گوش درد نوزاد

وقتی نوزاد بی‌قرار و ناراحت است و هنوز نمی‌تواند به شما بگوید دقیقاً کجایش درد می‌کند، شرایط برای والدین می‌تواند بسیار سخت و نگران‌کننده باشد. شب‌های بی‌خوابی، بغل کردن‌های بیش‎تر و گریه‌های مداوم می‌توانند هم کودک و هم والدین را خسته کنند.  یکی از دلایل این بی‎قراری‌ها می‎تواند، درد گوش نوزاد باشد. 

درد و عفونت گوش در نوزادان و کودکان نوپا بسیار شایع است. در واقع، طبق گزارش مؤسسه ملی سلامت آمریکا، از هر ۶ کودک، ۵ نفر تا پیش از سه‌ سالگی حداقل یک‌بار دچار عفونت گوش می‌شوند. بسیاری از والدین نگران‌اند که عفونت گوش باعث آسیب دائمی به شنوایی کودک شود یا عفونت بدون تشخیص و درمان باقی بماند. خبر خوب این است که بیش‌تر عفونت‌های گوش خودبه‌خود برطرف می‌شوند و مواردی که بهبود پیدا نمی‌کنند نیز معمولاً به‌راحتی قابل درمان هستند. 

مهم‌ترین نکته این است که والدین با علائم عفونت گوش و نشانه‌هایی که نیاز به مراجعه به پزشک دارند، آشنا باشند. در ادامه این متن به بررسی علل و علائم گوش درد نوزاد و راه‌های درمان آن خواهیم پرداخت. 

علت گوش درد در نوزادان چیست؟ 

نوزادان به دو دلیل بیش‌تر از بزرگسالان دچار عفونت گوش می‌شوند؛ سیستم ایمنی آن‌ها هنوز به‌طور کامل تکامل پیدا نکرده و توانایی کمتری برای مقابله با عفونت‌ها دارد. ضمن اینکه لوله‌های استاش در کودکان کوتاه‌تر، باریک‌تر و افقی‌تر هستند و به همین دلیل تخلیه مایعات از گوش دشوارتر انجام می‌شود.  دو علت اصلی گوش‌درد در نوزادان عبارت‌اند از:

۱. عفونت گوش میانی (Otitis Media)

عفونت گوش میانی یکی از شایع‌ترین علل گوش‌درد در نوزادان و کودکان است. این مشکل معمولاً پس از گلودرد یا عفونت دستگاه تنفسی فوقانی مانند سرماخوردگی یا آنفلوآنزا ایجاد می‌شود. ویروس‌ها یا باکتری‌های عامل عفونت می‌توانند از دستگاه تنفسی به گوش میانی منتقل شوند و باعث التهاب و درد شوند. عفونت گوش میانی می‌تواند منشأ ویروسی یا باکتریایی داشته باشد و فضای پشت پرده گوش را درگیر کند. التهاب، درد و تجمع مایع پشت پرده گوش از علائم شایع آن هستند و این تجمع مایع می‌تواند باعث افزایش فشار و ناراحتی کودک شود.

۲. عفونت گوش خارجی (Otitis Externa) 

این بیماری که با نام گوش شناگر نیز شناخته می‌شود، بیش‎‎تر در کودکانی دیده می‌شود که زیاد شنا می‌کنند یا سیستم ایمنی ضعیف‌تری دارند. باقی ماندن آب در مجرای گوش محیطی مرطوب ایجاد می‌کند که برای رشد باکتری‌ها مناسب است. علائم عفونت گوش خارجی می‌تواند شامل درد شدید، قرمزی، تورم و گاهی خروج ترشحات زرد یا سبز از گوش باشد. در برخی موارد ممکن است تب نیز ایجاد شود.

سایر علل گوش‌درد در کودکان

گوش چسبناک (Glue Ear) 

حالتی است که در اثر عفونت‌های مکرر گوش میانی، مایع غلیظ و چسبناکی پشت پرده گوش جمع می‌شود و ممکن است باعث گوش درد نوزادان شود و روی شنوایی کودک تأثیر بگذارد.

سرماخوردگی

حتی بدون وجود عفونت گوش، تجمع مخاط در اثر سرماخوردگی نوزاد می‌تواند به پرده گوش فشار وارد کند و باعث گوش‌درد نوزاد شود.

