آیا امکان بارداری با یک لوله رحم وجود دارد؟

امکان بارداری با یک لوله‌ی رحم

ایا با یک لوله رحم میتوان باردار شد؟  سوالی است که برای بسیاری از خانم‎هایی که قصد بارداری دارند، مطرح می گردد.

حاملگی با یک لوله رحم امکان پذیر است. اگر چه در بعضی موارد ممکن است کمی چالش برانگیز باشد. دستگاه تناسلی زنان، حاوی دو تخمدان و دو لوله فالوپ است که هر دو آن ها به رحم اتصال دارند. در هر ماه یکی از تخمدان‌ها، یک یا چند تخمک بالغ تولید کرده و درون لوله رحمی رها می کند و در صورتی که اسپرمی درون لوله فالوپ وجود داشته باشد لقاح رخ می دهد.

در صورتی که یکی از لوله ‌های رحمی آسیب دیده باشد و تخمدان با لوله سالم در ارتباط باشد، بارداری به راحتی امکان پذیر خواهد بود. در واقع برخی از زنان با وجود بسته بودن یکی از لوله های فالوپ خود، هرگز از این موضوع باخبر نمی شوند، زیرا آن ها به راحتی با لوله فالوپ سمت مقابل باردار می شوند. هرچند ممکن است بارداری با یک لوله کمی با تاخیر صورت گیرد زیرا در برخی ماه ‌ها ممکن است تخمک از تخمدانی که در سمت لوله آسیب دیده قرار دارد آزاد شود. در ادامه به توضیح بیش‎تری در مورد بارداری با یک لوله‎‌ی رحمی خواهیم پرداخت. 

نقش لوله های رحم در بارداری

لوله‌های فالوپ یا لوله‌های رحمی یک جفت مجرای توخالی و عضلانی هستند که بین تخمدان‌ها و رحم قرار دارند. این لوله‌ها به تخمک لقاح‌ یافته کمک می‌کنند تا به رحم منتقل شود؛ جایی که می‌تواند در آنجا لانه‌ گزینی کرده و بارداری آغاز شود. لوله‌های فالوپ نقش مهمی در لقاح و بارداری دارند. می‌توان عملکرد آن‌ها را این‌گونه در نظر گرفت:

محل نگهداری و انتقال تخمک

اگر چرخه قاعدگی داشته باشید، یکی از تخمدان‌ها در زمان تخمک‌گذاری یک تخمک بالغ آزاد می‌کند. ساختارهای انگشت‌مانندی که در انتهای لوله رحم قرار دارند( فیمبریاها) تخمک را به داخل لوله هدایت می‌کنند.

محل انجام لقاح

اسپرم‌ها برای رسیدن به تخمک به سمت لوله‌های فالوپ حرکت می‌کنند. زمانی که اسپرم و تخمک در لوله رحم به هم می‌رسند، لقاح اتفاق می‌افتد.

مسیر عبور به سمت رحم

لوله رحم به حرکت دادن تخمک لقاح‌یافته (جنین اولیه) کمک می‌کند تا به سمت رحم منتقل شود. در رحم، جنین می‌تواند لانه‌گزینی کند و در ادامه رشد کرده و به جنین کامل تبدیل شود.

علائم بسته بودن لوله رحم

شایع‌ترین نشانه مشکلات مربوط به لوله‌های فالوپ، ناباروری است؛ یعنی فرد برای باردار شدن با مشکل مواجه می‌شود. با این حال، ممکن است علائم دیگری نیز وجود داشته باشد، از جمله:

ترشحات غیرطبیعی واژن
درد هنگام رابطه جنسی
قاعدگی‌های دردناک
درد در ناحیه لگن. 

اگر با ناباروری مواجه هستید یا هرکدام از این علائم را دارید، بهتر است به پزشک مراجعه کنید. پزشک می‌تواند برای بررسی سلامت لوله‌های فالوپ، آزمایش‌ها و روش‌های تشخیصی مناسب را پیشنهاد دهد، از جمله:

عکس رنگی رحم و لوله‌ها (HSG) 
هیستروسکوپی  (Hysteroscopy) 
سونوهیستروگرام (Sonohysterogram) (سونوگرافی تخصصی رحم و بررسی حفره رحم)

حتما بخوانید: هیستروسکوپی چیست

آیا امکان بارداری با یک لوله رحم وجود دارد؟

لوله‌های فالوپ دو لوله هستند که تخمک از طریق آن‌ها از تخمدان به سمت رحم حرکت می‌کند. در هر چرخه قاعدگی، یکی از تخمدان‌ها یک تخمک آزاد می‌کند؛ به این فرآیند تخمک‌ گذاری گفته می‌شود. سپس تخمک وارد یکی از لوله‌های فالوپ می‌شود و ممکن است در همان لوله توسط اسپرم بارور شود یا نشود. اگر لقاح اتفاق بیفتد، تخمک بارورشده باید به دیواره رحم متصل شود تا بارداری آغاز شود.

