تب نوزاد چیست و درجه تب زیر بغل نوزاد چند باید باشد

تب یکی از نشانه‌های شایع بیماری است، اما لزوماً چیز بدی نیست. در واقع، به نظر می‌رسد تب نقش مهمی در مقابله بدن با عفونت‌ها داشته باشد. 

اگر احساس می‌کنید بدن کودک گرم شده یا حال عمومی خوبی ندارد، احتمالاً زمان آن رسیده که دمای بدنش را اندازه‌گیری کنید. این کار ساده به نظر می‌رسد، اما اگر برای اولین بار است که تب کودک را اندازه می‌گیرید، ممکن است سؤال‌هایی داشته باشید؛ مثلاً اینکه تب نوزاد چند درجه است؟ کدام نوع تب‌سنج بهتر است؟ آیا روش اندازه‌گیری دما در نوزادان و کودکان بزرگ‌تر متفاوت است؟ در ادامه، نکات مهمی را که برای اندازه‌گیری صحیح دمای بدن کودک باید بدانید بررسی می‌کنیم.

علائم تب نوزاد

دمای طبیعی بدن می‌تواند تحت تأثیر عواملی مثل زمان روز، میزان فعالیت و مقدار لباس کودک تغییر کند. در کودکان، دمای بالاتر از ۳۸ درجه سانتی‌گراد چه در طول روز و چه در شب، تب محسوب می‌شود. لرز نیز می‌تواند یکی از نشانه‌های تب باشد. هنگام لرز، انقباض و حرکت عضلات باعث افزایش دمای بدن می‌شود؛ در واقع بدن تلاش می‌کند از خارج شدن گرما جلوگیری کند و دمای خود را بالاتر ببرد. ممکن است کودک در حال لرز باشد اما پوست او هنگام لمس گرم و خشک احساس شود.

از دیگر علائم تب نوزاد می‎توان به موارد زیر اشاره کرد: 

•    پوست گرم، داغ یا برافروخته
•    بی‌قراری، بدخلقی یا گریه بیشتر از معمول
•    کاهش غیرعادی انرژی، خواب‌آلودگی یا علاقه کمتر به بازی و محیط اطراف
•    کاهش اشتها یا شیر خوردن و کمتر شدن تعداد پوشک‌های خیس.

دلایل تب کردن نوزادان

تب به‌خودی‌خود یک بیماری نیست، بلکه علامتی از وجود یک مشکل زمینه‌ای در بدن است. در واقع تب یکی از راه‌های بدن برای مقابله با عفونت است و می‌تواند سیستم ایمنی را تحریک کند تا بهتر با عامل عفونت مبارزه کند. تنها درصد کمی از کودکان تب‌دار، حدود ۱ کودک از هر ۱۰۰ کودک، به دلیل یک مشکل جدی به مراقبت پزشکی نیاز پیدا می‌کنند. کودکان نسبت به بزرگسالان بیش‎تر در اثر عفونت‌های ویروسی یا باکتریایی دچار تب می‌شوند. از علل شایع تب نوزادان می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

سرماخوردگی
آنفلوآنزا
خروسک
عفونت گوش
ذات‌الریه
عفونت ادراری
عفونت گلو یا سینوس‌ها
عفونت‌های روده‌ای

پس از سرماخوردگی نوزاد، عفونت گوش ممکن است به‌علت ویروس یا باکتری ایجاد شود. متخصص اطفال می‌تواند با معاینه، علت را مشخص کند و درمان مناسب را انتخاب کند. اگر عفونت گوش باکتریایی باشد، ممکن است کودک به آنتی‌بیوتیک نیاز داشته باشد. نوزادان ممکن است به دلایل دیگری هم افزایش دمای بدن داشته باشند، از جمله:

واکنش به واکسن که معمولاً خفیف است
گرم شدن بیش از حد بدن به دلیل هوای گرم یا پوشاندن لباس زیاد
دندان‌درآوردن ممکن است دمای بدن را کمی بالا ببرد، اما باعث تب واقعی نمی‌شود.

درجه تب زیر بغل نوزاد چند باید باشد

احتمالا این سوال برای شما هم مطرح شود که تب نوزاد باید چند باشد. کودک شما زمانی تب دارد که دمای بدن او یکی از موارد زیر باشد:

•    دمای مقعدی، گوش یا شریان گیجگاهی: ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر
•    دمای دهانی: ۳۷٫۸ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر
•    دمای زیر بغل: ۳۷٫۲ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر

توجه داشته باشید که اندازه‌گیری دما از زیر بغل ممکن است دقت کمتری داشته باشد. اگر نسبت به عدد به‌دست‌آمده شک دارید، بهتر است با روش دیگری دمای بدن کودک را دوباره بررسی کنید.

