اوفورکتومی چیست

ممکن است در ذهن شما سوال شود که اوفورکتومی چیست؟ اوفورکتومی یک عمل جراحی است که در آن یک یا هر دو تخمدان برداشته می‌شود. این عمل ممکن است به دلایل مختلفی مانند وجود تومور، کیست‌های بزرگ، آندومتریوز شدید، سرطان یا پیشگیری از سرطان در افراد پرخطر انجام شود. اوفورکتومی تخمدان می‌تواند به صورت جداگانه یا همراه با برداشتن لوله‌های فالوپ و رحم انجام پذیرد. این جراحی معمولاً با بیهوشی عمومی صورت می‌گیرد و می‌تواند به روش باز یا لاپاراسکوپی انجام شود. تصمیم برای انجام اوفورکتومی و تعیین دامنه عمل، با توجه به شرایط بیمار، سن و دلیل انجام عمل توسط پزشک متخصص گرفته می‌شود.

انواع اوفورکتومی:

حال که فهمیدیم اوفورکتومی چیست بهتر است انواع اوفورکتومی را بررسی کنیم. این عمل جراحی که به عنوان برداشتن تخمدان نیز شناخته می‌شود، شامل خارج کردن یک یا هر دو تخمدان است. اوفورکتومی تخمدان بسته به شرایط بیمار می‌تواند در انواع مختلفی انجام شود.

برای آشنایی با ساختار، وظایف و نقش تخمدان در باروری، مطالعه مقاله «تخمدان چیست» توصیه می‌شود و برای کسب اطلاعات کامل درباره ساختار رحم، عملکرد آن و اهمیتش در بارداری، پیشنهاد می‌کنیم مقاله «رحم چیست» را مطالعه کنید.

اوفورکتومی یک طرفه:

این نوع از اوفورکتومی تخمدان شامل برداشتن تنها یک تخمدان است. اوفورکتومی یک طرفه معمولاً زمانی انجام می‌شود که یکی از تخمدان‌ها دارای تومور، کیست بزرگ یا  آندومتریوز شدید باشد.

اوفورکتومی دو طرفه:

در اوفورکتومی دو طرفه، هر دو تخمدان به طور کامل برداشته می‌شوند. این روش معمولاً برای درمان سرطان تخمدان یا پیشگیری از سرطان در افراد پرخطر انجام می‌شود.

سالپنگواوفورکتومی:

این روش شامل برداشتن همزمان تخمدان و لوله فالوپ است و معمولاً برای درمان بیماری‌ التهابی لگن به کار می‌رود.

سالپنگو اوفورکتومی همراه با هیسترکتومی:

این روش جامع شامل برداشتن رحم، تخمدان‌ها و لوله‌های فالوپ به طور همزمان است.

درک دقیق اوفورکتومی چیست و انواع مختلف آن به بیماران کمک می‌کند تا با آگاهی کامل در مورد درمان خود تصمیم بگیرند.

علل انجام اوفورکتومی یا برداشتن تخمدان:

علت انجام اوفورکتومی می‌تواند شامل موارد متعددی باشد که بر اساس شرایط سلامت فرد تعیین می‌شود:

• آبسه لوله‌های رحمی و تخمدان: هنگامی که یک کیسه چرکی در ناحیه لوله رحم و تخمدان تشکیل شود، ممکن است علت انجام اوفورکتومی باشد.
•  آندومتریوز: هنگامی که بافت مشابه پوشش داخلی رحم در خارج از رحم رشد کند و باعث تشکیل کیست‌های تخمدانی شود، می‌تواند سبب اوفورکتومی تخمدان باشد.
•  تومورها یا کیست‌های خوش‌خیم تخمدان: وجود تومورها یا کیست‌های غیرسرطانی که ممکن است پاره شده و باعث درد شوند، می‌تواند علت انجام اوفورکتومی باشد.
• سرطان تخمدان: برای درمان سرطان تخمدان، علت انجام اوفورکتومی می‌تواند برداشتن بافت سرطانی باشد.
• پیچ‌خوردگی تخمدان: هنگامی که تخمدان حول خونرسانی خود بپیچد، این وضعیت اورژانسی می‌تواند علت انجام اوفورکتومی باشد.
• کاهش خطر سرطان: در افراد با خطر بالای سرطان تخمدان یا سرطان پستان، علت انجام اوفورکتومی می‌تواند پیشگیری از سرطان باشد.
• جهش‌های ژن : BRCA وجود تغییرات ژنتیکی که می‌تواند منجر به سرطان پستان یا تخمدان شود.
• بیماری التهابی لگن: عفونت تخمدان یا ناحیه اطراف آن نیز می‌تواند علت انجام اوفورکتومی باشد.

