بسته شدن یا انسداد لوله رحمی چیست؟

لوله‌های فالوپ یا لوله‌های رحمی، مجاری باریکی در دستگاه تولیدمثل زنان هستند که بین تخمدان‌ها و رحم قرار دارند و نقش مهمی در انتقال تخمک و مسیر طبیعی لقاح ایفا می‌کنند. اگر بخشی از لوله فالوپ در اثر عوامل مختلف مانند عمل جراحی یا عفونت های لگنی آسیب دیده و یا توسط بافت زخم مسدود شده باشد، مسیر عبور اسپرم ها برای رسیدن به تخمک و همچنین مسیر برگشت تخم بارور شده به رحم، مسدود می‌شود و میزان باروری کاهش می یابد. 

انسداد لوله های رحمی یکی از دلایل ناباروری زنان می باشد که معمولاً علامت خاصی ندارد، اما برخی عوامل خطرزا می‎توانند احتمال ابتلا به این بیماری را افزایش دهند. در ادامه این متن به بررسی علل و راه‌های درمان انسداد لوله فالوپ خواهیم پرداخت. 

نحوه عملکرد لوله‌های رحم 

لوله‌های فالوپ یا لوله رحمی بخشی از اندام‌های تولید مثل زن هستند که تخمدان‎‌ها و رحم را به هم متصل می‎کنند. لوله‌‎های فالوپ، لوله‎‌های عضلانی هستند که با ساختارهای ظریف مو مانند پوشیده شده‎اند. این "موها" به منظور کمک به حرکت تخمک از تخمدان ها به سمت رحم و کمک به حرکت اسپرم از رحم، به هر دو جهت حرکت می‎کنند. هر لوله فالوپ به ساختارهای انگشت مانندی ختم می شود که فیمبریا نام دارند. هر ماه در طی تخمک گذاری، که تقریباً در اواسط چرخه قاعدگی رخ می دهد، فیمبریا تخمک را گرفته و به سمت لوله رحم هدایت می کند. لوله های فالوپ نقش مهمی در باروری دارند زیرا  تخمک‌ها در لوله رحم بارور می‌شوند.

علت بسته شدن لوله های رحم

لوله‌های فالوپ معمولاً توسط بافت زخم یا چسبندگی لگن مسدود می‎شوند که می‎تواند در اثر عوامل زیادی ایجاد شود، از جمله:

سابقه آپاندیسیت پاره شده
بیماری التهابی لگن که می‎تواند باعث ایجاد زخم یا هیدورسالپنکس شود
آندومتریوز؛ این عارضه می‌تواند در لوله‌های فالوپ تشکیل شده و انسداد ایجاد کند. بافت آندومتر در قسمت خارجی اندام های دیگر نیز می تواند باعث چسبندگی شود و لوله‌ های فالوپ را مسدود کند. 
برخی عفونتهای مقاربتی  (STI) به طور مثال کلامیدیا و سوزاک
داشتن سابقه بارداری خارج رحم
رشد بیش از حد فیبروم‌های رحمی
سابقه جراحی شکمی.

نکته‎‌ای که باید به آن توجه کرد این است که شما نمی‎توانید از بسیاری از علل انسداد لوله رحمی جلوگیری کنید، اما می‎توانید با استفاده از کاندوم در هنگام رابطه جنسی، خطر ابتلا به عفونت های مقاربتی (STI) را کاهش دهید.

علائم گرفتگی لوله رحم 

انسداد لوله رحمی معمولاً علائمی ایجاد نمی‎کند و بسیاری از زنان نمی‎دانند که لوله‎هایشان مسدود شده است تا زمانی که برای بارداری اقدام می‏کنند و دچار مشکل می‏شوند. 

در بعضی موارد، انسداد لوله رحمی می‎توانند باعث ایجاد درد خفیف و منظم در لگن یا شکم شود. این درد ممکن است به طور مرتب اتفاق بیفتد مانند درد های زمان پریود، یا ثابت باشد. این مساله معمولاً در نوعی از انسداد لوله رحمی به نام هیدروسالپنکس اتفاق می‎افتد. هیدروسالپنکس شرایطی است که در آن لوله فالوپ مسدود شده، با مایعات پر شده و متورم می‌شود. همچنین هر عاملی که باعث انسداد لوله رحمی شده باشد، می تواند علائم خاص خود را ایجاد کند. به عنوان مثال آندومتریوز اغلب باعث ایجاد پریود‌های بسیار دردناک و سنگین و دردهای لگنی می‎شود؛ این مورد می‌تواند خطر انسداد لوله‌های رحمی را افزایش دهد. 