ممکن است فرد به دلایل مختلفی مانند جراحی لگنی به علت عفونت، تومور یا سابقه بارداری خارج رحمی فقط یک لوله فالوپ داشته باشد. همچنین در برخی افراد، نداشتن یک لوله رحم ممکن است از بدو تولد وجود داشته باشد. با این حال، با داشتن تنها یک لوله رحم همچنان امکان بارداری وجود دارد، به شرطی که:

حداقل یک تخمدان فعال و سالم داشته باشید.
چرخه‌های قاعدگی منظم داشته باشید.
لوله رحم باقی‌مانده سالم و عملکرد مناسبی داشته باشد.

اگرچه معمولاً زنان با دو لوله رحم متولد می‌شوند و هر دو لوله وظیفه انتقال تخمک بالغ از تخمدان به سمت رحم را دارند تا امکان برخورد آن با اسپرم و لقاح فراهم شود، اما یک لوله رحم سالم می‌تواند این وظیفه را به‌تنهایی انجام دهد.

علل انسداد لوله رحمی

اگر در لوله‌های فالوپ انسداد یا مشکل ساختاری وجود داشته باشد، ممکن است باردار شدن دشوار شود. تا حدود یک‌سوم موارد ناباروری به مشکلات مربوط به لوله‌های رحمی مرتبط است که به آن ناباروری با عامل لوله‌ای (Tubal factor infertility) گفته می‌شود. شرایطی که می‌توانند لوله‌های فالوپ را تحت تأثیر قرار دهند شامل موارد زیر هستند:

بارداری خارج رحمی

یکی از شایع ترین علل انسداد لوله رحم می باشد. بارداری خارج رحمی به حالتی اطلاق می شود که بارداری خارج از حفره رحم اتفاق افتاده باشد. این نوع بارداری اغلب درون لوله های رحمی رخ می دهد و می تواند سبب آسیب یا انسداد لوله رحمی گردد. البته مقدار آسیب و انسداد بستگی به طول مدت بارداری خارج رحمی دارد، هر چقدر بارداری بیشتر پیشرفت کرده باشد، آسیب وارد شده نیز بیشتر خواهد بود.

اندومتریوز

در این بیماری، بافتی شبیه به پوشش داخلی رحم در محلی خارج از رحم رشد می‌کند و می‌تواند روی عملکرد یا ساختار لوله‌های رحمی تأثیر بگذارد. حتما مقاله اندومتریوز چیست و چه علائمی دارد را مطالعه نمایید.

سرطان لوله فالوپ

برخی از سرطان‌هایی که در گذشته به عنوان سرطان تخمدان تشخیص داده می‌شدند، ممکن است در واقع از لوله‌های فالوپ شروع شده باشند.

فیبروم‌ها

فیبروم‌ها معمولاً در رحم رشد می‌کنند، اما در برخی موارد ممکن است در نزدیکی یا روی لوله‌های فالوپ نیز ایجاد شوند.

هیدروسالپنکس (Hydrosalpinx) 

زمانی ایجاد می‌شود که به دنبال آسیب یا عفونت، بافت اسکار باعث انسداد لوله شود و مایع داخل آن تجمع پیدا کند.

کیست‌های کنار لوله‌ای (Paratubal cysts)  

این کیست‌های پر از مایع در نزدیکی تخمدان‌ها و لوله‌های فالوپ ایجاد می‌شوند. معمولاً خوش‌خیم و شایع هستند و اگر بزرگ نباشند، معمولاً علامتی ایجاد نمی‌کنند و نیازی به درمان ندارند.

