاپاروسکوپی زمان کمتری نسبت به بهبودی پس از هیسترکتومی شکمی طول می‌کشد.
شما باید فعالیت خود را به تدریج افزایش دهید و به احساس خود توجه کنید. اگر چیزی باعث درد شما می‌شود، باید آن را متوقف کنید. در مورد دستورالعمل‌های خاص برای بهبودی در خانه، از جمله داروهایی که باید مصرف کنید، با پزشک خود صحبت کنید.

روش‎‌های پیشگیری از عوارض برداشتن رحم و تخمدان 

یک رژیم غذایی متعادل، شامل پروتئین، میوه و سبزیجات، داشته باشید که به بهبودی پس از جراحی کمک می‌کند.
روزانه حدود ۸ تا ۱۰ لیوان مایعات (به خصوص آب) بنوشید تا بدنتان به خوبی هیدراته بماند. اگر مشکل قلبی دارید، از پزشک خود در مورد میزان مصرف مایعات خود سوال کنید.

اگر مستعد یبوست هستید، میزان مصرف فیبر خود را نیز افزایش دهید. در صورت نیاز به کمک در مورد رژیم غذایی خود، لطفاً با یک متخصص تغذیه صحبت کنید.

ورزش را با استراحت متعادل کنید. می‌توانید پیاده‌روی کنید و حرکات کششی انجام دهید. پیاده‌روی یکی از بهترین راه‌ها برای بهبودی و التیام سریع‌تر است.

می‌توانید از پله‌ها بالا و پایین بروید. احتمالاً در ابتدا باید به آرامی از پله‌ها بالا بروید، هر بار یک پا. با بهبود بدن، این کار آسان‌تر و آسان‌تر می‌شود. به مدت شش هفته پس از جراحی، از بلند کردن اجسام سنگین خودداری کنید. 

پس از بازگشت به خانه، تمیز و خشک نگه داشتن محل برش بسیار مهم است. پزشک شما دستورالعمل‌های خاصی برای حمام کردن به شما می‌دهد، که اغلب باید حداقل ۴ هفته قبل از فرو بردن در وان حمام صبر کنید.

می‌توانید بلافاصله دوش بگیرید، اما اجازه دهید آب روی محل برش شما جاری شود. از برخورد مستقیم آب به آن خودداری کنید. می‌توانید مواد خشک شده را به آرامی از اطراف محل برش بشویید. مطمئن شوید که به جای مالش، با ضربات آرام کاملاً خشک می‌شوید.

در اولین ویزیت بعد از عمل، این موضوع را با جراح خود در میان بگذارید، اما قاعده کلی این است که تا هشت هفته چیزی در واژن نباشد. (این شامل تامپون، محصولات دوش واژینال و مقاربت جنسی می‌شود)

محل برش را تمیز و خشک نگه دارید. هر روز، محل برش و ناحیه شخصی خود را با آب گرم و صابون ملایم بشویید. حتماً آبکشی کرده و کاملاً خشک کنید.

هر روز محل برش خود را از نظر قرمزی، تورم، ترشح یا باز شدن زخم بررسی کنید.

اگر ترشحات دارید، می‌توانید با حمام اسفنجی یا دوش گرفتن، محل را بشویید و مطمئن شوید که محل تخلیه و برش با دقت خشک شده است.

لباس‌های گشاد و راحتی بپوشید که ناحیه برش را ساییده یا تحریک نکند. می‌توانید یک تکه گاز تمیز روی محل برش قرار دهید تا از تحریک لباس‌هایتان جلوگیری شود.

از قرار گرفتن مستقیم در معرض آفتاب در ناحیه برش خودداری کنید. همچنین، از هیچ پماد یا لوسیونی مستقیماً روی محل برش استفاده نکنید، مگر اینکه دستور دیگری داده شده باشد.

ممکن است مقدار کمی مایع شفاف یا قرمز روشن از محل برش خارج شود یا پانسمان یا لباس‌های شما را لکه‌دار کند. اگر مقدار زیادی ترشح وجود دارد (مثلاً پانسمان خیس می‌شود)، لطفاً فوراً با جراح خود تماس بگیرید.

تمام داروهایی را که قبل از عمل مصرف می‌کردید، مصرف کنید، مگر اینکه هر یک از این داروها تغییر کرده یا متوقف شده باشند. اگر در مورد اینکه چه دارویی مصرف کنید یا مصرف نکنید، سؤالی دارید، لطفاً با جراح خود تماس بگیرید. 

پس از جراحی، ناراحتی و درد خفیف تا متوسط رایج است. قبل از شدید شدن درد، داروی مسکن خود را مصرف کنید. این کار به شما کنترل بهتری بر درد می‌دهد. همچنین مفید است که داروی مسکن خود را با یک داروی ضدالتهاب جایگزین کنید. اگر متوجه شدید که با افزایش فعالیت، ناراحتی زیادی دارید، سعی کنید نیم ساعت قبل از آن فعالیت، داروی مسکن خود را مصرف کنید. اگر درد شما با دارو تسکین نیافت، لطفاً با پزشک خود تماس بگیرید.