انواع تب سنج برای اندازه‌گیری تب نوزاد

در گذشته تب‌سنج‌های شیشه‌ای جیوه‌ای تقریباً در بیش‎تر خانه‌ها وجود داشتند، اما امروزه استفاده از آن‌ها توصیه نمی‌شود؛ زیرا ممکن است بشکنند و بخار جیوه آزاد کنند که در صورت استنشاق می‌تواند خطرناک باشد. هنگام انتخاب تب‌سنج برای کودک، می‌توانید گزینه‌های زیر را در نظر بگیرید:

تب‌سنج دیجیتال

این تب‌سنج‌ها با استفاده از حسگرهای الکترونیکی، دمای بدن را اندازه‌گیری می‌کنند و می‌توان از آن‌ها برای اندازه‌گیری دمای مقعد، دهان یا زیر بغل استفاده کرد. دمای زیر بغل معمولاً از دو روش دیگر دقت کمتری دارد.

تب‌سنج دیجیتال گوش

این نوع تب‌سنج که به آن تب‌سنج پرده صماخ نیز گفته می‌شود، با استفاده از اسکنر مادون قرمز دمای داخل مجرای گوش را اندازه‌گیری می‌کند. وجود جرم گوش یا باریک و خمیده بودن مجرای گوش می‌تواند دقت اندازه‌گیری را کاهش دهد.

تب‌سنج شریان گیجگاهی یا پیشانی

این تب‌سنج با استفاده از مادون قرمز، دمای شریان گیجگاهی در ناحیه پیشانی را اندازه‌گیری می‌کند و حتی می‌توان هنگام خواب کودک نیز از آن استفاده کرد.

نکات ایمنی استفاده از تب‌سنج

دستورالعمل همراه تب‌سنج را با دقت مطالعه کنید و نوک آن را قبل و بعد از هر بار استفاده مطابق دستور سازنده تمیز کنید. اگر از تب‌سنج دیجیتال برای اندازه‌گیری دمای مقعدی استفاده می‌کنید، بهتر است یک تب‌سنج جداگانه برای اندازه‌گیری دمای دهانی داشته باشید و هرکدام را مشخص کنید تا به‌جای یکدیگر استفاده نشوند. همچنین برای حفظ ایمنی و ثابت ماندن تب‌سنج، هنگام اندازه‌گیری دمای بدن، هیچ‌گاه کودک را بدون مراقبت رها نکنید.

روش های تشخیص تب نوزاد

تب نوزاد یکی از علائمی است که باید با دقت بیش‎تری بررسی شود، چون گاهی می‌تواند نشانه یک عفونت یا بیماری مهم باشد. برای تشخیص درست تب نوزاد، تنها لمس پیشانی کافی نیست و بهتر است دمای بدن با تب‌سنج و به روش صحیح اندازه‌گیری شود. هنگام گزارش دمای بدن کودک به پزشک یا تیم درمانی، علاوه بر عدد دما، حتماً توضیح دهید که دما با کدام روش اندازه‌گیری شده است. از روش‌های زیر برای تشخیص تب نوزاد کمک گرفته می‎شود: 

دمای مقعدی

تب‌سنج دیجیتال را روشن کنید و نوک آن را با ماده‌ای روان‌کننده مثل وازلین چرب کنید. نوزاد یا کودک را به پشت بخوابانید، ران‌ها را بالا بیاورید و تب‌سنج را حدود ۵ ۱٫ تا ۲٫۵ سانتی‌متر وارد مقعد کنید. همچنین می‌توانید کودک را روی شکم، روی پاهای خود یا یک سطح سفت قرار دهید و با دست قسمت پایین کمر او را ثابت نگه دارید. هرگز تب‌سنج مقعدی را با فشار و در صورت وجود مقاومت وارد نکنید. تب‌سنج را تا زمانی که علامت پایان اندازه‌گیری را اعلام کند در جای خود نگه دارید، سپس آن را خارج کرده و عدد را بخوانید.

