آیا آزواسپرمی یا اسپرم صفر درمان دارد؟ 

آزواسپرمی وضعیتی است که در آن هیچ‌ اسپرمی در مایع منی وجود ندارد. به‌طور معمول، بیضه‌ها اسپرم تولید می‌کنند. اسپرم از بخش‌های مختلف دستگاه تناسلی عبور کرده و با مایعات دیگر ترکیب می‌شود تا مایع منی را تشکیل دهد؛ مایع منی همان مایعی است که آلت تناسلی هنگام انزال خارج می‌کند. در صورت ابتلا به آزواسپرمی، ممکن است مایع منی داشته باشید، اما هیچ اسپرمی در آن وجود ندارد. 

آزواسپرمی حدود ۱ درصد از کل مردان را تحت تأثیر قرار می‌دهد. مشکل برخی افراد مادرزادی است و با این وضعیت متولد می‌شوند، در حالی که برخی دیگر در دوران نوجوانی یا بزرگسالی به آن دچار می‌گردند. ابتلا به این عارضه لزوماً به این معنا نیست که نمی‌توانید صاحب فرزند بیولوژیک شوید اما نیاز به درمان خواهید داشت. در ادامه این متن به بررسی گزینه‌های درمانی آزواسپرمی خواهیم پرداخت. 

علت اسپرم صفر چیست؟

درمان آزواسپرمی بسته به علت ایجاد کننده آن متفاوت خواهد بود. پس بهتر است ابتدا علل ایجاد کننده آزواسپرمی را با هم بررسی کنیم. سه نوع آزواسپرمی وجود دارد:

آزواسپرمی پس‌بیضه‌ای  (Post-testicular)

در این حالت، انسداد یا فقدان اتصال در مسیر دستگاه تناسلی وجود دارد. شما اسپرم تولید می‌کنید، اما به هر دلیلی مانعی بر سر راه خروج آن وجود دارد. این نوع، آزواسپرمی انسدادی نیز نامیده می‌شود و شایع‌ترین نوع آن است که تا ۴۰ درصد از افراد مبتلا به آزواسپرمی را شامل می‌شود.

آزواسپرمی بیضه‌ای (Testicular) 

در این نوع آزواسپرمی، تولید اسپرم به دلیل اختلال یا آسیب در ساختار یا عملکرد بیضه‌ها، ضعیف است یا اصلاً انجام نمی‌شود. گاهی به این حالت آزواسپرمی غیرانسدادی می‌گویند.

آزواسپرمی پیش‌بیضه‌ای (Pretesticular)

بیضه‌ها و مجاری تناسلی شما ظاهری طبیعی دارند، اما برای تولید اسپرم، تحریک هورمونی کافی دریافت نمی‌کنند. این وضعیت ممکن است پس از شیمی‌درمانی یا به دلیل عدم تعادل هورمونی رخ دهد. این حالت نیز نوعی آزواسپرمی غیرانسدادی محسوب می‌شود.

روش‌های درمان اسپرم صفر 

همان طور که گفته شد، روش درمان مناسب به این بستگی دارد که آزواسپرمی از نوع انسدادی باشد یا غیرانسدادی. آزمایش‌ها و مشاوره‌های ژنتیکی اغلب بخش مهمی از فرآیند شناخت و درمان این عارضه محسوب می‌شوند. روش‌های درمانی عبارت‌اند از:

اصلاح جراحی

در آزواسپرمی انسدادی، جراحی ممکن است به برطرف‌کردن انسداد و بازگرداندن مسیر طبیعی عبور اسپرم کمک کند. روش‌های جراحی می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

•    بازگرداندن وازکتومی
•    بازسازی مجاری مسدودشده دستگاه تولیدمثل
•    اصلاح میکروسکوپی ناهنجاری‌ها.

درمان هورمونی

اگر اختلالات هورمونی بر تولید اسپرم تأثیر گذاشته باشند، داروها ممکن است به تحریک بیضه‌ها و بهبود تولید اسپرم کمک کنند. مدت درمان بسته به شرایط هر فرد می‌تواند از چند ماه تا بیش از یک سال طول بکشد.

