موسیقی در بارداری چه تاثیراتی بر مادر و جنین دارد؟

موسیقی چه تاثیری بر جنین دارد؟

تکامل جنین انسان، از لقاح تا تولد، یکی از شگفت‌انگیزترین و پیچیده‌ترین پدیده‌های زیست‌شناختی در جهان هستی است .یکی از جذاب‌ترین و در عین حال حیاتی‌ترین جنبه‌های این تکامل، توسعه سیستم شنوایی و توانایی جنین در درک، پردازش و واکنش به محرک‌های صوتی محیطی، به ویژه موسیقی و صدای مادر است. سیستم شنوایی به عنوان یکی از نخستین حواسی که پیش از تولد به بلوغ عملکردی می‌رسد، نقش تعیین‌کننده‌ای در پی‌ریزی پایه‌های شناختی، پردازش زبانی و دلبستگی عاطفی ایفا می‌کند. در ادامه این مقاله تاثیرات موسیقی بر جنین و مناسب ترین نوع موسیقی در بارداری را مطالعه میکنید.

فواید موسیقی در بارداری

گوش دادن به موسیقی توسط مادر باردار ارتباط بین مادر و دنیای درون رحم را برقرار می‌کند. از جمله فواید گوش دادن به موسیقی در دوران بارداری عبارت است از:

1- کاهش اضطراب مادر: موسیقی های آرامش بخش از طریق کاهش هورمون کورتیزول( استرس) سطح اضطراب مادر را کاهش می دهند. از آنجایی که استرس مزمن می‌تواند باعث افزایش خطر زایمان ز‌ودرس یا وزن کم هنگام تولد شود، موسیقی به طور غیر مستقیم بر رشد سالم جنین تاثیر گذار است.

2- تنظیم فشار خون: موسیقی های ملایم می‌توانند بر کنترل فشار خون مادر موثر باشند و از این طریق به جلوگیری از پره اکلامپسی ( مسمومیت بارداری) کمک کنند.

3- تحرک جنین: با پخش موسیقی در سه ماهه سوم ممکن است متوجه تغییراتی در حرکات جنین شوید. حرکات جنین بر اثر شنیدن موسیقی نشان دهنده واکنش او به محرک های صوتی است.

3- هوش جنین و افسانه اثر موتزارت: در دهه ۹۰ میلادی نظریه ای به عنوان اثر موتزارت مطرح شد که بیان می‌کرد موسیقی کلاسیک می‌تواند بر هوش جنین تاثیر گذار باشد. با این وجود، تحقیقات امروزه نشان می دهند که هیچ شواهد علمی قطعی بر ارتباط گوش دادن به موسیقی در دوران بارداری و افزایش ضریب هوشی کودک در آینده وجود ندارد. (حتما مقاله عوامل مؤثر بر هوش جنین در بارداری را بخوانید.)

4- کمک به توسعه شبکه های عصبی: محرک های صوتی در دوران بارداری ( از جمله موسیقی و صحبت کردن با جنین) باعث توسعه پایه های عصبی مرتبط به شنوایی و گفتار در مغز جنین می شود.

5- ایجاد ارتباط عاطفی بین مادر  و جنین: کارآمدترین، طبیعی‌ترین و ایمن‌ترین راه برای برقراری ارتباط صوتی با جنین و تحریک قشر شنوایی او، حرف زدن، خواندن اشعار و آواز خواندن توسط خود مادر است. هنگامی که مادر آواز می‌خواند یا با موسیقی در حال پخش همخوانی می‌کند، جنین به طور همزمان با ریتم و ملودی موسیقی و همچنین طنین ارتعاشات آرام‌بخش و آشنای صدای مادر انس می‌گیرد؛ پدیده‌ای که سیستم لیمبیک جنین را برای دریافت عواطف مثبت تحریک می‌کند. در سه‌ماهه سوم بارداری، جنین قادر است صدای مادر را از میان سایر صداها تشخیص دهد و به محض شنیدن آن با افزایش ضربان قلب و ایجاد سطح بالاتری از هوشیاری پاسخ می‌دهد که نشانگر شناخت و دلبستگی اولیه است.