دمای دهانی

تب‌سنج دیجیتال را روشن کنید. نوک تب‌سنج را زیر زبان کودک و به سمت عقب دهان قرار دهید و از کودک بخواهید لب‌هایش را بسته نگه دارد. پس از اعلام پایان اندازه‌گیری، تب‌سنج را خارج کرده و عدد را بخوانید. اگر کودک چیزی خورده یا نوشیده است، برای اندازه‌گیری دمای دهانی ۳۰ دقیقه صبر کنید.

دمای زیر بغل

تب‌سنج دیجیتال را روشن کنید. آن را زیر بغل کودک قرار دهید و مطمئن شوید که تب‌سنج مستقیماً با پوست تماس دارد، نه با لباس. هنگام اندازه‌گیری، کودک را در آغوش بگیرید و بازویی را که تب‌سنج زیر آن قرار دارد نزدیک بدن نگه دارید. پس از اعلام پایان اندازه‌گیری، تب‌سنج را خارج کرده و عدد را بخوانید.

دمای گوش

تب‌سنج را روشن کنید و آن را به‌آرامی در گوش کودک قرار دهید. حتماً دستورالعمل همراه دستگاه را دنبال کنید تا تب‌سنج به اندازه مناسب وارد مجرای گوش شود. آن را تا پایان اندازه‌گیری ثابت نگه دارید، سپس خارج کرده و عدد را بخوانید.

دمای شریان گیجگاهی یا پیشانی

تب‌سنج را روشن کنید و آن را به‌آرامی روی پیشانی کودک حرکت دهید. سپس تب‌سنج را بردارید و عدد نمایش‌داده‌شده را بخوانید.

راهنمای انتخاب روش اندازه‌گیری دما بر اساس سن کودک

بهترین نوع تب‌سنج یا مناسب‌ترین محل اندازه‌گیری دمای بدن، در بعضی موارد به سن کودک بستگی دارد.

•    از بدو تولد تا ۳ ماهگی: برای اندازه‌گیری دمای بدن، بهتر است از تب‌سنج دیجیتال معمولی به روش مقعدی استفاده شود. برخی پژوهش‌های جدید نشان می‌دهند که تب‌سنج شریان گیجگاهی یا پیشانی نیز ممکن است در نوزادان دقت مناسبی داشته باشد.
•    از ۳ ماهگی تا ۴ سالگی: در این سن می‌توان با تب‌سنج دیجیتال دمای مقعدی یا زیر بغل را اندازه‌گیری کرد. استفاده از تب‌سنج شریان گیجگاهی نیز امکان‌پذیر است. برای استفاده از تب‌سنج دیجیتال گوش بهتر است تا حداقل ۶ ماهگی صبر کنید. اگر از روش دیگری استفاده کردید و نسبت به نتیجه تردید داشتید، اندازه‌گیری دمای مقعدی می‌تواند برای تأیید نتیجه کمک‌کننده باشد.
•    ۴ سالگی و بالاتر: بیشتر کودکان از حدود ۴ سالگی می‌توانند تب‌سنج دیجیتال را برای مدت کوتاهی زیر زبان نگه دارند و دمای دهانی اندازه‌گیری شود. همچنین می‌توان از روش زیر بغل، تب‌سنج شریان گیجگاهی یا تب‌سنج دیجیتال گوش استفاده کرد.

تا چند روز تب نوزاد طبیعی است

در بیشتر عفونت‌های ویروسی، تب کودک ممکن است حدود ۱ تا ۳ روز طول بکشد. اما در نوزادان، مخصوصاً زیر ۳ ماه، اصل بر این نیست که چند روز صبر کنیم؛ اگر دمای مقعدی ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بیشتر باشد، بهتر است همان روز توسط پزشک ارزیابی شود. اگر تب بیش از ۳ تا ۵ روز ادامه پیدا کند، یا همراه با بی‌حالی شدید، کاهش شیر خوردن، کم شدن پوشک خیس، تنفس سخت، تشنج، استفراغ مکرر یا بثورات پوستی باشد، مراجعه پزشکی لازم است.

درمان تب نوزاد

درمان تب نوزاد به سن، شدت تب و علت زمینه‌ای آن بستگی دارد. در بیش‎تر موارد، مهم‌ترین اقدامات شامل درمان‎های خانگی و در صورت لزوم درمان دارویی است. 

درمان خانگی پایین آوردن تب

برای درمان خانگی پایین آوردن تب، پزشکان توصیه می‌کنند والدین بیش‎تر بر راحتی و حال عمومی کودک تمرکز کنند، نه فقط پایین آوردن عدد تب. برای کمک به راحتی کودک می‌توانید:

لباس‌های سبک و خنک به او بپوشانید.
برای جلوگیری از کم‌آبی، مایعات کافی به او بدهید.
میزان فعالیت، هوشیاری و راحتی کودک را زیر نظر داشته باشید.

