زایمان اپیدورال چیست + بررسی مزایا و معایب

اپیدورال یک روش بی‌حسی است که با وارد کردن یک سوزن و یک کاتتر (یک لوله کوچک و انعطاف‌پذیر) و تزریق داروی بی‌حسی در قسمت پایین کمر (در فضایی به نام اپیدورال) انجام می‌شود. نخاع مانند بزرگراهی عمل می‎‌کند که اعصاب واقع در سراسر بدن شما را به مغز شما متصل می‌کند.

به عنوان مثال، هنگامی که آسیب می‌بینید، عصب در آن ناحیه از بدن شما سیگنال درد را ارسال می‌کند که از طریق نخاع به مغز می‌رسد. بی‌حسی اپیدورال به طور موقت اعصاب نخاعی را بی‌حس می‌کند. در نتیجه سیگنال‌های درد مسدود می‌شوند و به مغز نمی‎رسند. اپیدورال باعث ایجاد بی‌حسی از ناف تا بالای پاها می‌شود و به زنان اجازه می‎دهد حین زایمان بیدار بمانند و فشار زایمان را بدون درد احساس کنند.

زایمان اپیدورال چیست

در بی حسی اپیدورال برای سزارین بی حس کننده‌های موضعی و سایر مسکن ها به فضای اپیدورال (ناحیه ای نزدیک نخاع) تزریق می شود به همین علت به آن بی حسی نخاعی در سزارین نیز می‌گویند. این تزریق اعصاب را بی حس می کند تا درد را در نواحی خاصی از بدن تسکین دهد.

بی حسی نخاعی در سزارین یا همان بی حسی اپیدورال را می توان در حالی که به هوش هستید یا همراه با آرامبخش یا بیهوشی عمومی استفاده کرد. بی حسی در سزارین را همچنین می‌توان بعد از عمل برای تسکین درد؛ استفاده شود. هدف از روش اپیدورال یا بی حسی نخاعی در سزارین، تسکین درد (بی دردی) یا فقدان کامل احساس برای یک ناحیه از بدن شما مانند پاها یا شکم است.

بی حسی اپیدورال با نام‌های دیگری مثل بلوک اپیدورال، تزریق استروئید اپیدورال، بی حسی منطقه‌ای و بی حسی عصبی میشناسند.

آیا اپیدورال درد دارد؟

قبل از انجام اپیدورال، یک بی‌حس کننده موضعی به محل انجام اپیدورال، تزریق خواهد شد، دقیقاً مانند قبل از پر کردن دندان در دندان‌پزشکی. آن تزریق اولیه در قسمت پایین کمر می‌تواند کمی درد داشته باشد. اما پس از آن، دردی را احساس نخواهید کرد و فقط فشار سوزن اپیدورال که وارد می‌شود را حس می‌کنید. حدود ۱۵ دقیقه پس از دریافت اپیدورال درد زایمان شروع به کم‌تر شدن می‌کند.

زایمان طبیعی با بی‌حسی اپیدورال

انتخاب روش زایمان یکی از دغدغه‌هایی است که می‌توان گفت همه زنان در دوران بارداری بارها به آن فکر می‌کنند و درد زایمان طبیعی آن‌ها را از انتخاب این روش منصرف می‌کند.

درد زایمان طبیعی را نمی‌توان نادیده گرفت اما روش‌های زیادی برای کاهش این درد وجود دارد که یکی از اثربخش‎ترین آن‌ها کمک گرفتن از بی‌حسی اپیدورال است. بی‌حسی اپیدورال یک روش متداول برای کاهش درد یا عدم احساس آن است که در جراحی‌های مختلف و زایمان طبیعی کاربرد زیادی دارد.

در زایمان اپیدورال شما با وجود این‌که دردی احساس نمی‌کنید اما کاملا هوشیار هستید و از همین‌رو به آن زایمان بدون درد گفته می‌شود. شواهد نشان می‎دهد که ۷۰ تا ۷۵ درصد از زنانی که زایمان می‌کنند، اپیدورال را رایج‌ترین و مؤثرترین راه برای تسکین درد در حین زایمان می‌دانند. 