جنین از چندماهگی توانایی شنیدن موسیقی دارد؟

سیستم شنوایی جنین یکی از اولین حواسی است که شروع به تکامل می‌کند.

هفته ۱۶-۱۸ بارداری: ساختارهای گوش داخلی به تدریج شروع به شکل گیری می‌کنند و جنین اولین صداها را می شنود. این صداها صداهای داخلی بدن مادر مانند صدای تنفس، جریان خون و ضربان قلب هستند.

هفته ۲۴ بارداری: گوش های جنین کاملا تکامل پیدا کرده اند و جنین قادر به شنیدن واضح صداهای دنیای بیرون از جمله صدای مادر، محیط و موسیقی است.

زن باردار از چندماهگی می‌تواند موسیقی گوش کند؟

خانم های باردار از روزهای ابتدایی بارداری می‌توانند برای کاهش استرس و احساس آرامش موسیقی گوش کنند. با وجود اینکه جنین در ماه های ابتدایی قادر به شنیدن صداهای اطراف نیست، اما آرامش ناشی از موسیقی در مادر، موجب ترشح هورمون اندروفین ( شادی ) شده که موجب تاثیر مثبت بر سلامت و رشد جنین می شود.

عوارض و محدودیت های موسیقی در بارداری

رحم محیطی است که صداها در آن به صورت متفاوتی شنیده می شود. مایع آمنیوتیک موجب تقویت صداهای بم می شود و آن را به جنین منتقل میکند. از جمله عوارض و محدودیت های موسیقی در دوران بارداری عبارت اند از:

ممنوعیت قرار دادن هدفون روی شکم: به هیچ عنوان این اشتباه را نکنید. تماس مستقیم اسپیکر یا هدفون روی شکم باعث تحریک بیش از حد سیستم شنوایی در حال رشد جنین شده و باعث شوک عصبی شود. صدا باید از بلندگوهای اطراف و به صورت محیطی پخش شود.

محدودیت شدت صدا (دسی‌بل): صدای موسیقی محیط نباید از ۶۵ تا ۷۰ دسی‌بل فراتر رود (تقریباً معادل صدای یک مکالمه معمولی). قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض صداهای بالای ۹۰ تا ۱۰۰ دسی‌بل (مثل کنسرت‌ها یا محیط‌های صنعتی) خطر آسیب به شنوایی جنین و زایمان زودرس را افزایش می‌دهد.

پرهیز از موسیقی های ناهنجار: موسیقی های با base های قوی، دلهره آور، خشن، با ریتم های تند می توانند باعث ایجاد استرس، افزایش ضربان قلب و حرکات ناگهانی و غیرعادی جنین شوند.

موسیقی و صدای دائمی را قطع کنید: روشن گذاشتن دائمی تلویزیون یا رادیو می‌تواند باعث خستگی ذهنی نوزاد و تاخیر در یادگیری زبان شود. زمان‌هایی را در روز به سکوت مطلق اختصاص دهید.

مناسب ترین نوع موسیقی در بارداری

مایع آمنیوتیک موجب انتقال صدا ها می‌شود. نوع موسیقی باید به نحوی انتخاب شود که آرامش برای مادر و جنین القا کند نه اضطراب و تنش. از جمله موسیقی های مناسب در بارداری عبارت اند از :

موسیقی کلاسیک: آثار باخ، موتزارت و بتهوون به دلیل فرکانس ملایم، ریتم منظم انتخاب مناسبی هستند.

لالایی ها و موسیقی های بی کلام: ملودی های تکرار شونده ، ساده و ملایم احساس آرامش و امنیت را به جنین منتقل می‌کند.

صداهای طبیعت: صدای پرندگان، امواج دریا و صدای جریان آب برای تنظیم سیستم عصبی مادر و جنین بسیار مفید است.

