تفسیر کارت فریز جنین

راهنمای کامل خواندن اطلاعات کارت جنین در IVF

در طول فرایند درمان ناباروری به روش لقاح آزمایشگاهی (IVF)، جنین‌های تشکیل‌شده در آزمایشگاه توسط تیم جنین‌ شناسی مورد ارزیابی قرار می‌گیرند و کارتی را در اختیار والدین قرار می‌دهند که اطلاعات جنین‎‌ها روی آن نوشته شده است. یکی از رایج‌ترین سؤالاتی که بیماران از جنین‌شناسان می‌پرسند این است که منظور از اطلاعات و نوشته‌های روی کارت جنین چیست؟ گرید جنین‌های من چه اطلاعاتی درباره شانس بارداری‌ام می‌دهد؟ پاسخ به این سؤال چندان ساده نیست.

هدف این مقاله، بررسی اصطلاحات کارت جنین، توضیح نحوه درجه‌بندی جنین‌ها و بررسی مفهوم هر گرید از نظر پتانسیل رشد و تکامل جنین است.

کارت جنین چیست و چه کاربردی در فرایند IVF دارد؟

کارت جنین، کارتی است که اطلاعات مربوط به جنین‌های تشکیل‌شده در فرایند آی وی اف را ثبت می‌کند و معمولاً پس از بررسی وضعیت رشد جنین‌ها در آزمایشگاه جنین‌ شناسی، در اختیار زوج قرار می‌گیرد. این کارت بسته به پروتکل مرکز درمانی می‌تواند شامل اطلاعاتی مانند تعداد جنین‌های تشکیل‌شده، مرحله رشد، گرید یا درجه کیفی جنین‌ها، تعداد جنین‌های فریزشده و تاریخ انجماد آن‌ها باشد.

مهم‌ترین کاربرد کارت جنین، اطلاع‌رسانی درباره وضعیت جنین‌ها و ثبت مشخصات آن‌ها برای مراحل بعدی درمان ناباروری است. پزشکان و جنین‌ شناسان با بررسی اطلاعات ثبت‌شده در این کارت، در کنار سایر شرایط پزشکی بیمار، می‌توانند برای انتخاب جنین مناسب جهت انتقال به رحم یا ادامه نگهداری جنین‌های فریزشده تصمیم‌گیری کنند. همچنین کارت جنین به زوج‌ها کمک می‌کند تا شناخت بهتری از تعداد و کیفیت ظاهری جنین‌های خود داشته باشند و در صورت نیاز به ادامه درمان یا مراجعه به مرکز ناباروری دیگر، بخشی از سوابق جنین‌ شناسی خود را در اختیار داشته باشند.

کارت جنین چه زمانی و در چه مرحله‌ای به زوج‌ها داده می‌شود؟

زمانی که زوج‌ها در حال پشت سر گذاشتن فشارهای روحی ناشی از IVF  هستند، انتظار برای دریافت نتایج تخمک‎ کشی و وضعیت جنین‎‌های گرفته ممکن است حتی طولانی‌تر از کل دوره درمان به نظر برسد. آشنایی با زمان‌بندی مراحل رشد جنین می‌تواند به کاهش نگرانی در این دوران کمک کند؛ زیرا به زوج‌ها نشان می‌دهد که در هر مرحله چه اقداماتی در آزمایشگاه انجام می‌شود، چه تصمیماتی در ادامه باید گرفته شود و تأخیر در اعلام نتایج ممکن است به چه دلایلی رخ دهد. نکته مهم این است که تأخیر در دریافت نتیجه لزوماً به معنای وجود مشکل در جنین نیست.

زمان تحویل کارت جنین به روند رشد جنین‌ها و پروتکل مرکز ناباروری بستگی دارد. پس از انجام پانکچر و لقاح تخمک‌ها، جنین‌شناسان رشد جنین‌ها را در روزهای بعد بررسی می‌کنند و معمولا طی یک هفته کارت جنین آماده می‌شود.