همانطور که خود را برای روز زایمان آماده می‌کنید، سعی کنید تا حد امکان در مورد گزینه‌های تسکین درد اطلاعات خود را بیش‌تر کنید تا بتوانید تصمیم بهتری در روز زایمان بگیرید. درک روش اپیدورال، نحوه تجویز و مزایا زایمان اپیدورال و خطرات آن به شما در تصمیم‎گیری در انتخاب این روش کمک خواهد کرد. اگر کنجکاو شده‌اید بدانید اپیدورال چیست تا انتهای این مقاله همراه ما باشید.

روش انجام بیحسی اپیدورال برای سزارین

یک کاتتر (لوله) ظریف در فضای اپیدورال و در نزدیکی نخاع شما قرار داده می شود. بی‌حس‌کننده‌های موضعی و سایر مسکن‌ها از داخل کاتتر به فضای اپیدورال تزریق می‌شوند تا اعصاب شما را بی‌حس کنند.
بی حسی اپیدورال را می‌توان با دادن دوز اضافی یا با دادن دوز کم مداوم (انفوزیون) حفظ کرد.

تزریق بی حسی اپیدورال با تزریق یک ماده بی7حس کننده به فضای اپیدورال اطراف ستون فقرات شما عمل می‌کند تا بتواند سیگنال‌های درد از ستون فقرات به مغز شما را متوقف کند. فضای اپیدورال پر از مایع است و نخاع شما را احاطه کرده است. فضای اپیدورال را به عنوان یک پوشش پر از مایع در اطراف نخاع خود در نظر بگیرید.

عوامل زیر به میزان بی حسی ای که به طور موقت با روش اپیدورال از دست می دهید کمک می کند:

• نوع داروی بیهوشی.
• غلظت دارو. (چقدر قوی است)
• دوز دارو.

در چه مرحله‌ای از زایمان می‌توانم اپیدورال دریافت کنم

تقریباً در هر زمانی از زایمان اپیدورال قابل انجام است. با این حال، اگر زایمان نزدیک باشد، معمولاً اپیدورال توصیه نمی‌شود. ممکن است شنیده باشید که باید قبل از انجام اپیدورال، مقدار مشخصی دهانه رحم باز شود. بعضی از مراکز درمانی چنین قانونی را دارند با این حال، طبق دستورالعمل های کالج آمریکایی متخصصین زنان و زایمان (ACOG)، درخواست مادر برای انجام اپیدورال در هر مرحله‎ای از زایمان کافی است. 

یک نگرانی رایج این است که انجام اپیدورال در مراحل اولیه زایمان، روند زایمان را آهسته می‎کند. شواهد هم نشان می‌دهد سرعت روند زایمان کاهش می یابد اما مسئله مهم و نگران کننده‌ای نیست. 

آیا می‌توانم پس از دریافت اپیدورال حرکت کنم؟

معمولاً زنان پس از انجام اپیدورال باید در رختخواب بمانند، زیرا در پاهایشان احساس کافی ندارند و ممکن است با راه رفتن، در معرض خطر افتادن باشند.

مزایای بی حسی اپیدورال چیست؟

مزایای بی دردی اپیدورال در حین زایمان و زایمان عبارتند از:

• حداقل رساندن درد در هنگام زایمان 
• بسیار امن
• حرکت فعالانه حین زایمان
• می توانید در طول زایمان سزارین بیدار بمانید و همسرتان نیز می تواند در آنجا باشد.
• شما حتی در هر زمانی از زایمان طبیعی خود می توانید اپیدورال را انجام دهید.