گاهی اوقات، وجود انسداد در لوله فالوپ می تواند باعث گیر افتادن یک تخمک بارور شده شود و در نتیجه منجر به بارداری خارج رحم گردد. بارداری خارج رحم ممکن است همیشه باعث ایجاد علائم نشود و معمولاً هنگام سونوگرافی تشخیص داده می شود. با این وجود، برخی از خانم‌ها ممکن است علائمی، مانند درد معده و درد در یک طرف بدن یا خونریزی واژن را تجربه کنند. در صورت مشکوک بودن به بارداری خارج رحم، باید هرچه سریع‌تر به پزشک مراجعه شود.

راه های تشخیص باز یا بسته بودن لوله های رحم

تشخیص لوله فالوپ مسدود شده ممکن است دشوار باشد. لوله‎‌ها می‌توانند باز و بسته شوند، بنابراین همیشه نمی‌توان گفت که آن‎ها مسدود شده اند. سه تست مهم برای تشخیص انسداد لوله رحمی وجود دارد که عبارتند از:

روش اشعه ایکس، معروف به هیستروسالپنگوگرام یا عکس رنگی (HSG)  

در این روش پزشک یک ماده رنگی بی ضرر را به رحم تزریق می‌کند. این ماده رنگی که با اشعه ایکس قابل مشاهده است، درون لوله های فالوپ جریان می یابد. اگر مایع وارد لوله های فالوپ نشود، احتمال وجود انسداد مطرح می‎گردد. معمولاً HSG در نیمه اول چرخه قاعدگی انجام می‌شود. عوارض جانبی این روش نادر است، اما نتایج مثبت کاذب ممکن است وجود داشته باشد. 

سونوهیستروگرافی

این نوع سونوگرافی بسیار شبیه به HSG است اما در این روش از امواج صوتی برای تهیه تصویر از لوله های فالوپ استفاده می شود.

در این روش، ابتدا پزشک یک لوله باریک (کاتتر) را از طریق دهانه رحم وارد رحم می‌کند و مقدار کمی محلول استریل (معمولاً سرم نمکی) به داخل رحم تزریق می‌شود تا فضای رحم و مسیر لوله‌های رحمی بهتر قابل مشاهده باشد. سپس با استفاده از پروب سونوگرافی واژینال، تصاویر دقیقی از داخل رحم و اطراف لوله‌های فالوپ تهیه می‌شود. حرکت مایع در مسیر لوله‌ها می‌تواند به بررسی باز بودن یا وجود انسداد کمک کند. این روش معمولاً بدون نیاز به بیهوشی انجام می‌شود و زمان کوتاهی دارد.

لاپاراسکوپی

اگر روش‎های فوق به پزشک برای تشخیص قطعی انسداد لوله رحمی کمک نکند، می‌توان از جراحی لاپاراسکوپی برای ارزیابی بیش‌تر و دقیق تر استفاده کرد. اگر پزشک در طول عمل متوجه وجود انسداد شود، در صورت امکان می تواند آن را از بین ببرد.

در روش لاپاراسکوپی جراح برش كوچكی روی شکم ایجاد می‎كند و دوربینی كوچك را وارد می‌كند تا بتواند تصویر لوله های فالوپ را مشاهده کند. لاپاراسکوپی دقیق ترین روش تشخیص انسداد لوله رحمی است. با این وجود پزشکان ممکن است این روش را به عنوان یک روش تشخیص زودهنگام توصیه نکنند، زیرا این روش تهاجمی است و ممکن است  نتواند مشکل را درمان کند. پزشک ممکن است بتواند براساس سوابق پزشکی بیمار، احتمال بیماری را مطرح نماید. به عنوان مثال، احتمال انسداد لوله رحمی در خانمی که در گذشته آپاندیسیت پاره شده داشته است و یا در صورت وجود مشکل در باروری، می‌تواند مطرح گردد.

عوارض انسداد لوله رحم

شایعترین عارضه لوله‌های فالوپ مسدود شده و درمان آن، بارداری خارج رحمی است. اگر انسداد لوله رحم نسبی باشد، ممکن است یک تخمک بتواند با اسپرم لقاح یابد، اما ممکن است در لوله رحم گیر کرده و منجر به بارداری خارج رحم شود.