چه اطلاعاتی روی کارت جنین نوشته می‌شود؟

کارت جنین، اطلاعات مختلفی از مراحل درمان IVF  را در اختیار زوج‌ها قرار می‌دهد؛ از وضعیت اسپرم و تخمک‌ها گرفته تا تعداد جنین‌های تشکیل‌شده، مشخصات جنین‌های فریز شده و جزئیات انتقال جنین. البته شکل و محتوای این گزارش ممکن است در مراکز ناباروری مختلف متفاوت باشد. مهم‌ترین اطلاعاتی که معمولا روی کارت جنین درج می‎شود، شامل موارد زیر است: 

1.مشخصات بیمار و اطلاعات شناسایی

2.اطلاعات مربوط به اسپرم

در این بخش، ممکن است تعداد اسپرم‌ها، میزان تحرک و درصد مورفولوژی یا شکل ظاهری اسپرم‌ها درج شود. این اطلاعات به ارزیابی اولیه وضعیت اسپرم کمک می‌کنند.

3.اطلاعات مربوط به تخمک‌ها

این قسمت تعداد کل تخمک‌ های جمع‌آوری‌شده و تعداد تخمک‌های قابل استفاده برای لقاح را نشان می‌دهد. برای مثال، در برخی گزارش‌ها تعداد تخمک‌های بالغ با اصطلاح MII مشخص می‌شود.

4.تعداد جنین‌های تشکیل‌شده

پس از لقاح تخمک‌ها با اسپرم، تعداد جنین‌های تشکیل‌شده در گزارش ثبت می‌شود.

5.تعداد و مشخصات جنین‌های فریز شده

یکی از مهم‌ترین بخش‌های کارت جنین، اطلاعات مربوط به جنین‌هایی است که برای استفاده در آینده منجمد شده‌اند. این اطلاعات ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• تعداد جنین‌های فریز شده
• روز رشد جنین هنگام انجماد، مانند روز چهارم یا پنجم
• مرحله رشد جنین، مانند بلاستوسیست اولیه یا بلاستوسیست 
• کد یا برچسب اختصاصی هر گروه از جنین‌ها
• وضعیت ثبت‌شده برای جنین، مانند فریز شدن یا ذوب شدن

6.اطلاعات مربوط به انتقال جنین

اگر انتقال جنین انجام شده باشد، ممکن است تاریخ انتقال، تعداد جنین‌های منتقل‌شده و مرحله رشد آن‌ها در این بخش ثبت شود.

اعداد، حروف و اصطلاحات روی کارت جنین چه معنایی دارند؟

MII، MI و GV در گزارش تخمک‌ها

پس از تخمک‌کشی، ممکن است در گزارش IVF  در کنار تعداد تخمک‌های برداشت‌شده، اصطلاحاتی مانند MII، MI و GV درج شده باشد. این حروف نشان‌دهنده مراحل مختلف بلوغ تخمک هستند. هنگام بررسی تخمک‌های بالغ پس از تخمک‌کشی، معمولاً جنین‌شناسان به دنبال تخمک‌های دارای مرحله بلوغ MII  هستند؛ زیرا این تخمک‌ها نخستین تقسیم میوزی را تکمیل کرده‌اند و در مرحله بلوغ هسته‌ای قرار دارند که معمولاً برای انجام میکرواینجکشن (ICSI)  مناسب است. تخمک‌های MI و GV  در زمان ارزیابی هنوز نابالغ محسوب می‌شوند.

به همین دلیل، تعداد تخمک‌های برداشت‌شده لزوماً با تعداد تخمک‌های بالغ ثبت‌شده در گزارش آزمایشگاه برابر نیست.

