خواص خربزه در بارداری

خوردن خربزه در بارداری مجاز است؟

مصرف میوه‌هایی مانند خربزه اغلب موجب تردید زنان باردار می‌شوند و نمی‌دانند که آیا مجاز به خوردن خربزه در بارداری هستند یا خیر.
پاسخ این سوال مثبت است اما باید برخی نکات احتیاطی را در نظر گرفت. این مقاله به بررسی ارزش غذایی و خواص خربزه و همچنین اقدامات احتیاطی لازم برای مصرف ایمن آن توسط زنان باردار می‌پردازد تا آن‌ها بتوانند از خواص تغذیه‌ای این میوه در دوران بارداری خود بهره‌مند شوند.

خواص خربزه و ارزش غذایی

خربزه حاوی مقادیر زیادی مواد مغذی است و از این رو، برای حفظ سلامت مادر و رشد جنین اهمیت بسیاری دارد. هر وعده مصرف خربزه در بارداری، مواد زیر را تأمین می‌کند:

ویتامین C
ویتامین A 
فولات
پتاسیم
فیبر.

گنجاندن گاه‌به‌گاه خربزه در یک رژیم غذایی متعادل در دوران بارداری، راهکاری عالی برای تأمین نیازهای تغذیه‌ایِ افزایش‌یافته در این دوران است. خربزه با داشتن حدود ۹۰ درصد آب، یکی از بهترین منابع برای تأمین آب بدن در فصل تابستان محسوب می‌شود. بنابراین می‌توان از آن برای مقابله با کم‌آبی بدن (که در دوران بارداری، به‌ویژه در هوای گرم یا هنگام تهوع صبحگاهی شایع است) استفاده کرد. خربزه همچنین کالری و چربی کمی دارد و می‌توان آن را به عنوان یک میان‌وعده سالم در دوران بارداری مصرف کرد.

خواص خربزه در بارداری

خوردن خربزه در بارداری، در صورت رعایت تعادل، برای مادران مجاز است و فواید زیر را به همراه دارد: 

کمک به رشد جنین

وجود ویتامین A، فولات و پتاسیم در خربزه به شکل‌گیری سالم مغز، چشم‌ها و اندام‌های داخلی جنین کمک می‌کند؛ چه چیزی بهتر از این؟ شاید ندانید، اما دریافت فولات به‌ویژه در سه‌ماهه اول بارداری برای کاهش احتمال بروز نقایص مادرزادی اهمیت زیادی دارد.

تقویت سیستم ایمنی و کاهش التهاب

در این دوران طلایی از زندگی زن که او طعم واقعی زنانگی را تجربه می‌کند، حفظ ایمنی بدن اهمیت می‌یابد. در این دوره که با نوعی سرکوب موقت سیستم ایمنی همراه است، خطر ابتلا به عفونت در مادر افزایش می‌یابد. آنتی‌اکسیدان‌ها و ویتامین C موجود در خربزه به تقویت سیستم ایمنی و کاهش استرس اکسیداتیو کمک می‌کنند.

مقدار مجاز مصرف خربزه در بارداری

برای بیش‌تر زنان باردار سالم، مصرف حدود یک پیمانه خربزه خردشده، معادل تقریبی ۱۵۰ گرم، در هر نوبت مقدار مناسبی است. معمولاً می‌توان روزانه یک وعده خربزه مصرف کرد و باقی نیاز روزانه به میوه را از میوه‌های متنوع تأمین نمود. الگوی غذایی دوران بارداری در یک رژیم حدود ۲۰۰۰ کالری، تقریباً ۲ پیمانه میوه در روز را در نظر می‌گیرد و بهتر است تمام این مقدار فقط به خربزه اختصاص داده نشود.

عوارض مصرف زیاد خربزه در بارداری

با وجود اینکه خربزه میوه‌ای مغذی است، مصرف بیش‌ازحد آن ممکن است منجر به موارد زیر شود:

افزایش ناگهانی قند خون (به دلیل قندهای طبیعی موجود در آن)
ناراحتی‌های گوارشی، به‌ویژه اگر با معده خالی مصرف شود.(مقاله معده درد در بارداری بخوانید.)
همچنین پوست بیرونی خربزه می‌تواند حامل باکتری لیستریا باشد که برای زنان باردار مضر است. ابتلا به عفونت لیستریا خطرات جدی همچون سقط جنین، زایمان زودرس و یا حتی بیماری‌های شدید در نوزاد را به همراه دارد. برای کاهش این خطر حتما پیش از برش دادن خربزه، آن را با استفاده از یک برس و زیر آب جاری به‌خوبی بشویید، چاقوها و سطوح برش را ضدعفونی کنید و از مصرف خربزه‌های از پیش برش‌خورده یا نگهداری‌شده در مکان‌های نامعتبر خودداری کنید.