روده شما برای بهبودی پس از جراحی به زمان نیاز دارد. تا زمان ترخیص از بیمارستان، باید دفع گاز داشته باشید و این روند پس از بازگشت به خانه نیز باید ادامه یابد. اولین دفع مدفوع باید ۴ تا ۵ روز پس از جراحی انجام شود. ممکن است دچار درد ناشی از تجمع گاز شوید؛ نوشیدن مایعات گرم و پیاده‌روی به کاهش این ناراحتی کمک می‌کند.

ممکن است تا هشت هفته ترشحات واژن داشته باشید. (در ابتدا ممکن است خونین باشد، اما با گذشت زمان باید به تدریج سبک‌تر و رقیق‌تر شود.)

دو هفته پس از جراحی، برخی از زنان به مدت 24 ساعت افزایش خونریزی واژینال را تجربه می‌کنند. این طبیعی است. با این حال، اگر ادامه یابد یا بسیار شدید شود، با پزشک خود تماس بگیرید.

اگر هر دو تخمدان برداشته شوند، ممکن است علائم یائسگی را تجربه کنید که ممکن است شامل گرگرفتگی، خشکی واژن و تعریق شبانه باشد. درمان جایگزینی هورمون می‌تواند گزینه‌ای برای درمان این علائم باشد و باید قبل از جراحی با پزشک خود در میان بگذارید.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد 

اگر بعد از برداشتن رحم هر یک از موارد زیر را داشتید، با پزشک خود تماس بگیرید:

خونریزی واژن به رنگ قرمز روشن
تب بالای 38 درجه سانتیگراد 
تهوع یا استفراغ شدید
مشکل در ادرار کردن، احساس سوزش هنگام ادرار یا تکرر ادرار
افزایش قرمزی، تورم یا ترشح از محل برش
افزایش میزان درد. (درد به جای بهتر شدن، بدتر ‌شود)

سوالات متداول  

آیا برداشتن رحم موجب پیری زودرس می‌شود؟

برداشتن رحم معمولاً باعث پیری زودرس نمی‌شود، چون تخمدان‌ها منبع اصلی هورمون‌های زنانه‌اند. اما اگر تخمدان‌ها هم برداشته شوند، یائسگی و علائمی مثل گرگرفتگی، خشکی واژن و تغییرات خلقی ممکن است ناگهانی شروع شود.

عوارض برداشتن رحم در زنان جوان چیست؟

در زنان جوان، مهم‌ترین پیامد برداشتن رحم، از دست دادن کامل باروری و قطع پریود است. اگر تخمدان‌ها هم برداشته شوند، خطر علائم یائسگی زودرس، کاهش تراکم استخوان، بیماری قلبی، کاهش میل جنسی و مشکلات خلقی بیش‎تر می‌شود.

آیا بعد از عمل برداشتن رحم و تخمدان می‌توان رابطه جنسی داشت؟

بله، معمولاً بعد از ترمیم زخم‌ها و قطع ترشحات واژینال، یعنی حدود ۴ تا ۶ هفته بعد از عمل رابطه جنسی مجاز است.

آیا برداشتن رحم و تخمدان موجب پوکی استخوان می‌شود؟

برداشتن رحم به‌تنهایی علت مستقیم پوکی استخوان نیست؛ اما برداشتن دوطرفه تخمدان‌ها، مخصوصاً قبل از ۴۵ سالگی، به‌دلیل افت ناگهانی استروژن می‌تواند خطر کاهش تراکم استخوان و پوکی استخوان را بالا ببرد.

میل جنسی بعد از برداشتن رحم و تخمدان کم می‌شود؟

در صورتی که  تخمدان‌ها برداشته شوند، افت هورمون‌ها می‌تواند باعث خشکی واژن، درد هنگام رابطه و کاهش میل جنسی شود. البته در بعضی زنان، اگر قبل از عمل درد لگنی یا خونریزی شدید وجود داشته، کیفیت رابطه بعد از عمل بهتر هم می‌شود.

آیا بعد از برداشتن رحم پریود قطع می‌شود؟

بله، چون رحم و لایه داخلی آن برداشته می‌شود، دیگر خونریزی پریودی رخ نمی‌دهد. اگر تخمدان‌ها باقی بمانند، هورمون‌سازی و حتی برخی علائم چرخه قاعدگی مثل PMS ممکن است تا زمان یائسگی طبیعی ادامه پیدا کند.

جمع بندی

انجام هیسترکتومی می‌تواند یک تجربه احساسی باشد. اگرچه می‌تواند تسکین و آرامش خاطر را به همراه داشته باشد، اما می‌تواند دوران نقاهت دشواری نیز داشته باشد و شما را با احساس فقدان مواجه کند. اگر پزشک شما هیسترکتومی را توصیه می‌کند، مطمئن شوید که روش انجام آن و نحوه بهبودی ایمن پس از جراحی را درک کرده‌اید. حتماً توصیه‌های او را در مورد مواردی که باید در دوران نقاهت در خانه از آن‌ها اجتناب کنید، دنبال کنید. اکثر افراد می‌توانند شش تا هشت هفته پس از هیسترکتومی به فعالیت‌های معمول خود بازگردند.