مجله مام - به روزترین مقالات در حوزه باروری و درمان ناباروری
مشاهده فهرست مطالب
علائم کیست تخمدان چیست؟
علائم کیست تخمدان چیست؟
کیست تخمدان، کیسهای پُر از مایع است که داخل تخمدان یا روی سطح آن ایجاد میشود. تخمدانها بهطور طبیعی هر ماه و در جریان تخمکگذاری، ساختارهای کوچک شبیه کیست تشکیل میدهند که بیشتر آنها بیخطر و موقتی هستند. اندازه کیستها میتواند متفاوت باشد. بعضی از آنها کوچک باقی میمانند و هیچ علامتی ایجاد نمیکنند، اما برخی دیگر ممکن است آنقدر بزرگ شوند که باعث ناراحتی، احساس فشار یا تغییر در چرخه قاعدگی شوند.
در ادامه این متن توضیح خواهیم داد از کجا بفهمیم کیست تخمدان داریم، علائم دﻓﻊ کیست تخمدان چیست و به بررسی راههای کنترل علائم کیست تخمدان خواهیم پرداخت.
انواع شایع کیست تخمدان
کیستهای عملکردی شایعترین نوع کیست تخمدان هستند و با فرآیند تخمک گذاری ارتباط دارند. کیست فولیکولی زمانی ایجاد میشود که فولیکول، تخمک را آزاد نمیکند و به رشد خود ادامه میدهد. کیست جسم زرد نیز ممکن است پس از آزاد شدن تخمک ایجاد شود؛ زمانی که فولیکول بسته میشود و مایع درون آن تجمع پیدا میکند. این کیستها اغلب طی یک تا سه چرخه قاعدگی خودبهخود برطرف میشوند و بسیاری از زنان حتی متوجه وجود آنها نمیشوند، مگر اینکه در سونوگرافی تشخیص داده شوند.
کیستهای هموراژیک یا خونریزیدهنده زمانی ایجاد میشوند که خون وارد داخل کیست شود. این وضعیت میتواند باعث درد ناگهانی لگن شود. بعضی از این کیستها بدون درمان برطرف میشوند، اما پزشک ممکن است با توجه به علائم، انجام سونوگرافی یا تصویربرداری پیگیری را توصیه کند.
کیستهای درموئید که به آنها تراتوم کیستیک بالغ نیز گفته میشود، شیوع کمتری دارند اما معمولاً خوشخیم هستند. این کیستها میتوانند حاوی انواع مختلف بافت باشند، معمولاً بهآرامی رشد میکنند و ممکن است خطر پیچ خوردگی تخمدان را افزایش دهند. بسته به اندازه کیست، ممکن است برداشتن آن با جراحی توصیه شود.
اندومتریوماها کیستهایی هستند که با بیماری اندومتریوز ارتباط دارند. به این کیستها گاهی کیست شکلاتی نیز گفته میشود، زیرا ممکن است حاوی خون قدیمی باشند. اندومتریوما میتواند با قاعدگی دردناک، درد لگن و مشکلات باروری همراه باشد. نوع درمان به علائم، اندازه کیست و اهداف فرد برای باروری بستگی دارد.
سیستآدنومها از سطح تخمدان ایجاد میشوند و ممکن است با مایع آبکی یا مواد مخاطی پُر شده باشند. این کیستها میتوانند به اندازه بزرگی رشد کنند و اگر باعث درد شوند یا به رشد خود ادامه دهند، ممکن است نیاز به جراحی داشته باشند.
از کجا بفهمیم کیست تخمدان داریم
بسیاری از کیستهای تخمدان هیچ علامتی ایجاد نمیکنند. برخی دیگر ممکن است باعث ناراحتی خفیفی شوند که بهراحتی با دردهای طبیعی چرخه قاعدگی اشتباه گرفته میشود. علائم شایع شامل احساس فشار یا سنگینی در ناحیه لگن، درد مبهم و مداوم در یک سمت، نفخ یا احساس پُری شکم است. بعضی از زنان هنگام ورزش، رابطه جنسی یا در حوالی زمان تخمکگذاری و درست پیش از شروع قاعدگی، درد یا ناراحتی بیشتری احساس میکنند.
گاهی نشانهها بسیار خفیف و نامحسوساند. مثلاً ممکن است به دلیل نفخ احساس کنید شلوارتان تنگتر شده یا هنگام نشستن طولانیمدت در یک وضعیت، فشار بیشتری در ناحیه لگن حس کنید. همچنین ممکن است هیچ علامتی نداشته باشید و کیست بهطور اتفاقی در تصویربرداری یا سونوگرافی که به دلیل دیگری انجام شده، تشخیص داده شود.