عمل جراحی که بخشی از لوله فالوپ را از بین می برد نیز خطر بارداری خارج رحم را افزایش می دهد. زنانی که تحت عمل جراحی لوله قرار گرفته اند، باید به محض این که متوجه بارداری خود شدند، برای بررسی احتمال بارداری خارج رحم به پزشک مراجعه کنند. بارداری خارج رحمی یک وضعیت اورژانسی است و بدین دلیل، پزشکان اغلب روش IVF را به جای عمل جراحی برای خانم هایی که دارای انسداد لوله رحمی هستند، توصیه می کنند.

اگر لوله رحم بسته باشد چگونه باز میشود؟ یا درمان انسداد لوله فالوپ

ممکن است لوله های فالوپ مسدود شده با عمل جراحی باز شوند. با این وجود این امر، بستگی به میزان زخم و محل انسداد آن دارد. هدف از جراحی، باز کردن لوله فالوپ با استفاده از یکی از روش‎های زیر است: 

برداشتن بافت زخم؛
ایجاد سوراخ جديد در قسمت خارجی لوله فالوپ؛
باز کردن لوله فالوپ از داخل.

اگر لوله های فالوپ به واسطه مقادیر کمی از بافت زخم یا چسبندگی مسدود شده باشند، پزشک می تواند از عمل جراحی لاپاراسکوپی برای رفع انسداد و باز کردن لوله ها استفاده کند. اما اگر لوله های فالوپ به واسطه مقادیر زیادی از بافت زخم یا چسبندگی مسدود شده باشند، درمان برای از بین بردن انسداد ممکن نیست. جراحی برای ترمیم لوله‌های آسیب دیده در بارداری خارج رحم یا عفونت، ممکن است گزینه‌ای مناسب باشد. همچنین اگر انسداد ایجاد شده و فقط بخشی از لوله رحم آسیب دیده باشد، جراح می تواند قسمت آسیب دیده را برداشته و دو قسمت سالم را به هم متصل کند.

درمان خانگی برای باز کردن لوله رحم

در حال حاضر هیچ روش خانگی یا درمان طبیعی اثبات‌شده‌ای برای باز کردن لوله رحم وجود ندارد. اگر لوله رحم به دلیل چسبندگی، عفونت، اندومتریوز یا آسیب بافتی مسدود شده باشد، معمولاً نیاز به بررسی پزشکی و درمان‌های تخصصی دارد.

برخی روش‌های خانگی مانند مصرف گیاهان دارویی، روغن کرچک، دمنوش‌ها یا انجام تمرین‌های خاص ممکن است در فضای مجازی پیشنهاد شوند، اما شواهد علمی کافی برای باز کردن لوله‌های بسته یا افزایش قطعی شانس بارداری با این روش‌ها وجود ندارد. حفظ وزن مناسب، تغذیه سالم، پیش‌گیری از عفونت‌ها و پیگیری مشکلات زنان می‌تواند به سلامت باروری کمک کند، اما جایگزین درمان پزشکی نیست.

احتمال بارداری پس از درمان انسداد لوله رحمی چقدر است؟

هدف از جراحی، باز كردن لوله‌های فالوپ برای بهبود احتمال بارداری است. باردار شدن یک خانم بعد از جراحی انسداد لوله رحم، به عوامل زیر بستگی دارد:

سن خانم
سلامت اسپرم همسر
سطح آسیب لوله فالوپ.

ممکن است به دنبال درمان لوله‌های فالوپ مسدود شده، بارداری رخ دهد. احتمال بارداری بعد از عمل لوله‌های آسیب دیده ناشی از عفونت یا بارداری خارج رحم، بسیار ناچیز است و به این که چه اندازه از لوله رحم باید جدا شود و چه بخشی از آن خارج می گردد، بستگی دارد. بنابراین قبل از درمان با پزشک خود مشورت کنید تا احتمال بروز یک بارداری موفق را افزایش دهید.

در صورتی که عمل جراحی ناموفق باشد، پزشک ممکن است لقاح آزمایشگاهی (IVF) را برای افزایش شانس بارداری با انسداد لوله رحم توصیه کند. روش IVF یکی از روش‎های درمان ناباروری است که شامل قرار دادن تخمک‌های بارور شده به طور مستقیم در رحم می‎باشد، به این معنی که لوله های فالوپ در بارداری دخیل نیستند.