عفونت گلو و لوزه‌ها

این عفونت‌ها می‌توانند باعث درد ارجاعی به گوش شوند، به‌خصوص هنگام بلع.

تجمع جرم گوش

تجمع زیاد جرم گوش ممکن است باعث ناراحتی، تغییر در شنوایی، سرگیجه و وزوز گوش شود.

دندان‌ درآوردن یا آبسه دندانی

این موارد ممکن است باعث درد یک‌طرفه گوش، در سمت چپ یا راست، شوند؛ حتی اگر خود گوش مشکلی نداشته باشد.

وجود جسم خارجی در گوش

نوزادان و کودکان نوپا ممکن است اشیایی مانند مهره، دانه یا گوش‌پاک‌کن را داخل گوش خود فرو کنند. برای خارج کردن جسم خارجی در خانه تلاش نکنید و حتماً به پزشک مراجعه کنید.

پارگی پرده گوش

پارگی پرده گوش می‌تواند باعث درد ناگهانی و تیز شود و معمولاً با تغییر در شنوایی همراه است.

سفر با هواپیما

تغییر ناگهانی فشار هوا در هنگام پرواز می‌تواند به‌طور موقت باعث گوش‌درد شود، به‌ویژه اگر کودک سرماخورده باشد.

علائم گوش درد نوزاد

یکی از واضح‌ترین نشانه‌های عفونت گوش، درد در داخل یا اطراف گوش است. با این حال، بسیاری از نوزادان و کودکان خردسال پیش از آنکه بتوانند صحبت کنند، ممکن است دچار عفونت گوش شوند. به همین دلیل، والدین گاهی نمی‌توانند به‌راحتی متوجه شوند علت بی‌قراری یا ناراحتی کودک چیست. وقتی کودک هنوز نمی‌تواند بگوید «گوشم درد می‌کند»، علائم زیر می‌توانند احتمال عفونت گوش نوزاد را مطرح کنند:

• کشیدن، مالیدن یا دست زدن مکرر به گوش
• گریه و بی‌قراری بیش‎تر از معمول
• اختلال یا دشواری در خواب
• تب، به‌ویژه در کودکان کم‌سن‌تر
• خروج مایع از گوش
• اختلال در تعادل هنگام چهار دست‌وپا رفتن یا راه رفتن
• امتناع از شیر خوردن یا غذا خوردن به دلیل درد هنگام مکیدن
• کاهش شنوایی یا واکنش کمتر به صداها

برخی علائم نیاز به بررسی پزشکی سریع‌تر دارند؛ از جمله تب بالا، درد شدید گوش یا خروج ترشحات خونی یا چرکی از گوش.

روش های تشخیص گوش درد نوزاد

پزشک معمولاً بر اساس علائمی که والدین گزارش می‌کنند و معاینه فیزیکی کودک، علت گوش‌درد را بررسی می‌کند. در این معاینه، داخل گوش برای مشاهده علائم التهاب، عفونت یا تجمع مایع بررسی می‌شود. همچنین ممکن است درباره سابقه اخیر گلودرد، سرماخوردگی یا عفونت‌های تنفسی کودک سؤال شود.

درمان گوش درد نوزاد

بیشتر عفونت‌های گوش بدون درمان خاص برطرف می‌شوند. اگر کودک درد شدید نداشته باشد، پزشک ممکن استدرمان انتظاری را پیشنهاد کند؛ یعنی برای مدتی کوتاه از تجویز آنتی‌بیوتیک خودداری شود و برای کاهش درد از داروهای بدون نسخه مناسب سن کودک استفاده شود تا مشخص شود آیا عفونت خودبه‌خود بهبود پیدا می‌کند یا نه.

 یکی از دلایل محدود کردن مصرف آنتی‌بیوتیک این است که استفاده غیرضروری از آن می‌تواند باعث مقاوم شدن باکتری‌ها به آنتی‌بیوتیک‌ها شود و درمان عفونت‌های بعدی را دشوارتر کند. ضمن اینکه در بسیاری از موارد، به‌ویژه در عفونت گوش میانی، آنتی‌بیوتیک اصلاً ضروری نیست و بیماری خودبه‌خود بهتر می‌شود.