بیماری التهابی لگن (PID) 

بیماری التهابی لگن یا PID (Pelvic inflammatory disease) یکی دیگر از علل انسداد لوله رحمی می‎باشد. این بیماری، یک شرایط التهابی است و زمانی اتفاق می افتد که دستگاه تناسلی خانم دچار عفونت شده باشد. عفونت های باکتریایی مانند عفونت با باکتری کلامیدیا یا گنوره‎آ (عامل بیماری سوزاک) شایع ترین دلایل PID  هستند. عفونت های پس از زایمان نیز ممکن است باعث بروز این سندرم گردند. هر چقدر تکرار این عفونت‌ها بیشتر باشد احتمال مسدود شدن لوله فالوپ نیز بیش‎تر می شود.

سالپنژیت (التهاب لوله فالوپ) 

عفونت می‌تواند باعث التهاب لوله‌های فالوپ شود. سالپنژیت یکی از انواع بیماری‌های التهابی لگن (PID) محسوب می‌شود.

بارداری با یک لوله چقدر طول میکشد

برای بسیاری از افراد، باردار شدن با داشتن یک لوله فالوپ سالم تقریباً مشابه داشتن دو لوله رحم زمان می‌برد؛ هرچند در بازه‌های چندساله، میزان کلی بارداری ممکن است کمی کمتر باشد. مطالعات نشان می‌دهند حدود ۵۶ تا ۶۰ درصد از زنان پس از از دست دادن یک لوله رحم، طی سه سال باردار می‌شوند. بسیاری از افراد نیز در صورت وجود شرایط مناسب، طی چند ماه تا یک سال پس از شروع تلاش برای بارداری موفق به بارداری می‌شوند. روند احتمال بارداری با یک لوله رحم : 

• سال اول: بسیاری از افراد در ۶ تا ۱۲ ماه اول تلاش منظم برای بارداری موفق می‌شوند.
• تا دو سال: در شرایط مناسب، احتمال بارداری افزایش پیدا می‌کند و برخی مطالعات نشان می‌دهند درصد قابل توجهی از زنان طی دو سال باردار می‌شوند.
• تا سه سال: در برخی بررسی‌های بالینی، میزان تجمعی بارداری پس از از دست دادن یک لوله رحم حدود ۵۶ تا ۶۰ درصد گزارش شده است.

بدن چگونه با داشتن یک لوله رحم سازگار می‌شود

لوله رحم باقی‌مانده می‌تواند در برخی شرایط به سمت تخمکی که از تخمدان مقابل آزاد شده دسترسی پیدا کند و آن را دریافت کند. ضمن اینکه حتی اگر تخمک‌گذاری از تخمدانی انجام شود که در همان سمت لوله رحم وجود ندارد، باز هم در صورت سالم بودن لوله باقی‌مانده، امکان بارداری وجود دارد.

با وجود داشتن یک لوله رحم سالم و عدم وقوع بارداری، چه زمانی به پزشک مراجعه کنید؟

اگر بعد از حداقل ۶ ماه تلاش برای بارداری موفق به بارداری نشدید، بهتر است به متخصص زنان یا متخصص ناباروری (اندوکرینولوژی تولیدمثل) مراجعه کنید. 

مهم است بدانید که بسیاری از مشکلات مربوط به لوله‌های فالوپ را می‌توان با روش لاپاراسکوپی درمان کرد. بنابراین، داشتن یک لوله مسدود یا دارای اختلال عملکرد، به این معنی نیست که حتماً مسیر شما به سمت درمان‌های ناباروری ختم می‌شود. اگر قصد بارداری دارید و تنها یک لوله رحم دارید، یا برای باز کردن انسداد لوله فعلی خود نیاز به جراحی دارید، توصیه می‌شود با یک متخصص ناباروری مشورت کنید تا یک برنامه درمانی متناسب با شرایط شما طراحی شود. پزشک ممکن است درباره روش‌هایی که می‌توانند شانس بارداری را افزایش دهند، مانند روش‌های کمک‌ باروری (ART) صحبت کند. یکی از این روش‌ها لقاح آزمایشگاهی (IVF) است.

درمان مناسب برای بارداری با یک لوله رحم

درمان‌های متعددی برای بارداری با یک لوله فالوپ وجود دارد. در حقیقت بسیاری از روش های درمان ناباروری برای درمان حاملگی با یک لوله رحم نیز کاربرد دارند.

اگر در آزمایشات مشخص شود که تخمک گذاری شما با اختلال همراه است و انجام نمی گیرد، در اولین اقدام باید درمان ‌های مربوط به تحریک تخمک گذاری را شروع کنید.  همچنین گاهی ممکن است استفاده از روش های کمک باروری مانند لقاح آزمایشگاهی یا ای وی اف (IVF) لازم باشد. اما اکثر زنان دچار آسیب در یک لوله، به این روش نیاز ندارند.