روش‌های انجام عمل اوفورکتومی:

روش انجام عمل اوفورکتومی بسته به شرایط بیمار و نظر تیم پزشکی می‌تواند به یکی از روش‌های زیر انجام شود:

جراحی باز (لاپاراتومی):

در این روش، جراح برشی نسبتاً بزرگ در ناحیه تحتانی شکم ایجاد می‌کند. این روش معمولاً برای موارد پیچیده مانند تومورهای بزرگ یا سرطان‌های پیشرفته به کار می‌رود. دوره نقاهت این روش طولانی‌تر از سایر روش‌ها است.

جراحی لاپاراسکوپی:

در این روش کم‌تهاجمی، جراح چند برش کوچک در شکم ایجاد کرده و با استفاده از دوربین و ابزارهای مخصوص، تخمدان‌ها را خارج می‌کند. روش انجام عمل اوفورکتومی به این صورت، معمولاً با درد کمتر و دوره بهبودی کوتاه‌تری همراه است. برای آشنایی با چگونگی انجام لاپاراسکوپی و مراحل این روش کم‌تهاجمی، مطالعه مقاله «لاپاراسکوپی» توصیه می‌شود.

 جراحی رباتیک:

این روش پیشرفته‌تر لاپاراسکوپی است که در آن جراح با استفاده از سیستم رباتیک، دقت و کنترل بیشتری در حین عمل دارد. این روش برای جراحی‌های پیچیده در ناحیه لگن بسیار مناسب است.

جراحی از طریق واژن:

در این روش، تخمدان‌ها از طریق برشی در واژن خارج می‌شوند. این روش معمولاً زمانی انجام می‌شود که همزمان عمل هیسترکتومی نیز انجام شود.

انتخاب روش انجام عمل اوفورکتومی به عوامل مختلفی از جمله اندازه ضایعه، شرایط عمومی بیمار و تجربه تیم جراحی بستگی دارد.

عوارض و پیامدهای اوفورکتومی:

• یائسگی زودرس:
  برداشتن هر دو تخمدان منجر به توقف تولید هورمون‌های زنانه و بروز یائسگی فوری می‌شود. این حالت با علائمی مانند گرگرفتگی، تعریق شبانه و تغییرات خلق و خو همراه است.
• ناباروری بعد از اوفورکتومی:
  برداشتن هر دو تخمدان به معنای پایان توانایی باروری طبیعی است. در صورت برداشتن یک تخمدان، امکان باروری از طریق تخمدان باقیمانده وجود دارد.
• کاهش سطح هورمون‌های جنسی:
  کاهش شدید استروژن و پروژسترون می‌تواند بر سلامت پوست، مو، غرایز جنسی و سلامت روان تأثیر بگذارد.
• افزایش خطر پوکی استخوان:
  کمبود استروژن موجب کاهش تراکم استخوان‌ها و افزایش خطر شکستگی می‌شود.
• افزایش خطر بیماری‌های قلبی:
  کاهش استروژن بر سلامت عروق خونی تأثیر گذاشته و خطر بیماری‌های قلبی-عروقی را افزایش می‌دهد.
• سایر عوارض برداشتن تخمدان:
  •    خشکی واژن
  •    اختلال در عملکرد جنسی
  •    افزایش خطر افسردگی و اضطراب
  •    احتمال نیاز به هورمون درمانی جایگزین