درجه‌بندی جنین‌های روز سوم و پنجم

انتقال جنین معمولاً در روز سوم یا پنجم پس از پانکچر انجام می‌شود. از آنجا که جنین‌ها در این دو روز در مراحل متفاوتی از رشد و تکامل قرار دارند، معیارهای درجه‌بندی آن‌ها نیز با یکدیگر متفاوت است. به همین دلیل، برای ارزیابی جنین‌های روز سوم (مرحله تقسیم سلولی یا Cleavage) و جنین‌های روز پنجم (مرحله بلاستوسیست یا Blastocyst) از دو سیستم درجه‌بندی متفاوت استفاده می‌شود که در ادامه، هر یک را به‌صورت جداگانه بررسی می‌کنیم.

درجه‌بندی جنین در روز سوم

جنین‌های روز سوم در مرحله‌ای از رشد قرار دارند که به آن مرحله تقسیم سلولی (Cleavage Stage) گفته می‌شود. دلیل این نام‌گذاری آن است که در این مرحله، سلول‌های جنین به‌طور مداوم تقسیم می‌شوند، اما اندازه کلی جنین افزایش پیدا نمی‌کند. برای درک بهتر این فرایند، می‌توان یک پیتزا را تصور کرد که با برش دادن آن، تعداد قطعات بیش‎تر می‌شود، اما اندازه کلی پیتزا تغییری نمی‌کند. در جنین روز سوم نیز اتفاق مشابهی رخ می‌دهد؛ مواد ژنتیکی تکثیر می‌شوند و سلول‌ها تقسیم می‌شوند، اما حجم کلی جنین تقریباً با حجم تخمک پیش از لقاح برابر باقی می‌ماند.

از نظر تئوری، انتظار می‌رود تقسیمات سلولی جنین از یک الگوی مشخص پیروی کند؛ به این صورت که یک سلول به دو سلول، دو سلول به چهار سلول و چهار سلول به هشت سلول تبدیل شود. بااین‌حال، تقسیمات سلولی جنین در عمل همیشه به‌صورت هم‌زمان و منظم اتفاق نمی‌افتد. به همین دلیل، مشاهده جنین‌های سه، پنج یا شش‌سلولی نیز رایج است و لزوماً نشانه کیفیت پایین یا رشد غیرطبیعی جنین نیست.

درجه‌بندی جنین‌های روز سوم براساس دو معیار اصلی انجام می‌شود:

• تعداد سلول‌های جنین
• ظاهر سلول‌های جنین.

جنین‌های روز پنجم (Day 5 Embryos)

در روز پنجم پس از لقاح، تقسیمات سلولی جنین همچنان ادامه دارد و تعداد سلول‌ها افزایش می‌یابد. با این‌حال، در این مرحله سلول‌ها علاوه بر تقسیم شدن، رشد می‌کنند و به‌تدریج به انواع مختلفی از سلول‌ها با وظایف مشخص تبدیل می‌شوند. در این زمان، جنین معمولاً به مرحله‌ای از رشد رسیده است که فضای داخلی زونا پلوسیدا، یعنی لایه محافظ اطراف جنین، برای آن محدود می‌شود. به همین دلیل، جنین شروع به گسترش می‌کند و این لایه محافظ به‌تدریج نازک‌تر می‌شود. این تغییرات، جنین را برای مرحله‌ای به نام هچینگ (Hatching)  یا خروج از پوسته آماده می‌کند. در این مرحله، بلاستوسیست از لایه محافظ اطراف خود خارج می‌شود تا بتواند برای لانه‌گزینی در دیواره داخلی رحم آماده شود.

میزان گسترش بلاستوسیست با اندازه حفره بلاستوسل و وضعیت رشد جنین ارتباط دارد و یکی از معیارهای مهم در تعیین گرید آن محسوب می‌شود.

گرید جنین (Embryo Grading)

درجه‌بندی جنین  فرایندی دقیق برای ارزیابی کیفیت و پتانسیل رشد و تکامل جنین‌های تشکیل‌شده در روشIVF  است. در این فرایند، جنین‌شناسان با استفاده از معیارهای مشخص، جنین‌ها را براساس ویژگی‌های ظاهری و مرحله رشد و تکامل آن‌ها درجه‌بندی می‌کنند. درجه‌بندی جنین معمولاً براساس بررسی سه معیار اصلی انجام می‌شود:

• تعداد سلول‌ها و نحوه تقسیم آن‌ها
• میزان قطعه‌قطعه شدن سلول‌ها 
• تقارن سلول‌ها.