علائم شایع کیست تخمدان
کیستهای تخمدان گاهی باعث درد و علائم دیگر میشوند، اما ممکن است هیچ علامتی هم ایجاد نکنند. شایعترین علائم کیست تخمدان شامل موارد زیر است:
۱. درد لگن
ممکن است در قسمت پایین شکم و ناحیه لگن احساس درد داشته باشید. کیست تخمدان یکی از دلایل احتمالی درد لگنی است. درد ناشی از کیست تخمدان میتواند تیز و شدید یا مبهم باشد. این درد ممکن است برای مدت طولانی ادامه داشته باشد یا بهصورت دورهای ایجاد و برطرف شود. درد مرتبط با کیست تخمدان ممکن است در دوران قاعدگی شدیدتر شود. تغییرات هورمونی این دوره میتوانند باعث تشکیل یا بزرگتر شدن بعضی کیستها شده و درد را تشدید کنند. اگر کیست پاره شود، ممکن است درد ناگهانی و شدیدی در ناحیه لگن احساس کنید.
۲. درد در نواحی دیگر بدن
درد ناشی از کیست تخمدان ممکن است از ناحیه لگن به قسمت پایین کمر یا حتی رانها انتشار پیدا کند. به این حالت درد ارجاعی گفته میشود.
۳. نفخ
نفخ در دوران قاعدگی در بسیاری از زنان شایع است، اما باید به نفخ غیرمعمول توجه کرد؛ زیرا بزرگ شدن کیست تخمدان میتواند باعث افزایش نفخ و احساس پُری شکم شود.
۴. تهوع و استفراغ
گاهی اگر کیست تخمدان باعث پیچخوردگی تخمدان شود، فرد ممکن است دچار تهوع و استفراغ شود.
۵. تغییر در ادرار یا دفع مدفوع
در برخی موارد، کیست تخمدان میتواند روی عملکرد مثانه یا رودهها تأثیر بگذارد و تخلیه آنها را دشوار کند. همچنین ممکن است احساس کنید بیشتر از معمول نیاز به ادرار کردن دارید.
۶. تب
اگر کیست تخمدان دچار عفونت شود، ممکن است تب ایجاد شود.
۷. خونریزی بدون علت مشخص
کیستهای تخمدان گاهی میتوانند باعث خونریزی در زمانی غیر از زمان مورد انتظار قاعدگی شوند. اگر دچار خونریزی غیرمعمول و بدون علت مشخص شدید، بهتر است برای بررسی پزشکی اقدام کنید، زیرا این علامت میتواند نشانه یک مشکل نیازمند ارزیابی باشد.
۸. افزایش وزن بدون علت مشخص
در موارد نادر، بعضی کیستهای تخمدان میتوانند به اندازه قابلتوجهی بزرگ شوند. اندازه کیست و نفخ ناشی از آن ممکن است باعث افزایش عدد روی ترازو شود.
۹. درد هنگام رابطه جنسی
کیست تخمدان گاهی میتواند باعث درد یا ناراحتی هنگام رابطه جنسی شود. این مسئله بهخصوص در نوعی کیست تخمدان به نام اندومتریوما دیده میشود.
۱۰. مشکل در باردار شدن
در زنان مبتلا به سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS) ممکن است تعداد زیادی فولیکول یا ساختارهای کیستمانند در تخمدانها دیده شود. برخی زنان مبتلا به PCOS ممکن است برای باردار شدن با مشکل مواجه شوند.
علائم کیست تخمدان سرطانی
اگرچه بیشتر کیستهای تخمدان خوشخیم هستند و سرطانی محسوب نمیشوند، در موارد نادر ممکن است وجود کیست با سرطان تخمدان مرتبط باشد. به همین دلیل، بهتر است هر علامتی که میتواند نشانه وجود کیست تخمدان باشد با پزشک در میان گذاشته شود. وجود کیست پس از یائسگی، رشد مداوم کیست یا ظاهر غیرطبیعی آن در سونوگرافی میتواند نیاز به بررسی دقیقتر داشته باشد.