مراقبت‌های بعد از عمل اوفورکتومی:

دوره نقاهت پس از عمل اوفورکتومی بسته به نوع روش جراحی متفاوت است. پس از جراحی باز، بیماران معمولاً به ۴ تا ۶ هفته استراحت نیاز دارند و باید از بلند کردن اجسام سنگین خودداری کنند. در مقابل، دوره بهبودی پس از جراحی لاپاراسکوپی کوتاه‌تر بوده و اغلب بیماران می‌توانند طی ۱ تا ۲ هفته به فعالیت‌های عادی زندگی بازگردند. مراقبت از بخیه‌ها، کنترل درد با مسکن‌های تجویزی و پایش علائم حیاتی از جمله اقدامات ضروری در این دوره است. علاوه بر این، تمام بیماران نیازمند پیگیری منظم با پزشک، توجه به تغذیه مناسب و مصرف مکمل‌های ضروری مانند کلسیم هستند. در صورت بروز علائمی مانند تب بالای ۳۸ درجه، خونریزی غیرعادی یا درد شدید، مراجعه فوری به پزشک ضروری است. برای زنانی که هر دو تخمدان خود را برداشته‌اند، مشاوره در مورد هورمون درمانی و مدیریت علائم یائسگی نیز بخش مهمی از مراقبت‌های پس از عمل محسوب می‌شود.

سوالات متدوال درباره اوفورکتومی

آیا بعد از اوفورکتومی پریود می شوم؟

به نوع عمل بستگی دارد. اگر تنها یک تخمدان برداشته شود (اوفورکتومی یک طرفه) و تخمدان و رحم سالم طرف دیگر حفظ شود، معمولاً چرخه قاعدگی ادامه خواهد یافت. اما اگر هر دو تخمدان برداشته شوند (اوفورکتومی دو طرفه)، تولید هورمون‌های زنانه متوقف شده و پریود شدن به طور کامل قطع می‌گردد. در مواردی که رحم نیز همراه با تخمدان‌ها برداشته شود، قاعدگی تحت هیچ شرایطی تکرار نخواهد شد.

دوره ی بھبودی پس از اوفورکتومی چقدر است؟

دوره بهبودی پس از اوفورکتومی بستگی به نوع جراحی دارد. پس از لاپاراسکوپی، بیماران معمولاً طی ۱ تا ۲ هفته به فعالیت‌های عادی بازمی‌گردند، در حالی که بهبودی کامل پس از جراحی باز ۴ تا ۶ هفته زمان می‌برد. رعایت توصیه‌های پزشک درباره استراحت، محدودیت فعالیت و مصرف داروها در تسریع بهبودی مؤثر است.

آیا بعد از اوفورکتومی می توان باردار شد؟

پس از اوفورکتومی یک طرفه (برداشتن تنها یک تخمدان)، باروری طبیعی امکان‌پذیر است، زیرا تخمدان باقیمانده می‌تواند به تولید تخمک ادامه دهد. اما در صورت انجام اوفورکتومی دو طرفه (برداشتن هر دو تخمدان)، باروری طبیعی غیرممکن خواهد شد، زیرا ذخیره تخمک‌ها به طور کامل از بین می‌رود. در چنین مواردی، اگر رحم حفظ شده باشد، می‌توان از روش‌های کمک باروری مانند ای وی اف IVF با استفاده از تخمک اهدایی استفاده کرد. برای دریافت پاسخ این سوال که آیا نوزادان حاصل از IVF از نظر سلامت و رشد تفاوتی با نوزادان بارداری طبیعی دارند؟، می‌توانید مقاله «فرق بچه های ای وی اف با طبیعی» را مطالعه کنید.