چگونه می‌توانم از سلامت لوله‌های فالوپ خود محافظت کنم؟

بسیاری از شرایطی که روی لوله‌های فالوپ تأثیر می‌گذارند، خارج از کنترل فرد هستند؛ اما می‌توان با انجام اقداماتی، خطر عفونت‌هایی را که ممکن است به لوله‌های فالوپ آسیب بزنند کاهش داد. داشتن رابطه جنسی ایمن‌تر می‌تواند خطر ابتلا به عفونت‌های منتقله از راه جنسی (STIs) را کاهش دهد؛ عفونت‌هایی که ممکن است باعث بیماری التهابی لگن (PID) شوند و به لوله‌های فالوپ آسیب وارد کنند.

سوالات متداول

بارداری دوقلو با یک لوله رحم امکان‌پذیر است؟

بله امکان بارداری با یک لوله وجود دارد و احتمال بارداری دوقلویی نیز مانند سایر بارداری‌های طبیعی به عوامل مختلفی مثل سن، ژنتیک، شرایط تخمدان‌ها و عوامل مؤثر بر باروری بستگی دارد. داشتن یک لوله رحم به‌تنهایی باعث کاهش احتمال دوقلویی نمی‌شود و در صورت فراهم بودن شرایط، بارداری دوقلو با یک لوله رحم نیز امکان‌پذیر است.

احتمال بارداری بعد از باز شدن لوله رحم چقدر است؟

بعد از باز شدن لوله رحم (مثلاً با درمان دارویی یا جراحی)، احتمال بارداری به عواملی مثل میزان آسیب لوله، علت انسداد، سن فرد، کیفیت تخمک و اسپرم بستگی دارد. اگر لوله رحم آسیب جدی ندیده باشد، امکان بارداری وجود دارد؛ اما در بعضی موارد ممکن است دوباره دچار انسداد شود یا خطر بارداری خارج رحمی افزایش پیدا کند، بنابراین پیگیری با پزشک اهمیت دارد.

عوارض برداشتن لوله سمت راست رحم چیست؟

برداشتن یک لوله رحم معمولاً به این معنی نیست که فرد دیگر نمی‌تواند باردار شود. اگر لوله دیگر سالم باشد، تخمک‌گذاری و بارداری طبیعی همچنان امکان‌پذیر است. با این حال، ممکن است شانس بارداری نسبت به قبل کاهش پیدا کند و در بعضی افراد نیاز به بررسی بیش‌تر برای برنامه‌ریزی بارداری وجود داشته باشد.

اگر لوله رحم بسته باشد، احتمال حاملگی هست؟

اگر هر دو لوله رحم کاملاً بسته باشند، بارداری طبیعی بسیار دشوار یا غیرممکن می‌شود، چون مسیر رسیدن تخمک و اسپرم به هم مسدود است. اما اگر فقط یکی از لوله‌ها بسته باشد و لوله دیگر سالم باشد، همچنان امکان بارداری طبیعی وجود دارد. در صورت انسداد هر دو لوله، روش‌هایی مانند IVF می‌توانند برای ایجاد بارداری کمک‌کننده باشند.

جمع بندی 

لوله‌های فالوپ نقش ارتباطی مهمی بین تخمدان‌ها و رحم دارند. به همین دلیل، بیماری‌ها و مشکلاتی که لوله‌های فالوپ را درگیر می‌کنند، می‌توانند روی قدرت باروری نیز تأثیر بگذارند. پزشک می‌تواند به شما کمک کند تا علت مشکل، گزینه‌های درمانی و روش‌های مناسب برای حفظ یا افزایش شانس باروری را حتی با داشتن یک لوله رحمی بررسی کنید. اگر حداقل یک لوله فالوپ سالم و یک تخمدان سالم داشته باشید، همچنان امکان بارداری وجود دارد؛ حتی اگر لوله و تخمدان سالم در یک سمت بدن قرار نداشته باشند. همچنین حتی در شرایطی که فرد هر دو لوله فالوپ را نداشته باشد، با استفاده از لقاح آزمایشگاهی (IVF) می‌توان امکان بارداری را فراهم کرد.

در صورتی که نیاز به دریافت مشاوره و ویزیت توسط متخصصین ماهر در زمینه درمان ناباروری را دارید، بهترین مرکز ناباروری در تهران، مرکز درمان ناباروری مام آماده ارائه خدمات لازم به شما می باشد.