علائم دفع کیست تخمدان
برای اکثر خانمهایی که درگیر کیست تخمدان هستند این است که علائم دفع کیست تخمدان چیست. برطرف شدن کیست تخمدان معمولاً با کاهش تدریجی درد لگن، نفخ و احساس فشار مشخص میشود و در نهایت با انجام سونوگرافی پیگیری و مشاهده کوچک شدن یا از بین رفتن کیست تأیید میشود. علائم دفع کیست تخمدان شامل موارد زیر است:
کاهش علائم: درد پایین شکم، احساس فشار یکطرفه در لگن و نفخ معمولاً طی چند هفته بهتدریج کمتر میشوند.
تأیید با سونوگرافی: در سونوگرافی مجدد مشخص میشود که اندازه کیست کاهش یافته یا بهطور کامل از بین رفته است. این اتفاق بهویژه در مورد کیستهای عملکردی شایع است و ممکن است طی حدود ۸ تا ۱۲ هفته رخ دهد.
بهبودی پس از جراحی: بعد از جراحی لاپاراسکوپی برای برداشتن کیست، ممکن است در روزهای اول درد و حساسیت وجود داشته باشد که بهتدریج کاهش پیدا میکند. معمولاً طی چند هفته انرژی و توانایی انجام فعالیتهای روزمره به حالت عادی برمیگردد.
منظمتر شدن چرخه قاعدگی: در برخی موارد، داروهای هورمونی میتوانند به منظم شدن پریودها کمک کنند و احتمال تشکیل کیستهای عملکردی جدید را کاهش دهند.
علائم بزرگ شدن کیست تخمدان
کیست تخمدان بزرگشده معمولاً میتواند باعث درد مداوم لگن، احساس فشار در شکم، نفخ و تغییر در عادات ادراری یا دفع مدفوع شود. علائم بزرگ شدن کیست تخمدان شامل موارد زیر است:
تشدید درد لگن
احساس فشار در شکم
تغییرات ادراری
ناراحتی هنگام دفع
درد هنگام رابطه جنسی
نامنظمی قاعدگی.
چه اندازهای از کیست تخمدان خطرناک است؟
اندازه کیست فقط یکی از عوامل مهم است. در زنان در سنین باروری، کیستهای ساده و عملکردی کوچکتر از حدود ۵ سانتیمتر معمولاً در صورتی که ظاهر سونوگرافی نگرانکننده نباشد، تحت نظر گرفته میشوند. خطر پیچخوردگی تخمدان زمانی بیشتر میشود که اندازه کیست به حدود بیش از ۵ سانتیمتر برسد، بهخصوص در کیستهای درموئید و سیستآدنومها. همچنین با بزرگتر شدن کیست و رسیدن آن به حدود ۶ تا ۷ سانتیمتر یا بیشتر، احتمال پارگی میتواند افزایش پیدا کند.
اندومتریوماها ممکن است بر باروری تأثیر بگذارند و معمولاً وقتی اندازه آنها به حدود ۳ تا ۴ سانتیمتر میرسد، درباره نحوه درمان آنها با در نظر گرفتن علائم و ذخیره تخمدان تصمیمگیری میشود.
در زنان پس از یائسگی، حتی کیستهای کوچکتر اگر ظاهر پیچیده یا غیرطبیعی داشته باشند، میتوانند نیازمند بررسی دقیقتر باشند. همچنین هر کیستی که در حال رشد باشد، بخش جامد یا برجستگی پاپیلاری داشته باشد، دارای تیغههای ضخیم باشد یا با تجمع مایع در لگن همراه شود، صرفنظر از اندازه باید توسط پزشک متخصص بررسی شود. در نهایت، تصمیمگیری فقط بر اساس اندازه کیست نیست و ظاهر سونوگرافی، علائم فرد، سن و اهداف باروری هم در انتخاب روش پیگیری یا درمان اهمیت دارند.
علائم کیست تخمدان در پریودی
کیست تخمدان میتواند درد و تغییرات قاعدگی را شدیدتر کند. اگر احساس میکنید دردهای قاعدگیتان از قبل شدیدتر شده، ممکن است کیست تخمدان یکی از دلایل آن باشد. کیستها و تغییرات قاعدگی در بعضی افراد میتوانند همزمان باعث افزایش درد شوند. کیستها ممکن است:
- به بافتهای اطراف فشار وارد کنند یا آنها را تحت کشش قرار دهند و باعث درد تیز یا مبهم شوند.
- داخل تخمدان یا اطراف آن دچار خونریزی شوند.
- در دوران قاعدگی ملتهبتر شده و درد بیشتری ایجاد کنند.