نوزادان زیر ۶ ماه

نوزادان زیر ۶ ماه معمولاً در صورت تشخیص عفونت گوش، آنتی‌بیوتیک دریافت می‌کنند. در این سن، سیستم ایمنی کودک هنوز در حال تکامل است و برخی واکسیناسیون‌ها نیز کامل نشده‌اند. علاوه بر این، عوارض عفونت گوش در نوزادان کم‌سن ممکن است جدی‌تر باشد. باکتری‌های تجمع‌یافته پشت پرده گوش در موارد نادر می‌توانند به قسمت‌های دیگر بدن گسترش پیدا کنند و باعث عفونت‌های شدید شوند.

کودکان ۶ ماه تا ۲ سال

در کودکان ۶ ماه تا ۲ سال، اگر عفونت گوش شدید نباشد، پزشک و والدین می‌توانند درباره شروع فوری آنتی‌بیوتیک یا صبر کردن تصمیم‌گیری کنند. در بسیاری از موارد، کودک به مدت ۲ تا ۳ روز تحت نظر قرار می‌گیرد تا مشخص شود علائم خودبه‌خود بهتر می‌شوند یا خیر. اگر کودک درد قابل‌توجهی داشته باشد یا عفونت شدیدتر باشد، پزشک ممکن است درمان با آنتی‌بیوتیک را بلافاصله شروع کند.

کودکان بالای ۲ سال

در کودکان بالاتر از ۲ سال، عفونت‌های خفیف گوش اغلب بدون آنتی‌بیوتیک بهبود پیدا می‌کنند. در این مدت می‌توان با نظر پزشک از داروهای مناسب برای کاهش درد و تب، مانند استامینوفن یا ایبوپروفن، استفاده کرد. اگر پس از حدود ۲ تا ۳ روز علائم بهتر نشوند یا وضعیت کودک بدتر شود، ممکن است پزشک مصرف آنتی‌بیوتیک را توصیه کند.

عفونت‌های مکرر گوش

بعضی از کودکان به‌طور مکرر دچار عفونت گوش می‌شوند؛ گاهی حتی چندین بار در طول یک سال. در کودکانی که عفونت‌های مکرر دارند، پزشک ممکن است انجام یک روش جراحی ساده برای قرار دادن لوله‌های کوچک تهویه در پرده گوش را پیشنهاد کند. این لوله‌ها به تهویه بهتر گوش میانی و جلوگیری از تجمع مایع کمک می‌کنند. البته قرار دادن لوله‌ها به‌طور کامل مانع عفونت گوش نمی‌شود، اما می‌تواند کنترل و درمان عفونت‌های مکرر را آسان‌تر کند.

درمان خانگی گوش درد نوزاد

اگرچه ممکن است والدین به استفاده از درمان‌های خانگی تمایل داشته باشند، شواهد علمی کافی درباره اثربخشی و ایمنی درمان گوش درد خانگی نوزاد وجود ندارد. بنابراین بهترین کار این است که درباره درمان مناسب با پزشک کودک مشورت شود. تصمیم درمانی معمولاً به سن کودک، شدت درد و علائم او بستگی دارد. با این حال برخی اقدامات ساده ممکن است به کاهش موقت گوش‌درد نوزاد کمک کنند:

• قرار دادن کمپرس گرم یا سرد روی گوش دردناک
• خشک نگه داشتن گوش و خودداری از ریختن روغن‌هایی مانند روغن زیتون داخل گوش بدون توصیه پزشک
• نگه داشتن کودک در وضعیت نسبتاً عمودی برای کاهش فشار گوش
• استفاده از مسکن‌های مناسب سن کودک طبق دستور پزشک یا بروشور دارو
• در کودکان بزرگ‌تر، جویدن آدامس یا نوشیدن مایعات می‌تواند هنگام تغییر فشار هوا به متعادل شدن فشار گوش کمک کند.
• شیر دادن یا تغذیه مکرر نوزاد، به‌خصوص هنگام تغییرات فشار مانند سفر هوایی، ممکن است به تنظیم فشار گوش کمک کند.
• از استفاده خودسرانه از درمان‌های خانگی مانند سرکه، روغن‌ها یا فرآورده‌های گیاهی داخل گوش خودداری کنید.