روش‌های استخراج اسپرم

حتی زمانی که در مایع منی اسپرمی وجود ندارد، ممکن است هنوز اسپرم در داخل بیضه‌ها یا اپیدیدیم وجود داشته باشد. روش‌های پیشرفته استخراج اسپرم شامل موارد زیر هستند:

TESA یا آسپیراسیون اسپرم از بیضه
PESA یا آسپیراسیون اسپرم از اپیدیدیم از طریق پوست
Micro-TESE یا استخراج میکروسکوپی اسپرم از بافت بیضه.

این روش‌ها به متخصصان امکان می‌دهند اسپرم زنده و قابل استفاده را مستقیماً از بافت‌های دستگاه تولیدمثل استخراج کنند.

IVF  همراه با ICSI

اسپرم استخراج‌شده را می‌توان در روش تزریق داخل‌سیتوپلاسمی اسپرم (ICSI) استفاده کرد. در این روش، یک اسپرم سالم به‌طور مستقیم داخل تخمک تزریق می‌شود. روش ICSI تحول بزرگی در درمان مردان مبتلا به آزواسپرمی ایجاد کرده و احتمال لقاح و بارداری را به میزان قابل‌توجهی افزایش داده است.

درمان قطعی اسپرم صفر 

درمان قطعی اسپرم صفر وجود ندارد. پیش‌آگهی هر یک از علل آزواسپرمی متفاوت است و بسیاری از این علل قابل‌رفع هستند. شما و تیم درمانی‌تان با همکاری یکدیگر، علت آزواسپرمی و گزینه‌های درمانی مناسب را تعیین خواهید کرد. مشکلات هورمونی و علل انسدادی آزواسپرمی معمولاً قابل‌درمان هستند و امکان بازیابی باروری وجود دارد. در صورتی که اختلالات بیضه علت این وضعیت باشد، همچنان می‌توان اسپرم زنده را برای استفاده در روش‌های کمک‌باروری مانند آی وی اف IVF استخراج کرد.

قرص درمان اسپرم صفر چیست؟ 

برای درمان قطعی اسپرم صفر یا آزواسپرمی، یک قرص مشخص برای همه بیماران وجود ندارد و درمان کاملاً به علت بیماری بستگی دارد. اگر مشکل ناشی از اختلال هورمونی و کمبود هورمون‌های محرک بیضه باشد، پزشک ممکن است داروهایی مانند کلومیفن یا داروهای مهارکننده آروماتاز مثل لتروزول یا آناستروزول را تجویز کند.

در کم‌کاری هیپوفیز معمولاً درمان اصلی قرص نیست و از تزریق hCG و گاهی FSH برای تحریک تولید اسپرم استفاده می‌شود. اگر اسپرم صفر به علت انسداد مجاری باشد، دارو معمولاً مؤثر نیست و ممکن است جراحی رفع انسداد یا استخراج اسپرم از بیضه و استفاده در IVF/ICSI لازم باشد. در آزواسپرمی غیرانسدادی نیز اثر درمان‌های هورمونی محدود و وابسته به شرایط فرد است و گاهی روش میکروتسه برای جست‌وجوی اسپرم پیشنهاد می‌شود.

باردار طبیعی با اسپرم صفر امکان پذیر است؟ 

اگرچه مردی با تعداد اسپرم صفر نمی‌تواند از طریق لقاح طبیعی صاحب فرزند شود، اما بسته به علت زمینه‌ای این وضعیت، همچنان فناوری‌ها و درمان‌های پیشرفته‌ای وجود دارند که مسیرهای جایگزینی را برای پدر شدن فراهم می‌کنند. مشورت با متخصص ناباروری یا متخصص اورولوژی، بهترین راهکار برای بررسی گزینه‌های موجود است.

بسیاری از علل آزواسپرمی قابل‌درمان و برگشت‌پذیر هستند. مشکلات هورمونی و انسدادی که باعث آزواسپرمی می‌شوند معمولاً قابل‌درمان هستند و امکان بازیابی قدرت باروری وجود دارد. اگر علت بیماری اختلالات بیضه باشد، همچنان می‌توان اسپرم زنده را برای استفاده در روش‌های کمک‌باروری مانند IVF (لقاح آزمایشگاهی) استخراج کرد.