گاهی درد فقط در یک سمت پایین شکم احساس میشود؛ بهخصوص در سمتی که کیست قرار دارد. بعضی افراد این درد را شدیدتر از گرفتگیهای معمول قبل از پریود توصیف میکنند و ممکن است مدت بیشتری هم ادامه داشته باشد. برخی کیستها میتوانند بر سطح استروژن تأثیر بگذارند و باعث شوند پوشش داخلی رحم بیشتر از حالت معمول ضخیم شود. در نتیجه، هنگام شروع قاعدگی ممکن است خونریزی شدیدتر باشد.
کیستهای مرتبط با اندومتریوز، مانند اندومتریوماها، میتوانند باعث درد شدید در دوران قاعدگی شوند. این کیستها به تغییرات هورمونی چرخه حساساند و ممکن است همزمان با پریود علائم آنها تشدید شود. اگر دردهای معمول پریودتان بهطور ناگهانی شدیدتر شدهاند یا بیشتر از حد انتظار طول میکشند، بهتر است برای بررسی پزشکی مراجعه کنید.

آیا کیست تخمدان موجب عقب افتادن پریود میشود؟
کیستهای تخمدان یکی از علل نسبتاً شایع تغییرات چرخه قاعدگی هستند. بسیاری از این کیستها بیخطرند، اما بعضی از آنها میتوانند بر قاعدگی، میزان درد و سلامت باروری تأثیر بگذارند. یکی از مهمترین ارتباطهای بین کیست تخمدان و تغییرات قاعدگی، تغییر در تعادل هورمونی است. از آنجا که چرخه قاعدگی تحت تأثیر هورمونهایی مانند استروژن و پروژسترون تنظیم میشود، هر نوع اختلال هورمونی میتواند نظم پریود را تغییر دهد. کیستهای تخمدان ممکن است باعث این تغییرات شوند:
- عقب افتادن یا قطع شدن پریود
- زودتر شروع شدن پریود یا افزایش دفعات آن
- خونریزی شدیدتر یا سبکتر از معمول
- لکهبینی بین دو قاعدگی.
کیستهای عملکردی ممکن است تخمکگذاری را به تأخیر بیندازند و در نتیجه، شروع پریود هم دیرتر شود. اگر یک کیست پس از زمانی که باید فعالیتش متوقف شود همچنان به تولید هورمون ادامه دهد، ممکن است قاعدگی بعدی دیرتر آغاز شود یا حتی رخ ندهد. از طرف دیگر، بعضی کیستهای تولیدکننده هورمون میتوانند باعث ضخیمتر شدن پوشش داخلی رحم شوند؛ در این حالت، هنگام شروع پریود ممکن است خونریزی شدیدتری ایجاد شود.
بنابراین بهتر است به تغییرات حجم خونریزی، طول چرخه قاعدگی و لکهبینیهای غیرمعمول توجه کنید، زیرا این تغییرات گاهی میتوانند نشاندهنده اتفاقاتی باشند که در تخمدانها رخ میدهد.
علائم کیست تخمدان در یائسگی
مطالعات نشان میدهند که کیست تخمدان ممکن است حدود ۵ تا ۱۷ درصد از زنان پس از یائسگی را درگیر کند. بیشتر کیستهای تخمدان در این گروه سنی خوشخیم هستند، هرچند ممکن است باعث نگرانی فرد شوند. تیم پزشکی معمولاً درباره علائم، سابقه پزشکی شخصی و سابقه خانوادگی سؤال میکند. وجود سابقه خانوادگی سرطانهای تخمدان، پستان، روده، معده، مجاری ادراری و آندومتر رحم اهمیت دارد. همچنین اگر فرد یا یکی از بستگان نزدیک او دارای جهش ژنی BRCA باشد، این موضوع باید به پزشک اطلاع داده شود. علائم کیست تخمدان در یائسگی شامل موارد زیر است:
- درد مبهم یا احساس ناراحتی در پایین شکم یا کمر
- احساس فشار، نفخ یا تورم در قسمت پایین شکم
- درد هنگام رابطه جنسی
- افزایش وزن
- احساس پُری زودرس یا کاهش اشتها
- تکرر ادرار یا ایجاد احساس فوریت جدید برای ادرار کردن
علائم کیست تخمدان راست و چپ باهم متفاوت است؟
از نظر نوع علائم معمولاً تفاوتی بین کیست تخمدان راست و چپ وجود ندارد. مهمترین تفاوت این است که درد یا احساس فشار اغلب در همان سمتی ایجاد میشود که کیست قرار دارد؛ یعنی کیست راست میتواند درد سمت راست لگن و کیست چپ درد سمت چپ ایجاد کند. شدت علائم بیشتر به اندازه و نوع کیست و وجود عوارضی مثل پارگی یا پیچخوردگی بستگی دارد، نه راست یا چپ بودن آن.
