گرفتگی بینی نوزاد

گرفتگی بینی در نوزادان شایع است و همیشه به معنی سرما خوردگی نوزاد یا عفونت نیست. کوچک بودن مجاری بینی باعث می‌شود مقدار کمی از ترشحات و یا خشکی مخاط تنفس نوزاد را دشوارتر کند. هوای خشک، تحریک مخاط بینی، ترشحات ناشی از عفونت‌های ویروسی و گاهی برخی مشکلات ساختاری می‌توانند از علت‌های گرفتگی بینی باشند.

از آنجا که نوزاد برای شیر خوردن به تنفس هم‌زمان از راه بینی نیاز دارد، گرفتگی بینی ممکن است باعث شود مکیدن برای او دشوارتر شود یا هنگام تغذیه زود خسته شود. در بیشتر موارد، با مراقبت مناسب می‌توان ترشحات را رقیق و مسیر بینی را باز کرد؛ اما وجود علائمی مانند تب، تنفس دشوار یا کاهش واضح تغذیه نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.

گرفتگی بینی زمانی ایجاد می‌شود که بافت داخل بینی متورم شده یا ترشحات در مجاری بینی جمع شوند. در نوزادان، حتی مقدار کمی ترشح می‌تواند صدای تنفس را بیشتر کند و باعث شود والدین احساس کنند بینی کودک کاملاً گرفته است. اگر نوزاد به‌خوبی شیر می‌خورد، هوشیاری طبیعی دارد و برای تنفس تلاش نمی‌کند، گرفتگی خفیف بینی معمولاً وضعیت اورژانسی محسوب نمی‌شود. با این حال، در نوزادان کم‌سن بهتر است وضعیت تنفس و تغذیه با دقت بیشتری تحت نظر باشد.

علت گرفتگی بینی نوزاد

علت گرفتگی بینی می‌تواند ساده و موقتی باشد، اما گاهی به بیماری یا مشکل دیگری مربوط است. مهم‌ترین علت‌ها عبارت‌اند از:

•    خشکی و تحریک مخاط بینی: هوای خشک یا وجود گردوغبار، دود سیگار، عطر و مواد محرک می‌تواند مخاط بینی نوزاد را تحریک و متورم کند.
•    ترشحات طبیعی بینی: نوزادان مجاری بینی کوچکی دارند و ترشحات طبیعی نیز می‌تواند باعث ایجاد صدای گرفتگی یا سخت‌تر شدن تنفس از بینی شود.
•    عفونت‌های ویروسی: سرماخوردگی، آنفلوانزا و سایر عفونت‌های تنفسی می‌توانند با گرفتگی یا آبریزش بینی همراه باشند.
•    هوای خشک: خشکی هوا باعث غلیظ‌تر شدن ترشحات بینی می‌شود و پاک شدن آن‌ها را دشوارتر می‌کند.
•    مشکلات ساختاری بینی: در موارد کمتر شایع، اختلالات مادرزادی مانند تنگی یا انسداد مجاری بینی می‌توانند باعث گرفتگی مداوم یا مشکل تنفسی شوند.
•    مواجهه با دود و مواد محرک: دود سیگار و سایر آلاینده‌ها می‌توانند علائم تنفسی نوزاد را تشدید کنند.

نشانه های شروع گرفتگی بینی نوزاد

شروع گرفتگی بینی ممکن است با علائم ساده‌ای همراه باشد که بیشتر هنگام شیر خوردن یا خوابیدن متوجه آن‌ها می‌شوید. این نشانه‌ها شامل موارد زیر هستند:

•    صدای گرفتگی یا خرخر هنگام تنفس
•    تنفس از دهان
•    بی‌قراری هنگام شیر خوردن
•    قطع مکرر مکیدن برای نفس کشیدن
•    آبریزش یا وجود ترشحات داخل بینی
•    عطسه‌های مکرر
•    خواب ناآرام یا بیدار شدن بیشتر از معمول
•    کاهش موقت میزان شیر خوردن به دلیل دشواری تنفس از بینی

اگر گرفتگی بینی همراه با تنفس سریع، فرورفتگی قفسه سینه، کبودی لب‌ها یا صورت، بی‌حالی شدید یا ناتوانی در شیر خوردن باشد، باید آن را جدی گرفت. حتما مقاله علائم رفلاکس نوزاد را نیز بخوانید.