در صورت ابتلا به آزواسپرمی، IVF  تنها گزینه موجود است؟

این موضوع به علت آزواسپرمی بستگی دارد. اگر علت بیماری مربوط به بیضه باشد و نیاز به استخراج جراحی اسپرم وجود داشته باشد، در آن صورت IVF تنها گزینه است. اما اگر آزواسپرمی قابل‌درمان باشد، ممکن است زوج‌ها بتوانند بدون نیاز به IVF صاحب فرزند شوند.

درمان اسپرم صفر با طب سوزنی 

پژوهش‌ها نشان می‌دهند که طب سوزنی از نظر آماری باعث بهبود کیفیت اسپرم و نرخ باروری در مردانی می‌شود که دچار اختلال در تحرک و مورفولوژی (شکل ظاهری) اسپرم هستند. یکی از مکانیسم‌های احتمالی برای توجیه اثربخشی این روش، عملکرد ضدالتهابی آن از طریق آزادسازی عوامل تعدیل‌کننده ایمنی (عواملی که سیستم ایمنی را تغییر می‌دهند) و تأثیرگذاری بر دستگاه تولیدمثل است. اما تا به حال تاثیری از این روش در درمان آزواسپرمی گزارش نشده است. 

حتما مقاله تقویت اسپرم را بخوانید.

جواب آزمایش اسپرم صفر به چه صورت است؟ 

در جواب آزمایش اسپرم صفر، معمولاً مقابل بخش غلظت اسپرم عدد صفر میلیون در میلی‌لیتر و مقابل تعداد کل اسپرم نیز عدد صفر درج می‌شود و ممکن است عباراتی مانند Azoospermia،No sperm seen  یا عدم مشاهده اسپرم در گزارش نوشته شود. از آنجا که هیچ اسپرمی در نمونه دیده نشده است، شاخص‌هایی مانند حرکت اسپرم، شکل طبیعی یا مورفولوژی و تعداد اسپرم‌های متحرک نیز قابل اندازه‌گیری نیستند و معمولاً به‌صورت صفر، خط تیره یا قابل ارزیابی نیست گزارش می‌شوند. 

به دلیل تغییرپذیری نمونه‌های مایع منی، معمولاً لازم است آزمایش در یک آزمایشگاه معتبر حداقل یک بار دیگر، ترجیحاً با فاصله حدود یک ماه و با رعایت شرایط صحیح نمونه‌گیری تکرار شود. پس از تأیید نتیجه، بررسی توسط متخصص ناباروری مردان شامل شرح‌حال و معاینه، اندازه بیضه‌ها، حجم و pH مایع منی و آزمایش‌های هورمونی مانند FSH و تستوسترون است و در بعضی افراد آزمایش‌های ژنتیکی مانند کاریوتایپ، بررسی ریزحذف‌های کروموزوم Y یا آزمایش ژن CFTR درخواست می‌شود.

چه زﻣﺎنی ﺑرای درﻣﺎن اﺳپرم ﺻﻔر ﺑﺎﯾد به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر شما و شریک زندگی‌تان پس از ۱۲ ماه رابطه جنسی منظم و بدون محافظت موفق به بارداری نشده‌اید، یا اگر نگرانی‌هایی در مورد قدرت باروری خود دارید، موضوع را با پزشک یا متخصص خود در میان بگذارید. این مسئله اغلب نخستین نشانه وجود عارضه‌ای است که بر تولید اسپرم تأثیر می‌گذارد. انجام آزمایش اسپرم برای بررسی میزان اسپرم، ممکن است یکی از اولین اقداماتی باشد که پزشک به شما توصیه می‌کند.