معایب زایمان اپیدورال چیست

بی‌حسی اپیدورال ممکن است با عوارضی حین زایمان همراه باشد؛ از جمله:

• سردرد؛
•  تهوع؛
• کمر درد؛
• وزوز گوش؛
• مشکل در تخلیه ادرار؛
• آسیب عصبی در موارد نادر؛
• کاهش فشارخون؛
• شانس کمک گرفتن از ابزار حین زایمان؛
• باقی ماندن بی‌حسی پاها تا چندین ساعت پس از زایمان.

علت سردرد بعد از زایمان اپیدورال چیست

سردرد شایع‌ترین عارضه بی‌حسی اپیدورال است. سردردهایی که اغلب به آن سردردهای نخاعی می‌گویند، در کمتر از یک درصد از اپیدورال‌ها رخ می‌دهد. این سردرد‌ها زمانی رخ می‌دهند که مایع نخاعی از سوراخ کوچک ایجاد شده توسط سوزن به بیرون نشت کند. از دست دادن مایع نخاعی بر اعصاب و بافت‌های مغز تأثیر می‌گذارد و باعث سردرد می شود. این سردرد‌ها معمولاً در عرض یک هفته خود به خود از بین می‌روند، اما گاهی اوقات می‌تواند طولانی‌تر شود. مسکن‌های بدون نسخه می‌توانند کمک کننده باشند.

آیا انجام اپیدورال می‎تواند باعث کمردرد شود؟

یک باور رایج وجود دارد که انجام اپیدورال منجر به کمردرد می‌شود، اما بسیار نادر است که اپیدورال باعث مشکلات طولانی مدت یا مزمن کمر شود. تجربه کمردرد یا حساسیت موقت در محل اپیدورال طبیعی است. این مشکل معمولا در عرض چند روز از بین می‎رود.

این باور احتمالاً از این واقعیت ناشی می‌شود که بسیاری از افرادی که زایمان می‌کنند پس از زایمان دچار کمردرد می‌شوند. این کمردرد به این دلیل است که استخوان‌ها و رباط‌ها در لگن بعد از بارداری به موقعیت اولیه خود برمی‌گردند که می‌تواند باعث کمردرد و ناراحتی شود.

آیا اپیدورال خطر سزارین را افزایش می‎ دهد؟

خیر، انجام اپیدورال خطر سزارین را افزایش نمی‌دهد. عوامل دیگری از جمله اندازه و موقعیت نوزاد یا پیشرفت آهسته زایمان به دلیل مسائل دیگر ممکن است عامل کمک گرفتن از سزارین باشد. با اپیدورال ممکن است بتوانید انقباضات را احساس کنید اما همراه با درد نخواهد بود. شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد اپیدورال می‌تواند با ایجاد آرامش به مادر، مرحله اول زایمان را تسریع بخشد.

با این حال، اپیدورال ممکن است خطر نیاز به زایمان نوزاد را با ابزارهای ویژه مانند فورسپس افزایش دهد. شواهد نشان می‌دهد که غلظت بالاتر داروی اپیدورال با این افزایش خطر مرتبط است. اما غلظت کمتر دارو که در بیش‌تر موارد استفاده می‌شود، مشکلی ایجاد نمی‌کند.

آیا انجام اپیدورال می تواند عوارض جانبی طولانی مدت داشته باشد؟

در حالی که بسیار نادر است، انجام روش اپیدورال می تواند منجر به برخی از عوارض طولانی مدت شود، از جمله:

• نقص عصبی دائمی ناشی از آسیب نخاع یا ریشه عصبی ناشی از تزریق اپیدورال.
• درد مزمن ناشی از آسیب نخاع یا ریشه عصبی ناشی از تزریق اپیدورال.
• فلج دائمی ناشی از یک هماتوم که زمانی رخ می دهد که خون بین دورا ماتر(قسمتی از نخاع) و نخاع جمع شود.

خطرات زایمان اپیدورال برای جنین

مقدار کمی از داروی استفاده شده برای بی‌حسی اپیدورال وارد جریان خون مادر می‎شود. بنابراین خطری برای جنین ایجاد نخواهد کرد. مادر هم عوارض جانبی معمول یک داروی مسکن مانند خواب‌آلودگی را که هنگام مصرف خوراکی یا تزریق وریدی مسکن‌ها رخ می‌دهد، تجربه نخواهد کرد. 