کارهایی که نباید انجام دهید:

برای خنک کردن کودک از الکل یا آب یخ استفاده نکنید.
اگر کودک هنگام تب غذای جامد نمی‌خورد، خیلی نگران نباشید؛ در این شرایط دریافت مایعات اهمیت بیشتری دارد.
کودک را فقط برای دادن داروی تب‌بر از خواب بیدار نکنید.
هرگز به کودک آسپرین ندهید.
بدون مشورت با پزشک، به نوزاد یا کودک دارویی ندهید.

درمان دارویی تب نوزاد

برای پایین آوردن تب نرمال نوزاد همیشه نیازی به دارو نیست. داروهای تب‌بر بیشتر برای کاهش درد، ناراحتی و بهتر شدن حال عمومی کودک استفاده می‌شوند.  داروهایی مانند استامینوفن و ایبوپروفن علت اصلی تب را درمان نمی‌کنند، اما می‌توانند به‌طور موقت دمای بدن را کاهش دهند. گاهی حتی بعد از مصرف دارو، تب همچنان ادامه پیدا می‌کند و این موضوع لزوماً غیرطبیعی نیست. 

می‌توانید از مقدار توصیه‌شده روی بسته‌بندی دارو استفاده کنید، مگر اینکه پزشک دستور دیگری داده باشد. مقدار مناسب دارو باید بر اساس وزن کودک تعیین شود و هرگز نباید از دوز توصیه‌شده بیش‎تر شود. ایبوپروفن فقط زمانی باید داده شود که کودک به‌اندازه کافی مایعات می‌نوشد. همچنین بدون مشورت با پزشک یا کادر درمان، به نوزادان زیر ۶ ماه ایبوپروفن ندهید. استامینوفن و ایبوپروفن دوزها و فاصله زمانی متفاوتی دارند. ممکن است در برخی شرایط هر دو دارو استفاده شوند، اما چون مقدار و زمان مصرف آن‌ها متفاوت است، اگر هر دو را برای کودک استفاده می‌کنید، ثبت دقیق زمان و مقدار مصرف بسیار مهم است.

عوارض تب شدید نوزاد

از عوارض تب شدید نوزاد می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: 

عفونت‌های جدی باکتریایی

سیستم ایمنی نوزادان هنوز به‌طور کامل تکامل پیدا نکرده است. تب در این سن می‌تواند نشانه عفونت‌های جدی مانند سپسیس یا عفونت خون، مننژیت، یا عفونت ادراری باشد که ممکن است به‌سرعت پیشرفت کنند.

کم‌آبی بدن

افزایش دمای بدن باعث از دست رفتن بیش‎تر مایعات می‌شود. اگر نوزاد شیر نخورد یا نتواند به‌خوبی تغذیه شود، ممکن است خیلی سریع دچار کم‌آبی شود.

تشنج ناشی از تب

اگرچه تشنج تب‌دار در هفته‌های ابتدایی زندگی کمتر شایع است، افزایش سریع دمای بدن در برخی موارد می‌تواند با بروز تشنج همراه باشد.

پیشگیری از تب کردن نوزادان

همه کودکان هر از گاهی دچار تب می‌شوند و در بیش‌تر موارد، طی چند روز حالشان به حالت طبیعی برمی‌گردد. در واقع می‎توان گفت راه قطعی برای پیش‌گیری از تب کردن نوزادان وجود ندارد. نکته مهم این است که تا زمان برطرف شدن تب، تا حد امکان کودک را راحت نگه دارید، مایعات کافی به او بدهید و وضعیت عمومی‌اش را زیر نظر داشته باشید. همچنین در صورت بروز علائم نگران‌کننده یا ادامه‌دار شدن تب، باید برای دریافت مراقبت پزشکی اقدام کنید.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد

در موارد زیر با پزشک یا تیم درمانی کودک تماس بگیرید:

•    اگر کودک کمتر از ۳ ماه دارد و دمای مقعدی او ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بیشتر است.
•    اگر کودک ۳ تا ۶ ماهه است و دمای بدنش تا حدود ۳۸٫۳ درجه سانتی‌گراد رسیده و به‌طور غیرعادی بی‌قرار، بی‌حال یا ناراحت به نظر می‌رسد، یا دمای بدنش از این مقدار بالاتر است.
•    اگر کودک ۶ تا ۲۴ ماهه است و دمای بدن او بالاتر از ۳۸٫۳ درجه سانتی‌گراد است و بیش از یک روز ادامه دارد، حتی اگر علامت دیگری نداشته باشد. اگر علائم دیگری مانند سرماخوردگی، سرفه یا اسهال هم وجود دارد، بسته به شدت علائم ممکن است لازم باشد زودتر با پزشک تماس بگیرید.
•    اگر کودک در زمان تب برای اولین بار دچار تشنج ناشی از تب شود.