آیا خربزه در بارداری بر زیبایی جنین تاثیرگذار است؟

خیر؛ هیچ شواهد علمی معتبری وجود ندارد که خوردن خربزه در بارداری باعث زیباترشدن چهره یا خوش‌فرم‌شدن اعضای صورت جنین شود. این ادعا بیش‎تر یک باور عامیانه است و در منابع پزشکی و پژوهش‌های علمی تأیید نشده است. ویژگی‌های ظاهری کودک عمدتاً تحت‌تأثیر ژن‌هایی هستند که از پدر و مادر به او منتقل می‌شوند. بسیاری از این ویژگی‌ها نیز تنها به یک ژن وابسته نیستند و حاصل عملکرد هم‌زمان تعداد زیادی ژن‌اند. بنابراین با خوردن یک میوه خاص نمی‌توان آن‌ها را تغییر داد.

حتما بخوانید: تغذیه ماه اول بارداری برای زیبایی جنین

چه زمانی خوردن خربزه در بارداری ممنوع است؟

در صورت حساسیت به خربزه

اگر پس از خوردن خربزه دچار خارش دهان و گلو، کهیر، تورم لب یا زبان، خس‌خس سینه یا تنگی نفس می‌شوید، دیگر خربزه نخورید و برای بررسی حساسیت به پزشک مراجعه کنید.

اگر دیابت بارداری دارید

اگرچه خربزه شاخص گلیسمی پایینی دارد، اما قندهای طبیعی آن هنوز هم می‌توانند بر سطح گلوکز خون تأثیر بگذارند. زنانی که دیابت بارداری یا حساسیت به انسولین دارند باید اندازه وعده‌های غذایی خود را کنترل کنند و قبل از افزودن آن به وعده‌های غذایی خود با پزشک خود مشورت کنند.

اگر حساسیت گوارشی دارید

اگر با خوردن خربزه هر بار باعث اسهال، دل‌پیچه، استفراغ یا نفخ شدید می‌شود، مصرف آن را تا مشخص‌شدن علت متوقف کنید.

بهترین زمان مصرف خربزه در بارداری

مصرف خربزه در بارداری به عنوان میان‌وعده صبح یا عصر می‌تواند انتخاب مناسبی باشد؛ زیرا خربزه در این زمان‌ها به تأمین آب و انرژی بدن کمک می‌کند و جایگزین سالم‌تری برای خوراکی‌های بسیار شیرین است. بهتر است در هر نوبت حدود یک پیمانه خربزه خردشده مصرف شود و از خوردن مقدار زیاد آن به‌صورت یک‌جا پرهیز کنید.

مادران مبتلا به دیابت بارداری بهتر است خربزه را همراه با یک منبع پروتئین یا چربی سالم، مانند ماست ساده، پنیر یا چند عدد مغز مصرف کنند و برنامه وعده‌ها و میان‌وعده‌های منظمی داشته باشند تا نوسان قند خون کمتر شود.
اگر خوردن خربزه در شب باعث نفخ، سوزش معده، احساس سنگینی یا افزایش دفعات ادرار می‌شود، بهتر است آن را نزدیک زمان خواب نخورید. همچنین خربزه باید تازه برش‌خورده باشد؛ پوست آن پیش از برش کاملاً شسته شود و قسمت برش‌خورده در یخچال نگهداری شود. 

خربزه در بارداری بر جنسیت جنین تاثیر دارد؟

خوردن خربزه در بارداری نمی‌تواند جنسیت جنین را تغییر دهد یا باعث دختر یا پسر شدن او شود. جنسیت ژنتیکی جنین از همان لحظه لقاح، یعنی زمانی که اسپرم با تخمک ترکیب می‌شود، تعیین شده است. باورهایی مانند هوس خربزه، شیرینی یا میوه‌های خاص به‌عنوان نشانه دختر یا پسر بودن جنین نیز پشتوانه علمی قابل‌اعتمادی ندارند. حتما مقاله تعیین جنسیت را بخوانید.

آیا خوردن خربزه در سه ماه اول بارداری ضرر دارد؟

خربزه تازه و سالم در سه‌ماهه اول بارداری ممنوع نیست و مصرف متعادل آن به‌خودی‌خود باعث سقط، ناهنجاری جنین یا آسیب به بارداری نمی‌شود. میوه‌ها از جمله خربزه می‌توانند بخشی از رژیم متعادل بارداری باشند و به تأمین آب، ویتامین‌ها و مقداری فیبر کمک کنند.

نگرانی اصلی، خود خربزه نیست؛ بلکه آلودگی میکروبی پوست یا خربزه بریده‌شده است. قبل از برش، پوست خربزه را کاملاً زیر آب جاری بشویید، قسمت‌های پوسیده یا ترک‌خورده را مصرف نکنید و خربزه خردشده را در یخچال نگه دارید. خربزه بریده‌شده‌ای که بیش از دو ساعت در دمای اتاق مانده است، برای زن باردار مناسب نیست زیرا عفونت‌هایی مانند لیستریا در بارداری می‌توانند عوارض جدی ایجاد کنند.