سریع‌ترین راه کاهش درد گوش در کودکان چیست؟

برای کاهش سریع درد گوش معمولاً از مسکن‌های مناسب کودکان استفاده می‌شود. استامینوفن (پاراستامول) می‌تواند برای کاهش درد و تب نوزاد استفاده شود، اما مقدار و امکان مصرف آن‌ها باید بر اساس سن، وزن و شرایط پزشکی کودک تعیین شود. ایبوپروفن معمولاً برای نوزادان بسیار کم‌سن مناسب نیست و پیش از مصرف دارو در نوزادان بهتر است با پزشک مشورت شود.

راه های پیش‌گیری از گوش درد نوزاد

برای کاهش احتمال ابتلای کودک و نوزاد به عفونت گوش، می‌توان چند اقدام ساده اما مؤثر انجام داد:

واکسیناسیون کودک را به‌موقع انجام دهید

کودکانی که واکسن‌های خود را طبق برنامه دریافت می‌کنند، معمولاً کمتر از کودکانی که واکسینه نشده‌اند دچار عفونت گوش می‌شوند. واکسن کونژوگه پنوموکوک ۲۰ ظرفیتی (PCV20) در برابر ۲۰ نوع از باکتری‌های پنوموکوک که می‌توانند باعث عفونت شوند، محافظت ایجاد می‌کند.

شیردهی با شیر مادر را در نظر بگیرید

شیر مادر حاوی آنتی‌بادی‌هایی است که می‌توانند به کاهش خطر عفونت گوش و برخی بیماری‌های دیگر کمک کنند. چه کودک با شیر مادر تغذیه شود و چه با شیر خشک، بهتر است هنگام شیر خوردن در وضعیت نسبتاً عمودی قرار داشته باشد تا احتمال برگشت مایع به سمت گوش میانی کمتر شود.

دست‌ها را مرتب بشویید

یکی از بهترین راه‌ها برای کاهش انتقال سرماخوردگی و آنفلوآنزا، رعایت بهداشت دست‌هاست. دست‌ها را با آب و صابون بشویید و حداقل ۲۰ ثانیه به‌خوبی آن‌ها را مالش دهید.

کودک را از افراد بیمار دور نگه دارید

تا حد امکان اجازه ندهید کودک برای مدت طولانی با کودکان یا بزرگسالانی که بیمار هستند تماس نزدیک داشته باشد.

از قرار گرفتن کودک در معرض دود سیگار جلوگیری کنید

مطالعات نشان داده‌اند کودکانی که در معرض دود دست دوم سیگار قرار دارند، ممکن است تا سه برابر بیش‎تر از سایر کودکان دچار عفونت گوش شوند.

عوارض گوش درد نوزاد

بیش‌تر عفونت‌های گوش باعث مشکلات طولانی‌مدت نمی‌شوند. با این حال، اگر عفونت به بافت‌های اطراف، مانند استخوان پشت گوش کودک گسترش پیدا کند، می‌تواند جدی شود. به این عارضه ماستوئیدیت گفته می‌شود. عفونت گوش همچنین ممکن است باعث پارگی پرده گوش و خروج ترشحات از گوش شود.

عفونت‌های مکرر یا طول‌کشیده گوش می‌توانند به ساختارهای داخلی گوش آسیب بزنند و باعث کاهش شنوایی شوند. این موضوع همیشه اهمیت دارد، اما اگر کاهش شنوایی در سنی اتفاق بیفتد که کودک در حال یادگیری صحبت کردن است، می‌تواند باعث تأخیر در رشد گفتار و زبان شود. تشخیص و درمان به‌موقع عفونت گوش می‌تواند از بروز بسیاری از این عوارض جدی جلوگیری کند.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد

در موارد زیر بهتر است کودک توسط پزشک بررسی شود:

کودک کمتر از ۳ ماه سن دارد و دچار گوش‌درد شده است.
کودک کمتر از ۶ ماه سن دارد و دمای بدن او بالاتر از ۳۸ درجه سانتی‌گراد است.
کودک کمتر از ۲ سال است و هر دو گوش او درد می‌کند.
علائم بیشتر از ۳ روز ادامه پیدا کرده‌اند.
با مصرف مسکن‌های بدون نسخه، درد یا علائم بهبود پیدا نمی‌کنند.