سوالات متداول

بهترین روش تشخیص تب در نوزاد چیست؟ 

دقیق‌ترین روش اندازه‌گیری دمای بدن نوزاد، به‌ویژه در نوزادان زیر ۳ ماه، اندازه‌گیری دمای مقعدی با تب‌سنج دیجیتال است. اندازه‌گیری زیر بغل دقت کمتری دارد و تب‌سنج گوش نیز در نوزادان کوچک، خصوصاً زیر ۳ تا ۶ ماه، ممکن است قابل اعتماد نباشد.

تب نوزاد باید چند باشد؟ 

در نوزاد، دمای مقعدی ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر تب محسوب می‌شود. محدوده طبیعی دمای بدن می‌تواند در طول روز کمی تغییر کند، بنابراین بهتر است عدد تب همراه با حال عمومی نوزاد ارزیابی شود.

آیا هر روز باید تب نوزاد را چک کرد؟ 

خیر؛ در یک نوزاد سالم معمولاً نیازی نیست دمای بدن هر روز و به‌صورت روتین اندازه‌گیری شود. زمانی دما را بررسی کنید که نوزاد گرم‌تر از معمول به نظر می‌رسد، بی‌حال یا بی‌قرار شده، تغذیه‌اش کاهش یافته یا علائم بیماری دارد.

تب نوزاد چقدر باشد خطرناک است؟ 

در نوزاد زیر ۳ ماه، دمای مقعدی ۳۸ درجه یا بالاتر نیازمند ارزیابی سریع پزشکی است، حتی اگر نوزاد ظاهراً حال خوبی داشته باشد. در سنین بالاتر، علاوه بر عدد تب، علائمی مثل بی‌حالی شدید، مشکل تنفسی، کم‌آبی، تشنج یا کاهش هوشیاری اهمیت زیادی دارند.

آیا دلیل اصلی تب نوزاد سرماخوردگی یا دندان درآوردن است؟ 

عفونت‌های ویروسی، از جمله سرماخوردگی، از علل شایع تب هستند؛ اما عفونت‌های باکتریایی مانند عفونت ادراری نیز می‌توانند باعث تب شوند. دندان‌درآوردن ممکن است دما را کمی بالا ببرد، اما تب واقعی ۳۸ درجه یا بیشتر را ایجاد نمی‌کند و چنین تبی نباید صرفاً به دندان‌درآوردن نسبت داده شود.

اگر تب کودک پایین نیامد چه کنیم؟ 

مایعات کافی به نوزاد خود بدهید، وضعیت عمومی او را زیر نظر بگیرید و داروی تب‌بر باید متناسب با سن و وزن کودک استفاده شود. اگر تب ادامه پیدا کرد یا با بی‌حالی، کم‌آبی، مشکل تنفسی، تشنج، بثورات پوستی یا بدحال شدن کودک همراه بود، باید توسط پزشک ارزیابی شود.

جمع بندی

این موقعیت برای خیلی از والدین آشناست؛ کودک حال خوبی ندارد و صبح باید تصمیم بگیرید او را به مهدکودک بفرستید یا نه. تب‌سنج را برمی‌دارید و اگر دمای زیر بغل را اندازه بگیرید، ممکن است عدد روی صفحه باعث شود خیال‌تان راحت شود: «تب ندارد!» اما بعد این سؤال پیش می‌آید که آیا اندازه‌گیری دمای زیر بغل واقعاً دقیق است؟ برای یک بررسی سریع، اندازه‌گیری دمای زیر بغل بهتر از اندازه نگرفتن دماست؛ اما اگر احتمال می‌دهید کودک تب داشته باشد، بهتر است در اولین فرصت از روش دقیق‌تری مثل اندازه‌گیری دهانی، مقعدی، پیشانی یا گوش استفاده کنید. اگر درباره دمای طبیعی کودک یا بهترین روش بررسی تب سؤال دارید، با پزشک اطفال مشورت کنید.