خواص خربزه شاه پسند و خربزه آتشی در بارداری

خربزه شاه‌پسند و خربزه آتشی، هر دو از انواع خربزه و ملون محسوب می‌شوند و در صورت شست‌وشوی صحیح و مصرف متعادل، می‌توانند بخشی از رژیم غذایی سالم دوران بارداری باشند. خربزه شاه‌پسند معمولاً میوه‌ای گرد با گوشت سبزرنگ، بافت آبدار و طعم شیرین است. عنوان خربزه آتشی ممکن است در مناطق مختلف برای ارقام متفاوتی به کار رود. بنابراین رنگ، میزان شیرینی و ترکیبات تغذیه‌ای آن می‌تواند متغیر باشد اما در نهایت خواص نسبتا یکسانی دارند.
اگر خربزه آتشی موردنظر دارای گوشت نارنجی باشد، احتمالاً نسبت به خربزه شاه‌پسند، بتاکاروتن و سایر کاروتنوئیدهای بیشتری دارد. بتاکاروتن پیش‌ساز ویتامین A است و در رشد طبیعی، بینایی و عملکرد سیستم ایمنی نقش دارد.

سوالات متداول

چه کسانی نباید خربزه مصرف کنند؟

افرادی که پس از مصرف خربزه در بارداری دچار خارش دهان، تورم لب و گلو یا کهیر می‌شوند، باید از مصرف آن خودداری کنند. مبتلایان به دیابت بارداری یا عدم‌تحمل فروکتوز هم باید مقدار مصرف خربزه در بارداری را با نظر پزشک یا متخصص تغذیه محدود کنند.

مهم‌ترین خواص خربزه در بارداری چیست؟

خربزه حاوی مقدار زیادی آب و همچنین ویتامین C، بتاکاروتن، پتاسیم، فولات و مقداری فیبر است. بنابراین می‌تواند به تأمین مایعات، دریافت ریزمغذی‌ها و عملکرد طبیعی دستگاه گوارش در بارداری کمک کند.

اگر بعد از خوردن خربزه در بارداری دچار مشکل شدیم چه کنیم؟

مصرف را متوقف کنید و در صورت اسهال یا استفراغ، آب و محلول خوراکی جبران آب و املاح مصرف کنید. اگر علائم ادامه داشت یا با تب، خون در مدفوع، کم‌آبی، تورم دهان و گلو یا تنگی نفس همراه بود، فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.

خربزه کال در بارداری مضر است؟

شواهد علمی معتبری وجود ندارد که خوردن خربزه کال در بارداری به‌خودی‌خود برای جنین مضر باشد. بااین‌حال بهتر است میوه نارس، تلخ، آسیب‌دیده یا دارای بوی نامطبوع مصرف نشود.

آیا خربزه برای یبوست در بارداری مفید است؟

خربزه به‌دلیل داشتن آب و مقداری فیبر می‌تواند در کنار سایر میوه‌ها، سبزی‌ها و مصرف مایعات کافی به نرم‌ترشدن مدفوع  و بهبود یبوست در بارداری کمک کند.

آیا خربزه موجب اسهال در بارداری می‌شود؟

مصرف متعادل خربزه باعث اسهال نمی‌شود. اما در افراد دارای عدم‌تحمل فروکتوز یا پس از مصرف زیاد ممکن است نفخ و اسهال ایجاد شود. خربزه آلوده یا میوه بریده‌ای که درست نگهداری نشده نیز می‌تواند موجب مسمومیت غذایی و به دنبال آن اسهال در بارداری شود.

خوردن خربزه و عسل خطرناک است؟

هیچ مدرک علمی معتبری وجود ندارد که ترکیب خربزه و عسل در بارداری ماده‌ای سمی ایجاد کند و منابع معتبر نیز این ترکیب را در فهرست غذاهای ممنوع قرار نداده‌اند.

خوردن خربزه برای دیابت در بارداری مضر است؟

خربزه در صورت ابتلا به دیابت بارداری ممنوع نیست، اما مانند سایر میوه‌ها حاوی کربوهیدرات و قند طبیعی است و می‌تواند قند خون را بالا ببرد. بهتر است به‌صورت میوه کامل، در مقدار کنترل‌شده و مطابق برنامه غذایی متخصص تغذیه مصرف شود و واکنش قند خون فرد نیز بررسی شود.

هوس خربزه در بارداری نشانه چیست؟

هوس خربزه به‌تنهایی نشانه کمبود ویتامین، جنسیت جنین یا بیماری خاصی نیست. هوس‌های غذایی در بارداری شایع‌اند و علت دقیق آن‌ها می‌تواند ترکیبی از تغییرات حسی، هورمونی و عادت‌های غذایی باشد. 

جمع بندی 

در نهایت می‎توان گفت، اگر خربزه به‌درستی شسته شود و در حد اعتدال مصرف گردد، نه‌تنها بی‌خطر است، بلکه فواید بسیاری نیز برای دوران بارداری دارد. این میوه مواد مغذی ضروری را تأمین می‌کند، به حفظ آب بدن و هضم غذا کمک کرده و برای رشد جنین مفید است. با این حال، مانند هر ماده غذایی دیگری در دوران بارداری، توجه به کیفیت، مقدار مصرف و رعایت بهداشت اهمیت دارد. با رعایت این نکات، می‌توانید ضمن بهره‌مندی از طعم شیرین و آبدار خربزه، به حفظ سلامت خود و جنین‎تان در طول دوران بارداری کمک کنید.