معنی گریدهای  AA، AB، BB 

برای درجه‌بندی جنین‌ها از حروف انگلیسی استفاده می‌شود. برای مثال، جنینی با بالاترین کیفیت ممکن است گرید «AA» دریافت کند که نشان‌دهنده رشد مطلوب و حداقل ناهنجاری‌های ظاهری است. با کاهش گرید جنین، ممکن است پتانسیل رشد و تکامل آن نیز کاهش یابد. در این درجه‎‌بندی، حرف اول نشان‌دهنده کیفیت توده سلولی داخلی (ICM) است که قابلیت تبدیل شدن به جنین و در نهایت نوزاد را دارد. حرف دوم کیفیت لایه تروفکتودرم (TE) را مشخص می‌کند؛ لایه‌ای که در تشکیل جفت نقش دارد. گریدهای جنین در این سیستم به شکل زیر دسته‌بندی می‌شوند:

گرید AA یا AB 
جنین‌هایی با کیفیت بسیار بالا که معمولاً شانس بیش‌تری برای لانه‌گزینی موفق دارند.

گرید BB یا BC 
جنین‌هایی با کیفیت خوب که احتمال موفقیت در لانه‌گزینی آن‌ها متوسط ارزیابی می‌شود.

گرید CC یا پایین‌تر 
جنین‌هایی با کیفیت ظاهری پایین‌تر که معمولاً احتمال لانه‌گزینی موفق در آن‌ها کمتر است.

البته باید توجه داشت که گرید جنین به‌تنهایی تعیین‌کننده سلامت ژنتیکی یا موفقیت قطعی بارداری نیست و حتی جنین‌هایی با گرید پایین‌تر نیز ممکن است به بارداری موفق منجر شوند.

آیا تعداد تخمک‌های پانکچر شده با تعداد جنین‌های نهایی برابر است؟

پس از لقاح، جنین‌شناسان روند رشد و تکامل جنین‌ها را در محیط آزمایشگاه به‌دقت بررسی می‌کنند. برخی از جنین‌ها در روزهای ابتدایی رشد متوقف می‌شوند، درحالی‌که برخی دیگر به تقسیمات سلولی ادامه می‌دهند و در روز پنجم به مرحله بلاستوسیست (Blastocyst) می‌رسند. 

این مرحله برای بسیاری از زوج‌ها از نظر روحی و روانی دشوار است؛ زیرا کاهش تعداد جنین‌ها در طول فرایند رشد، اتفاقی طبیعی و نسبتاً رایج در درمان IVF محسوب می‌شود. تعداد تخمک‌های به‌دست‌آمده در پانکچر لزوماً با تعداد تخمک‌های بارورشده برابر نیست و تمام تخمک‌های بارورشده نیز به مرحله بلاستوسیست نمی‌رسند. این کاهش تعداد، حتی در شرایطی که مراقبت‌های درمانی و امکانات آزمایشگاهی در سطح مطلوبی قرار دارند، ممکن است اتفاق بیفتد.

آیا گرید جنین در کارت، نشان‌دهنده شانس موفقیت IVF است؟

کارت جنین‌تان را تحویل گرفتید و میبنید جنینی که قرار است به رحم‎تان انتقال داده شود، یک بلاستوسیست با گرید A است؛ یعنی جنینی با درجه کیفی ظاهری بالا که از نظر معیارهای مورفولوژیک، وضعیت بسیار مطلوبی دارد. اما دو هفته بعد انتقال، نتیجه آزمایش بارداری منفی استچطور ممکن است جنینی که تقریباً بی‌نقص به نظر می‌رسد، به بارداری منجر نشود؟