ارتباط انسداد لوله رحم و ناباروری

دستگاه تولید مثل زن از تخمدان‌ها، رحم و لوله‌های فالوپ تشکیل شده است. اگر برای هر یک از این سه اندام، اختلال و مشکل پزشکی به وجود بیاید، ممکن است وقوع بارداری دشوارتر گردد. هر دو تخمدان توسط لوله رحم به رحم وصل می‌شوند. تخمدان ها، تخمک‌ها را ذخیره کرده و هر ماه به طور تصادفی آن را آزاد می‌کنند، به این معنی که در هر ماه یک تخمدان، تخمک آزاد می کند. به عنوان مثال، تخمدان سمت راست ممکن است به مدت سه ماه تخمک آزاد کند و سپس تخمدان سمت چپ یک ماه تخمک آزاد کند. 

بسته بودن لوله رحم، یکی از علل شایع ناباروری است. ار آنجایی که لقاح اسپرم و تخمک در لوله فالوپ رخ می دهد، یک لوله رحم مسدود شده می‌تواند از لقاح آن‎ها جلوگیری کند. وقوع بارداری با بسته بودن لوله رحم، به عوامل مختلفی مانند میزان انسداد بستگی دارد. اگر هر دو لوله کاملاً مسدود شوند، بارداری بدون درمان، غیرممکن خواهد بود. اگر لوله‌های فالوپ تا حدی مسدود شده باشند، امکان باردار شدن وجود دارد ولی خطر بارداری خارج رحم افزایش می‎یابد؛ به این دلیل که حرکت تخم بارور در لوله رحمی نسبتا مسدود دشوارتر است. 

انسداد فقط یک لوله رحم، احتمالاً روی باروری تأثیری نمی‌گذارد، زیرا تخمک هنوز می‌تواند از لوله رحم دیگر عبور کند. داروهای کمک باروری می توانند به افزایش احتمال تخمک گذاری از سمت لوله فالوپ باز کمک کنند.

روش های پیشگیری از بسته شدن لوله های رحم

پیشگیری از عفونت‌های مقاربتی (STI)

استفاده از روش‌های محافظتی مانند کاندوم می‌تواند خطر ابتلا به عفونت‌هایی مثل کلامیدیا و سوزاک را کاهش دهد. این عفونت‌ها در صورت درمان نشدن ممکن است باعث بیماری التهابی لگن  (PID)، ایجاد التهاب و در نهایت آسیب یا انسداد لوله‌های رحمی شوند.

درمان سریع عفونت‌ها

در صورت بروز عفونت‌های واژن، دهانه رحم یا لگن، مراجعه به پزشک و دریافت درمان مناسب اهمیت دارد. درمان زودهنگام عفونت‌ها می‌تواند از گسترش التهاب به قسمت‌های بالاتر دستگاه تولیدمثل و ایجاد چسبندگی و آسیب لوله‌های رحمی جلوگیری کند.

کنترل و درمان اندومتریوز

اندومتریوز می‌تواند باعث ایجاد التهاب و چسبندگی در اطراف لوله‌های رحمی شود و عملکرد آن‌ها را تحت تأثیر قرار دهد. پیگیری منظم با پزشک و کنترل بیماری با روش‌های دارویی یا جراحی در صورت نیاز، می‌تواند به کاهش آسیب‌های احتمالی کمک کند.

انجام جراحی‌های لگنی با دقت و توسط پزشک متخصص

برخی جراحی‌های ناحیه شکم و لگن ممکن است باعث ایجاد چسبندگی شوند که می‌تواند روی لوله‌های رحمی اثر بگذارد. انتخاب جراح باتجربه و رعایت اصول جراحی می‌تواند احتمال ایجاد این عوارض را کاهش دهد.

عوامل خطر و زمان مراجعه به پزشک

اگر بعد از ۱۲ ماه تلاش برای بارداری بدون جلوگیری (یا ۶ ماه در زنان بالای ۳۵ سال) بارداری اتفاق نیفتاده است، بررسی علت ناباروری توصیه می‌شود. همچنین افرادی که سابقه عفونت لگنی، جراحی رحم و لگن، اندومتریوز یا بارداری خارج رحمی دارند، بهتر است زودتر برای ارزیابی وضعیت لوله‌های رحمی به پزشک مراجعه کنند.

سوالات متداول

نشانه‌های باز بودن لوله‌های رحمی چیست؟

باز بودن لوله‌های رحمی معمولاً علامت مشخص و قابل تشخیصی ندارد و بسیاری از زنان هیچ نشانه‌ای احساس نمی‌کنند. تشخیص باز بودن لوله‌ها با آزمایش‌هایی مثل عکس رنگی رحم (HSG)، سونوگرافی تخصصی یا در برخی موارد لاپاراسکوپی انجام می‌شود.