چگونه می‌توان از آزواسپرمی پیش‌گیری کرد؟

هیچ روش شناخته‌شده‌ای برای پیشگیری از بیماری‌های ژنتیکیِ عاملِ آزواسپرمی وجود ندارد. اگر علت آزواسپرمی شما ژنتیکی نیست، انجام اقدامات زیر می‌تواند به کاهش احتمال ابتلا به آن کمک کند:

از انجام فعالیت‌هایی که ممکن است به اندام‌های تناسلی آسیب برسانند پرهیز کنید یا از تجهیزات محافظتی (مانند محافظ بیضه هنگام بازی‎های با توپ) استفاده کنید.
تا حد امکان از قرار گرفتن در معرض پرتوها (اشعه) خودداری کنید.
از خطرات و فواید داروهایی که ممکن است به تولید اسپرم آسیب برسانند، آگاه باشید.
از قرار دادن طولانی‌مدت بیضه‌ها در معرض دمای بالا پرهیز کنید.

سوالات متداول

آیا درمان آزواسپرمی یا اسپرم صفر امکان‌پذیر است؟

درمان بستگی به این دارد که علت اسپرم صفر چیست. در آزواسپرمی انسدادی ممکن است مسیر خروج اسپرم با جراحی باز شود یا اسپرم از بیضه استخراج و برای میکرواینجکشن استفاده شود. برخی علل هورمونی نیز با درمان دارویی قابل بهبودند.

آیا آزواسپرمی غیرانسدادی درمان دارد؟

درمان قطعی اسپرم صفر برای همه بیماران وجود ندارد و باید علل هورمونی، ژنتیکی و دارویی بررسی شوند. در بعضی مردان، با روش میکروتسه می‌توان کانون‌های محدود تولید اسپرم را پیدا و از آن برای میکرواینجکشن استفاده کرد.

درمان اسپرم صفر با سلول‌های بنیادی امکان‌پذیر است؟

درمان آزواسپرمی با سلول‌های بنیادی هنوز در مرحله پژوهش و کارآزمایی بالینی است و به‌عنوان درمان استاندارد و اثبات‌شده توصیه نمی‌شود.

داروی گیاهی برای اسپرم صفر چیست؟

هیچ داروی گیاهی برای تقویت اسپرم صفر وجود ندارد که بتواند آزواسپرمی را برطرف کند یا تولید اسپرم را به‌طور قطعی بازگرداند.

آیا ژل رویال برای اسپرم صفر مفید است؟

بیش‌تر نتایج مثبت ژل رویال مربوط به مطالعات حیوانی یا آزمایشگاهی است و شواهد انسانی معتبری برای درمان اسپرم صفر وجود ندارد. 

برای درمان اسپرم صفر به چه دکتری باید مراجعه کرد؟

بهتر است به اورولوژیست یا آندرولوژیست متخصص ناباروری مردان مراجعه شود. براساس علت بیماری، ممکن است بررسی توسط متخصص غدد، ژنتیک و تیم درمان ناباروری نیز لازم باشد.

آیا مردان آزواسپرم نابارورند؟

تا زمانی که هیچ اسپرمی در مایع منی وجود ندارد، بارداری طبیعی امکان‌پذیر نیست اما آزواسپرمی لزوما به معنای نازایی دائمی نیست. برخی مردان با درمان علت زمینه‌ای یا استخراج اسپرم از بیضه و انجام میکرواینجکشن می‌توانند صاحب فرزند ژنتیکی شوند.

جمع بندی 

شنیدن اینکه مانعی بر سر راه گسترش خانواده‌تان وجود دارد، می‌تواند ناامیدکننده باشد. طبیعی است که با شنیدن خبر اینکه هیچ اسپرمی در مایع منی‌تان وجود ندارد، احساسات ناخوشایندی را تجربه کنید، اما سعی کنید آرامش خود را حفظ کنید تا پزشک یا متخصص مربوطه بتواند علت اصلی مشکل را ریشه‌یابی کند. نداشتن اسپرم به این معنا نیست که هرگز صاحب فرزند نخواهید شد؛ ممکن است پزشک بتواند برای انجام روش‌هایی مانند IVF، اسپرم را مستقیماً از بیضه‌های شما استخراج کند یا از درمان دارویی و جراحی کمک بگیرد. 

کلیه خدمات مربوط به ناباروری مردان اعم از انجام آزمایش اسپرموگرام، استخراج اسپرم به روش های مختلف و درمان آزواسپرمی، در مرکز ناباروری مام ارائه می گردد. جهت مراجعه حضوری و با تماس با مرکز با شماره 42500-021تماس حاصل فرمایید.