این اتفاق یکی از دشوارترین تجربه‌های عاطفی در مسیر درمان ناباروری با IVF است و در عین حال، یکی از موضوعاتی است که اغلب به‌درستی درک نمی‌شود. واقعیت این است که گرید جنین اطلاعات مهمی درباره ظاهر و روند رشد آن به ما می‌دهد، اما برای پیش‌بینی قطعی موفقیت لانه‌گزینی طراحی نشده است. شناخت دقیق‌تر معیارهای درجه‌بندی جنین و محدودیت‌های آن می‌تواند به شما کمک کند نتیجه درمان را واقع‌بینانه‌تر تفسیر کنید و بدانید در ادامه چه پرسش‌هایی را با پزشک خود مطرح کنید.

در واقع این ارزیابی به‌تنهایی نمی‌تواند مشخص کند که کروموزوم‌های جنین طبیعی هستند یا خیر؛ همچنین اطلاعات مستقیمی درباره شرایط رحم و آمادگی آن برای پذیرش جنین ارائه نمی‌دهد. به همین دلیل، حتی یک جنین با گرید بسیار بالا نیز لزوماً به لانه‌ گزینی و بارداری منجر نمی‌شود.

از طرفی درجه‌بندی جنین فرایندی پیچیده است و گریدهای تعیین‌شده، معیارهایی قطعی و تغییرناپذیر نیستند. اگرچه گرید A معمولاً نشان‌دهنده کیفیت بالاتری نسبت به گرید C  است، اما این درجه‌بندی‌ها ممکن است با ادامه رشد و تکامل جنین تغییر کنند. برای مثال، جنینی که توده سلولی داخلی (ICM) آن در ابتدا گرید C دریافت کرده است، ممکن است همچنان در حال رشد باشد و در ارزیابی‌های بعدی، با متراکم‌تر شدن سلول‌های این بخش، گرید آن به B یا حتی A تغییر کند.

 بنابراین، تعیین کیفیت و پتانسیل رشد جنین تنها براساس یک عدد یا حرف انجام نمی‌شود؛ بلکه جنین‌شناسان برای ارزیابی دقیق‌تر، تمامی ویژگی‌های ظاهری و مراحل تکاملی جنین را در کنار یکدیگر بررسی می‌کنند.

بعد از دریافت کارت جنین، مرحله بعدی درمان چیست؟

پس از دریافت کارت جنین، پزشک متخصص ناباروری با بررسی اطلاعات ثبت‌شده، از جمله تعداد جنین‌ها، مرحله رشد، گرید ظاهری و وضعیت انجماد آن‌ها، درباره ادامه مسیر درمان تصمیم‌گیری می‌کند. مرحله بعدی برای همه زوج‌ها یکسان نیست و به شرایط پزشکی، وضعیت جنین‌ها و برنامه درمانی بستگی دارد.

اگر جنین مناسبی برای انتقال وجود داشته باشد، پزشک ممکن است انتقال جنین تازه یا فریز شده را پیشنهاد دهد. در انتقال جنین فریز شده، ابتدا شرایط رحم و ضخامت اندومتر بررسی می‌شود و سپس با توجه به چرخه طبیعی قاعدگی یا استفاده از داروهای هورمونی، زمان مناسب انتقال مشخص خواهد شد. در برخی موارد نیز ممکن است بررسی‌های تکمیلی، آزمایش ژنتیکی جنین در صورت اندیکاسیون پزشکی یا ادامه نگهداری جنین‌های فریز شده در برنامه قرار بگیرد. اگر جنینی تشکیل نشده باشد یا شرایط برای انتقال مناسب نباشد، پزشک درباره گزینه‌های بعدی درمان با زوج گفت‌وگو می‌کند.