علائم دیگری همراه گوش‌درد وجود دارند، از جمله:
•    تب بالا
•    بثورات پوستی
•    استفراغ نوزاد
•    بی‌حالی شدید یا گیجی
•    خروج مایع از گوش
•    تورم اطراف گوش
•    کاهش شنوایی
•    وجود بیماری‌های زمینه‌ای که بر عملکرد سیستم ایمنی تأثیر می‌گذارند.

سوالات متداول

چه زمانی گوش‌درد در نوزادان خطرناک است؟

اگر گوش درد نوزاد با تب بالا، خروج چرک یا خون از گوش، تورم اطراف گوش، کاهش شنوایی، بی‌حالی شدید یا ادامه علائم بیش از ۲ تا ۳ روز همراه باشد، باید کودک توسط پزشک بررسی شود.

قطره گوش‌درد نوزاد چیست؟

برای نوزاد نباید بدون معاینه پزشک، خودسرانه قطره گوش استفاده کرد؛ چون انتخاب قطره به علت درد و سالم بودن پرده گوش بستگی دارد. معمولاً کنترل درد با استامینوفن یا در سن مناسب ایبوپروفن انجام می‌شود و قطره برای درمان گوش درد نوزاد فقط در صورت تجویز پزشک به کار می‌رود.

علت گوش درد نوزادان چیست؟

یکی از شایع‌ترین علل، عفونت گوش میانی است که اغلب پس از سرماخوردگی یا عفونت تنفسی و به دنبال تجمع مایع پشت پرده گوش ایجاد می‌شود.

آیا روغن زیتون برای گوش‌درد نوزاد مفید است؟

شواهد قابل‌اعتمادی وجود ندارد که ریختن روغن زیتون داخل گوش بتواند عفونت یا گوش‌درد نوزاد را درمان کند. بنابراین استفاده از روغن زیتون برای گوش درد نوزاد توصیه نمی‌شود. 

درمان فوری گوش‌درد نوزاد چه روشی است؟

برای تسکین موقت می‌توان با نظر پزشک از مسکن مناسب سن و وزن کودک مانند استامینوفن استفاده کرد و یک پارچه گرم روی گوش قرار داد. درمان اصلی به علت گوش‌درد بستگی دارد و آنتی‌بیوتیک برای همه عفونت‌های گوش ضروری نیست.

گوش‌ درد نوزادان چقدر طول می‌کشد؟

اگر علت گوش‌درد عفونت معمول گوش باشد، اغلب طی چند روز شروع به بهبود می‌کند. اگر طی ۴۸ تا ۷۲ ساعت بهبودی دیده نشود، علائم شدیدتر شوند یا کودک همچنان بیمار به نظر برسد، ارزیابی مجدد پزشکی لازم است.

حتما بخوانید: علائم دندان درآوردن نوزاد

آیا گوش‌درد نوزاد در زمان دندان درآوردن طبیعی است؟

دندان‌درآوردن می‌تواند باعث ایجاد درد در فک و ناحیه اطراف گوش شود و کودک ممکن است گوشش را بکشد؛ اما گوش‌درد واضح، تب یا ترشح گوش را نباید صرفاً به دندان‌درآوردن نسبت داد. برای رد عفونت گوش، به‌خصوص در صورت وجود علائم دیگر، معاینه پزشک لازم است.

جمع بندی

عفونت گوش یا اوتیت میانی حاد زمانی ایجاد می‌شود که ویروس‌ها یا باکتری‌ها در مایعی که در گوش میانی جمع شده است رشد کنند. گوش میانی فضایی درست پشت پرده گوش است. این عفونت می‌تواند باعث علائمی مثل گوش‌درد و کاهش یا خفه شدن شنوایی شود و تا زمانی که ادامه دارد، کودک را حسابی بی‌قرار و ناراحت کند. 

عفونت گوش ممکن است در هر سنی اتفاق بیفتد، اما در کودکان، به‌ویژه کودکان زیر ۲ سال شایع‌تر است. ساختار گوش در این سن و همچنین کامل نشدن سیستم ایمنی، آن‌ها را بیش‎تر مستعد ابتلا به عفونت می‌کند. خبر خوب این است که بیشتر عفونت‌های گوش نوزادان طی چند روز خودبه‌خود بهبود پیدا می‌کنند. اگر عفونت برطرف نشود و پزشک تشخیص دهد که عامل آن باکتریایی است، ممکن است آنتی‌بیوتیک تجویز شود.