موسیقی مورد علاقه مادر: موسیقی هایی که مادر دوست دارد و از آن ها لذت میبرد، باعث آرامش او شود (پاپ ملایم، سنتی) هورمون اندروفین در بدن مادر ترشح می‌کند که تاثیرات مثبتی بر سلامتی جنین دارد.

آواز خواندن زنده را در اولویت قرار دهید: صدای ضبط شده هرگز جایگزین آواز خواندن زنده والدین نمی‌شود. تعامل انسانی در هنگام خواندن لالایی یا شعرهای کودکانه بیشترین تاثیر را روی مغز نوزاد دارد.

تاثیرات موسیقی بر نوزادان چگونه است؟

بر اساس تحقیقات معتبر موسیقی از همان روز های اول زندگی، نقش بسیار مهمی در رشد مسیرهای عصبی، رشد فیزیکی کودک و سلامت عاطفی نوزاد در آینده دارد. از جمله تاثیرات موسیقی بر نوزادان عبارت اند از:

1- تسریع رشد مغز و شکل گیری مسیرهای عصبی
2- تحریک همزمان بخش های مربوط به بینایی، شنوایی، حرکات و احساسات مغز
3- شکل دهی پایه های استدلال فضایی و مهارت های حل مسئله در آینده
4- تقویت مهارت های زبانی و ارتباطی
5- درک آواها
6- کمک به یادگیری زبان مادری و زبان دوم در آینده
7- کمک به شروع گفتار در کودکان
8- آرامش، کاهش استرس و بهبود کیفیت خواب
9- کمک به رشد حرکتی
10- تقویت پیوند عاطفی عمیق بین والدین و نوزادان

نکته: در نظر داشته باشید گوش نوزادان بسیار حساس است. صدای موسیقی هرگز نباید از ۶۰ دسی بل ( در حد صدای یک مکالمه معمولی ) بالاتر رود. دستگاه پخش موسیقی را هرگز نزدیک گوش نوزاد قرار ندهید.

حتما بخوانید: مراقبت های سه ماه اول بارداری

سوالات متداول درباره موسیقی در بارداری

۱- زن باردار از چندماهگی می‌تواند موسیقی گوش کند؟

خانم باردار از روز های ابتدایی بارداری می‌تواند موسیقی گوش کند. اما باید در نظر داشته باشد از شنیدن موسیقی تند و خشن، با base های بالا و با صدای بلند پرهیز کند.

۲- آیا موسیقی بر هوش جنین تاثیر گذار است؟

خیر. شواهد علمی قطعی بر تاثیر موسیقی بر هوش جنین وجود ندارد.

۳- آیا موسیقی به رشد جنین کمک می‌کند؟

بله. گوش دادن به موسیقی های آرامش بخش با کاهش استرس، تنظیم ضربان قلب مادر و کنترل فشار خون به طور غیر مستقیم بر سلامت و رشد جنین موثر است.

۴- چه نوع موسیقی برای جنین مفید است؟

موسیقی های کلاسیک، لالایی ها و موسیقی های بی کلام، صدای طبیعت، موسیقی های ملایم مورد علاقه مادر و صدای آواز خود مادر  انتخاب مناسبی برای جنین هستند.

5- چه زمانی نباید زن باردار موسیقی گوش کند؟

در زمان هایی که مادر احساس سردرد، خستگی مفرط یا نیاز به سکوت دارد بهتر است موسیقی گوش ندهد. هم چنین مادران باردار باید از بودن در محیط های پرسروصدا،گوش دادن به موسیقی ‌های خشن، با ریتم تند یا صدای بلند بپرهیزند.

نتیجه گیری

بزرگترین دستاورد موسیقی در دوران بارداری، ایجاد آرامش روانی، کاهش ترشح کورتیزول و تنظیم ضربان قلب مادر است که این تعادل هورمونی، بهینه‌ترین بستر ممکن را برای رشد عصبی و فیزیکی مطلوب کودک فراهم می‌سازد.