سؤالات متداول

چند روز بعد از پانکچر کارت جنین داده می‌شود؟

زمان تحویل کارت جنین به روند رشد جنین‌ها و پروتکل مرکز ناباروری بستگی دارد. معمولاً ارزیابی جنین‌ها در روزهای سوم تا ششم پس از پانکچر انجام می‌شود و کارت یا گزارش نهایی پس از مشخص شدن وضعیت جنین‌ها در اختیار زوج قرار می‌گیرد.

آیا همه افرادی که پانکچر انجام می‌دهند کارت جنین دریافت می‌کنند؟

انجام پانکچر لزوماً به معنای تشکیل جنین نیست. اگر تخمک مناسبی به دست نیاید یا لقاح موفقیت‌آمیز نباشد، ممکن است کارتی حاوی مشخصات جنین صادر نشود؛ بااین‌حال، نتایج آزمایشگاهی باید به بیمار اطلاع داده شود.

یا در کارت جنین، تعداد جنین‌های سالم مشخص است؟

کارت جنین معمولاً تعداد جنین‌های تشکیل‌شده و کیفیت ظاهری آن‌ها را نشان می‌دهد، اما گرید جنین به‌تنهایی سلامت ژنتیکی آن را مشخص نمی‌کند. برای بررسی برخی ناهنجاری‌های کروموزومی، ممکن است آزمایش ژنتیکی پیش از لانه‌گزینی انجام شود.

آیا جنسیت جنین در کارت جنین نوشته می‌شود؟

خیر، درجه‌بندی ظاهری جنین نمی‌تواند جنسیت آن را مشخص کند. تعیین جنسیت کروموزومی جنین با آزمایش ژنتیکی  PGD، امکان‌پذیر است.

آیا جنین با گرید B یا C هم می‌تواند به بارداری منجر شود؟

بله، جنین‌هایی با گرید B یا C نیز ممکن است به لانه‌گزینی و بارداری موفق منجر شوند. اگرچه جنین‌های با گرید بالاتر معمولاً شانس موفقیت بیش‌تری دارند، اما گرید ظاهری تنها یکی از عوامل مؤثر بر نتیجه IVF است.

آیا می‌توان با کارت جنین برای انتقال به مرکز ناباروری دیگری مراجعه کرد؟

بله، کارت جنین می‌تواند بخشی از اطلاعات موردنیاز برای مراجعه به مرکز دیگر باشد، اما به‌تنهایی کافی نیست. برای جابه‌جایی جنین‌های فریزشده، ارائه سوابق آزمایشگاهی، رضایت‌نامه‌های لازم و انتقال تحت شرایط استاندارد نگهداری جنین ضروری است.

آیا کارت جنین همان گزارش آزمایشگاه جنین‌شناسی است؟

لزوماً خیر. کارت جنین معمولاً خلاصه‌ای از اطلاعات جنین‌ها، مانند تعداد، مرحله رشد و گرید آن‌هاست؛ درحالی‌که گزارش کامل جنین‌شناسی ممکن است جزئیات بیش‎تری درباره لقاح، روند رشد، ارزیابی‌های آزمایشگاهی و وضعیت فریز جنین‌ها داشته باشد.

جمع بندی 

جنین‌شناسان باتجربه مرکز مام با بهره‌گیری از تکنیک‌های پیشرفته و دانش تخصصی خود، درجه‌بندی جنین‌ها را با دقت بالایی انجام می‌دهند و کارت جنین را در اختیار شما قرار می‌دهند. ما با بررسی دقیق ویژگی‌های هر جنین، اطلاعات ارزشمندی درباره کیفیت آن در اختیار بیماران قرار می‌دهیم تا بتوانند با آگاهی بیش‌تری درباره برنامه درمانی خود تصمیم‌گیری کنند. در نهایت، اگر درباره گرید جنین‌های خود یا مفهوم اطلاعات درج‌شده در کارت جنین سؤالی دارید، بهتر است آن را با تیم جنین‌شناسی مرکز درمانی خود مطرح کنید تا از تفسیر صحیح نتایج و دریافت اطلاعات دقیق و یکسان اطمینان حاصل کنید.