درد لوله فالوپ سمت راست نشانه بسته شدن لوله است؟

درد یک‌طرفه در ناحیه لگن یا سمت راست همیشه به معنی بسته بودن لوله رحم نیست و می‌تواند دلایل مختلفی مثل کیست تخمدان، عفونت، اندومتریوز یا مشکلات گوارشی داشته باشد. انسداد لوله‌های رحم اغلب بدون علامت است و فقط با بررسی‌های تخصصی مشخص می‌شود.

برای باز شدن لوله رحمی باید چیکار کرد؟

روش درمان به علت و محل انسداد بستگی دارد. در برخی موارد انسداد ممکن است با جراحی درمان شود، اما در انسدادهای شدید، IVF  می‌تواند گزینه مناسب‌تری باشد.

بسته شدن یا انسداد لوله رحمی چیست؟

لوله‌های رحمی مسیر انتقال تخمک از تخمدان به رحم هستند. وقتی این مسیر به دلیل عفونت لگنی، چسبندگی، اندومتریوز، جراحی‌های قبلی یا عوامل دیگر مسدود شود، رسیدن اسپرم به تخمک یا انتقال جنین دشوار شده و می‌تواند باعث ناباروری شود.

روغن کرچک برای باز شدن لوله رحم مفید است؟

شواهد علمی معتبر نشان نمی‌دهد که مصرف روغن کرچک بتواند انسداد واقعی لوله‌های رحمی را برطرف کند. اگر لوله به دلیل چسبندگی یا آسیب بافتی بسته شده باشد، نیاز به بررسی پزشکی و درمان تخصصی دارد.

اگر لوله رحم بسته باشد احتمال حاملگی هست؟

اگر فقط یکی از لوله‌ها بسته باشد و لوله دیگر سالم باشد، بارداری طبیعی همچنان ممکن است. اما در صورت بسته بودن هر دو لوله، احتمال بارداری طبیعی بسیار کاهش پیدا می‌کند و معمولاً روش‌هایی مانند IVF  بررسی می‌شوند.

آیا در زنان مبتلا به انسداد لوله‌های رحمی، قاعدگی اتفاق می‌افتد؟

بله، بسته بودن لوله‌های رحم معمولاً روی چرخه قاعدگی تأثیر مستقیم ندارد، زیرا قاعدگی مربوط به عملکرد تخمدان‌ها و رحم است. ممکن است فرد پریودهای منظم داشته باشد اما به دلیل انسداد لوله‌ها در بارداری مشکل ایجاد شود.

آیا بسته بودن لوله‌های رحم خطرناک است؟

خود انسداد لوله معمولاً خطر فوری برای سلامتی ایجاد نمی‌کند، اما می‌تواند باعث ناباروری یا افزایش احتمال بارداری خارج رحمی در برخی شرایط شود. به همین دلیل تشخیص و درمان مناسب اهمیت دارد.

اگر یکی از لوله‌های رحم بسته باشد چه می‌شود؟

در صورت سالم بودن تخمدان‌ها و لوله دیگر، بسیاری از زنان همچنان می‌توانند به صورت طبیعی باردار شوند. تصمیم درمانی به عواملی مثل سن، وضعیت تخمدان‌ها، کیفیت اسپرم و علت انسداد بستگی دارد.

آیا IVF در صورت بسته بودن لوله‌های رحم ممکن است؟

بله، IVF یکی از روش‌های مؤثر برای بارداری در افرادی است که هر دو لوله رحم بسته یا آسیب‌دیده دارند، زیرا در این روش لقاح خارج از بدن انجام شده و جنین مستقیماً به رحم منتقل می‌شود.

جمع بندی 

توجه به سلامت باروری و پیگیری منظم آن اهمیت زیادی دارد. انسداد لوله‌های رحمی در بسیاری از موارد قابل درمان است و گاهی می‌توان آن را برطرف کرد، بدون اینکه تأثیر طولانی‌مدتی بر قدرت باروری فرد داشته باشد. همچنین در شرایطی که هر دو لوله رحم برداشته شده باشند، روش‌های کمک‌باروری مانند فناوری‌های کمک‌باروری (ART) می‌توانند به افرادی که قصد بارداری دارند کمک کنند. برای دریافت اطلاعات دقیق‌تر و انتخاب بهترین روش درمان، بهتر است با متخصص سلامت باروری مشورت شود تا بر اساس شرایط هر فرد، مناسب‌ترین مسیر درمانی تعیین شود.