آیا اوفورکتومی بر میل جنسی تأثیر میگذارد؟

بله، اوفورکتومی می‌تواند بر میل جنسی تأثیر بگذارد. از آنجا که تخمدان‌ها منبع اصلی تولید هورمون‌های جنسی (مانند استروژن و تستوسترون) هستند، برداشتن آن‌ها به ‌ویژه در اوفورکتومی دوطرفه، سبب کاهش شدید این هورمون‌ها میشود. این کاهش میتواند به خشکی واژن، کاهش تمایل جنسی و اختلال در رسیدن به ارگاسم منجر شود. البته در بسیاری از موارد، با مشورت پزشک و استفاده از روش‌های جایگزین مانند هورمون‌درمانی یا روان‌درمانی، میتوان این عوارض را مدیریت کرد.

آیا اوفورکتومی موجب یائسگی می شود؟

بله، اوفورکتومی تخمدان می‌تواند موجب یائسگی شود، اما این مسئله به نوع عمل بستگی دارد. اگر تنها یک تخمدان برداشته شود (اوفورکتومی یک طرفه)، معمولاً یائسگی رخ نمی‌دهد، زیرا تخمدان باقیمانده به تولید هورمون ادامه می‌دهد. اما اگر هر دو تخمدان برداشته شوند (اوفورکتومی دو طرفه)، تولید هورمون‌های استروژن و پروژسترون به طور ناگهانی متوقف شده و فرد بلافاصله وارد یائسگی می‌شود. این حالت که به آن «یائسگی جراحی» می‌گویند، اغلب با علائم شدیدتری مانند گرگرفتگی، تعریق شبانه و تغییرات خلق و خو همراه است.

تفاوت ھیسترکتومی و اوفورکتومی چیست؟

ھیسترکتومی به عمل برداشتن رحم اشاره دارد که در آن معمولاً توانایی باروری به طور کامل از بین می‌رود، اما در برخی انواع آن تخمدان‌ها حفظ می‌شوند. در مقابل، اوفورکتومی تنها شامل برداشتن یک یا هر دو تخمدان است و رحم معمولاً دست‌نخورده باقی می‌ماند. اگرچه در اوفورکتومی دوطرفه با حذف تخمدان‌ها، یائسگی زودرس اتفاق می‌افتد، اما در مواردی که رحم حفظ شود، امکان بارداری از طریق روش‌های کمک باروری وجود دارد.

چه زمانی پس از عمل اوفورکتومی به پزشک مراجعه کنم؟ 

در صورت مشاهده هر یک از این علائم باید فوراً به پزشک مراجعه کنید:
•    تب بالای 38 درجه
•    خونریزی غیرعادی یا ترشحات بدبو از زخم
•    قرمزی، تورم یا درد شدید در ناحیه عمل
•    تهوع و استفراغ مداوم
•    مشکلات تنفسی یا درد قفسه سینه
•    همچنین در صورت تشدید علائم یائسگی مانند گرگرفتگی شدید یا تغییرات خلق و خو که زندگی روزمره را مختل کند، لازم است با پزشک خود مشورت نمایید.

کلام آخر:
اوفورکتومی چیست؟ این عمل جراحی که شامل برداشتن یک یا هر دو تخمدان است، معمولاً به دلایلی مانند درمان سرطان، آندومتریوز شدید، کیست‌های بزرگ یا پیشگیری از سرطان در افراد پرخطر انجام می‌شود. روش‌های انجام آن شامل جراحی باز، لاپاراسکوپی و رباتیک است و انتخاب روش به شرایط بیمار بستگی دارد. از مهم‌ترین عوارض این عمل می‌توان به یائسگی زودرس، ناباروری بعد از اوفورکتومی دوطرفه، کاهش سطح هورمون‌های جنسی و افزایش خطر پوکی استخوان و بیماری‌های قلبی اشاره کرد. مراقبت‌های پس از عمل نیز با توجه به نوع جراحی متفاوت بوده و شامل استراحت، پرهیز از فعالیت‌های سنگین، مراقبت از بخیه و کنترل درد می‌شود.