درمان گرفتگی بینی نوزاد

درمان به علت گرفتگی و وضعیت عمومی نوزاد بستگی دارد. در موارد خفیف، هدف اصلی باز کردن مجاری بینی و کمک به تنفس و تغذیه نوزاد است.

•    استفاده از قطره سالین: قطره بینی سالین ساده و بدون دارو می‌تواند ترشحات خشک یا غلیظ را نرم کند. پس از آن می‌توان ترشحات را با پوآر یا آسپیراتور مخصوص نوزاد، به‌آرامی خارج کرد.
•    پاک کردن ترشحات اطراف بینی: ترشحات بیرونی را می‌توان با گاز یا دستمال تمیز و مرطوب به‌آرامی پاک کرد.
•    تأمین مایعات کافی: ادامه شیردهی یا تغذیه معمول نوزاد اهمیت دارد؛ دریافت مایعات کافی به رقیق‌تر شدن ترشحات کمک می‌کند.
•    رطوبت مناسب محیط: اگر هوای خانه خشک است، استفاده صحیح از دستگاه بخور سرد و تمیز می‌تواند به کاهش خشکی مجاری بینی کمک کند.
•    باز کردن بینی پیش از شیر دادن: اگر گرفتگی باعث اختلال در شیر خوردن شده است، پاک کردن ترشحات و استفاده از سالین پیش از تغذیه می‌تواند به نوزاد کمک کند راحت‌تر شیر بخورد.
•    پرهیز از داروهای ضداحتقان: قطره‌ها و اسپری‌های ضداحتقان دارویی برای نوزادان نباید بدون تجویز پزشک استفاده شوند.

در زمان خواب نیز نباید برای باز شدن راه تنفس، سر نوزاد را با بالش، حوله یا شیب دادن تشک بالا آورد. نوزاد باید همچنان به پشت و روی سطح صاف و سفت بخوابد.

حتما بخوانید: کولیک نوزاد چیست

روش های پیشگیری از گرفتگی بینی نوزاد

همه موارد گرفتگی بینی قابل پیشگیری نیستند، اما می‌توان با کاهش عوامل تحریک‌کننده احتمال بروز یا تشدید آن را کمتر کرد:

•    نوزاد را در معرض دود سیگار و قلیان قرار ندهید.
•    از عطرها و مواد شیمیایی با بوی تند در محیط نوزاد کمتر استفاده کنید.
•    هوای اتاق را بیش از حد خشک نکنید.
•    دستگاه بخور را طبق دستور سازنده تمیز کنید تا خود دستگاه به منبع آلودگی تبدیل نشود.
•    در فصل بیماری‌های تنفسی، شستن دست‌ها را جدی بگیرید و تماس نوزاد با افراد بیمار را کاهش دهید.
•    برای پیشگیری از عفونت، وسایل تغذیه و وسایل مورد استفاده نوزاد را به‌طور مناسب تمیز نگه دارید.

چرا گرفتگی بینی نوازدان در شب شدیدتر میشود؟

گرفتگی بینی ممکن است شب‌ها بیشتر به نظر برسد، زیرا نوزاد در حالت درازکش قرار دارد و ترشحات بینی راحت‌تر در مجاری باقی می‌مانند. همچنین هوای خشک اتاق، به‌ویژه هنگام استفاده از وسایل گرمایشی، می‌تواند باعث غلیظ‌تر شدن ترشحات و افزایش احساس گرفتگی شود. با وجود این، برای کمک به تنفس نوزاد نباید تشک را شیب‌دار کرد یا زیر سر او بالش گذاشت. خواب ایمن نوزاد همچنان به پشت، روی سطح صاف و سفت و بدون بالش و وسایل نرم توصیه می‌شود.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد

در صورت مشاهده هر یک از موارد زیر، بهتر است نوزاد توسط پزشک ارزیابی شود:

•    تنفس سریع یا دشوار
•    فرورفتگی پوست بین دنده‌ها یا زیر قفسه سینه هنگام نفس کشیدن
•    کبود یا متمایل به آبی شدن لب‌ها یا صورت
•    ناتوانی یا مشکل واضح در شیر خوردن
•    کاهش تعداد پوشک‌های خیس یا علائم کم‌آبی
•    بی‌حالی غیرطبیعی یا دشواری در بیدار کردن نوزاد
•    بدتر شدن تدریجی علائم تنفسی
•    تب با دمای ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر در نوزاد زیر ۳ ماه

در نوزادان کم‌سن، به‌خصوص زیر ۳ ماه، وجود تب ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بیشتر نیاز به ارزیابی فوری پزشکی دارد، حتی اگر سایر علائم خفیف باشند.

سوالات متداول

گرفتگی بینی نوزاد 40 روزه خطرناک است؟

گرفتگی بینی خفیف در نوزاد ۴۰ روزه می‌تواند به دلیل ترشحات طبیعی، خشکی مخاط یا یک عفونت تنفسی ایجاد شود و لزوماً خطرناک نیست. اما چون نوزاد زیر ۳ ماه است، باید تنفس و تغذیه او با دقت بیشتری بررسی شود. اگر نوزاد برای نفس کشیدن تقلا می‌کند، نمی‌تواند به‌خوبی شیر بخورد، بی‌حال شده یا دمای بدنش ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بیشتر است، نیاز به ارزیابی فوری پزشکی دارد.

بهترین روش درمان خانگی گرفتگی بینی نوزاد چیست؟

برای گرفتگی خفیف بینی، استفاده از قطره سالین ساده و بدون دارو و سپس خارج کردن ترشحات با پوآر یا آسپیراتور مخصوص نوزاد می‌تواند کمک‌کننده باشد. بهتر است این کار به‌آرامی انجام شود و از قطره‌ها و اسپری‌های ضداحتقان دارویی بدون تجویز پزشک استفاده نشود. حفظ رطوبت مناسب محیط و ادامه شیردهی نیز می‌تواند به رقیق شدن ترشحات کمک کند.

روغن زیتون برای گرفتگی بینی نوزاد مفید است؟

ریختن روغن زیتون یا سایر روغن‌ها داخل بینی نوزاد توصیه نمی‌شود. روغن در صورت ورود تصادفی به راه‌های هوایی می‌تواند باعث آسپیراسیون و در مواردی پنومونی چربی شود. برای نرم کردن ترشحات بینی، استفاده از محلول سالین ساده و روش‌های مناسب تخلیه ترشحات ایمن‌تر است.

آیا گرفتگی بینی نوزاد نشانه سرماخوردگی است؟

خیر، گرفتگی بینی همیشه به معنی سرماخوردگی نیست. در نوزادان، خشکی هوا، ترشحات طبیعی بینی و تحریک مخاط نیز می‌توانند باعث گرفتگی شوند؛ البته عفونت‌های ویروسی مانند سرماخوردگی هم یکی از علت‌های شایع آن هستند. وجود تب، آبریزش، سرفه، کاهش تغذیه یا تغییر وضعیت عمومی می‌تواند احتمال عفونت را بیشتر مطرح کند.

گرفتگی نوزاد چه زمانی خطرناک است و باید فورا به پزشک مراجعه کرد؟

اگر نوزاد دچار تنفس دشوار، تنفس بسیار سریع، فرورفتگی قفسه سینه، کبودی لب‌ها یا صورت، بی‌حالی شدید یا ناتوانی در شیر خوردن شود، باید فوراً ارزیابی پزشکی شود. همچنین تب ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر در نوزاد زیر ۳ ماه یک علامت مهم است و نیاز به بررسی فوری دارد.

جمع بندی 

گرفتگی بینی نوزاد می‌تواند به دلایل مختلفی مانند خشکی هوا، ترشحات طبیعی بینی یا عفونت‌های تنفسی ایجاد شود و در بسیاری از موارد با استفاده صحیح از سالین و تخلیه ملایم ترشحات قابل کنترل است. با این حال، در نوزادان کم‌سن باید علائم هشدار مانند اختلال تنفس، کاهش تغذیه، بی‌حالی، کبودی یا تب را جدی گرفت و در چنین شرایطی ارزیابی پزشکی را به تأخیر نینداخت.