ممنوعیت مصرف اپیدورال

در صورت وجود هر یک از موارد زیر، ممکن است اپیدورال گزینه‌ی مناسبی برای تسکین درد در حین زایمان برای شما نباشد؛ اگر:  

• از داروهای رقیق کننده خون استفاده می‎کنید؛
• تعداد پلاکت پایینی دارید؛
• دیابت کنترل نشده دارید؛
• خونریزی دارید؛
• مبتلا به عفونت هستید؛
• زایمان خیلی سریع پیش می‎رود و زمان کافی وجود ندارد.

کدام روش بی حسی در سزارین بهتر است؟

زایمان با بی حسی با روش ها مختلفی انجام می شود که مراحل انجام آن کمی متفاوت است.

زایمان با بی حسی به روش اپیدورال با کاتتر

 پزشک دارو را از طریق یک کاتتر یا لوله در قسمت پایین کمر شما تزریق می کند. کاتتر در فضای اپیدورال شما باقی می ماند تا پزشک شما بتواند در صورت نیاز داروی بیشتری به شما بدهد.

ترکیبی اسپاینال-اپیدورال

ترکیبی از دو تزریق است: یک تزریق نخاعی (بلاک نخاعی) و یک تزریق در ناحیه اپیدورال. این روش خیلی سریعتر از اپیدورال تنها، باعث تسکین درد می شود. از آنجایی که دوز کمتری از دارو تزریق می شود، حس بیشتری در پایین تنه خود خواهید داشت. این موضوع به شما کمک می کند راحت تر حرکت کنید و موقعیت خود را تغییر دهید. در این روش برخی افراد قادر به راه رفتن جزیی هستند.

مراقبت بعد از بی حسی نخاعی یا اپیدورال

روش اپیدورال می تواند بر واکنش های عصبی شما تأثیر بگذارد. یک سری نکات برای مراقبت بعد از بی حسی نخاعی وجود دارد. مثلا:

• محل تزریق اپیدورال باید با تعویض پانسمان مراقبت شود. این موضوع مهمترین قسمت مراقبت بعد از بی حسی نخاعی است.
• بعد از پایان جراحی باید در حالت درازکش یا نشسته استراحت کنید تا زمانی که دوباره احساس کاملی در پاهای خود داشته باشید. در این مرحله ممکن است کمی احساس سوزن سوزن شدن داشته باشید.
• تا زمانی که حس ها، حرکت و هماهنگی بدن شما به طور کامل بهبود نیافته است، رانندگی نکنید، با ماشین آلات خطرناک کار نکنید یا فعالیت های خطرناک (از جمله پخت و پز) انجام ندهید. 
•  تا 24 ساعت الکل مصرف نکنید.
•  بیش از حد معمول مایعات بنوشید. مایعات به جلوگیری از سردرد ناشی از کم آبی بدن کمک می کند. 
• کافئین ممکن است به تسکین سردرد کمک کند، اما مقدار آن را محدود کنید. به عنوان مثال، 1 فنجان قهوه کوچک بخورید. 30 دقیقه صبر کنید تا ببینید آیا کافئین به سردرد شما کمک می کند یا خیر.کافئین بیش از حد می تواند باعث بدتر شدن سردرد شود.

و در پایان…

درد زایمان برای هر زن و در هر بارداری متفاوت است. زنان باردار لازم است گزینه‌های تسکین دردی که در دسترس‌شان است را بسنجند و تصمیم بگیرند که چه روشی برای آن‎ها بهتر است.

شما می‌توانید برای خواندن مقالات بیشتر به مجله اینترنتی مام مراجعه کنید، همچنین برای رزرو نوبت و مشاوره حضوری با متخصصین ما، به مرکز مام مراجعه کنید.