کیست تخمدان و باروری
بیشتر کیستهای تخمدان باعث ناباروری نمیشوند. با این حال، کیستهای مرتبط با اندومتریوز میتوانند با مشکلات باروری همراه باشند. همچنین کیستهای بزرگ یا ماندگاری که نیاز به جراحی دارند، ممکن است نگرانیهایی درباره ذخیره تخمدان ایجاد کنند. اگر قصد بارداری دارید، مهم است این موضوع را با پزشک خود در میان بگذارید، زیرا انتخاب روش درمان میتواند در افرادی که در آینده نزدیک قصد بارداری دارند متفاوت باشد.
هنگام داشتن کیست تخمدان چه کارهایی نباید انجام داد؟
اگر کیست تخمدان دارید، بهتر است از بلند کردن اجسام سنگین یا انجام ورزشهای شدید که باعث افزایش درد میشوند خودداری کنید، زیرا ممکن است ناراحتی را بیشتر کنند و در بعضی شرایط خطر عوارض را افزایش دهند. همچنین درد ناگهانی یا شدید شکم و لگن را نادیده نگیرید، چون میتواند نشانه عوارضی باشد که نیاز به بررسی فوری دارند. مراجعههای پیگیری و سونوگرافیهای توصیهشده را هم به تعویق نیندازید، چون بررسی تغییرات اندازه و ظاهر کیست اهمیت دارد.
از مصرف خودسرانه مسکنهای قوی یا داروهای هورمونی نیز پرهیز کنید. استفاده نادرست از این داروها ممکن است علائم را پنهان کند یا تشخیص عوارض را به تأخیر بیندازد.
چه علائمی خطرناک است و باید به پزشک مراجعه کرد
بیشتر کیستهای تخمدان وضعیت اورژانسی محسوب نمیشوند. با این حال، بعضی علائم نیاز به بررسی فوری دارند، زیرا ممکن است نشانه پیچخوردگی تخمدان، پارگی کیست تخمدان یا خونریزی داخلی باشند.
اگر دچار درد ناگهانی و شدید در لگن یا قسمت پایین شکم شدید، بهخصوص اگر درد در یک سمت باشد، با پزشک تماس بگیرید یا برای دریافت مراقبت فوری مراجعه کنید. همراه شدن درد با تهوع یا استفراغ میتواند نشانه پیچخوردگی تخمدان باشد؛ حالتی که در آن تخمدان میچرخد و خونرسانی آن مختل میشود.
درد شدید همراه با سرگیجه، غش، تنگی نفس یا درد شانه ممکن است نشانه خونریزی داخلی قابلتوجه پس از پارگی کیست باشد. همچنین وجود تب همراه با درد لگنی یکی دیگر از علائم هشداردهنده است که نیاز به بررسی سریع دارد.
سوالات متداول
از کجا بفهمیم کیست تخمدان داریم؟
کیست تخمدان ممکن است با علائمی مثل درد یا فشار لگن، نفخ و احساس سنگینی شکم همراه باشد، اما بسیاری از کیستها هیچ علامتی ندارند. تشخیص قطعی معمولاً با سونوگرافی لگن انجام میشود.
آیا هر تخمدانی کیست تخمدان دارد؟
خیر. در سنین باروری، تخمدانها بهطور طبیعی هر ماه فولیکولهایی برای رشد و آزاد شدن تخمک ایجاد میکنند و وجود فولیکول طبیعی به معنی ابتلا به کیست تخمدان نیست. اگر فولیکول تخمک را آزاد نکند و به رشد ادامه دهد، ممکن است به کیست عملکردی تبدیل شود.
آیا حالت تهوع از علائم کیست تخمدان است؟
تهوع میتواند همراه با بعضی عوارض کیست تخمدان دیده شود، بهخصوص زمانی که کیست موجب پیچخوردگی تخمدان شود. درد ناگهانی و شدید لگن همراه با تهوع یا استفراغ نیاز به ارزیابی فوری پزشکی دارد.
آیا کیست تخمدان میتواند بدون علائم باشد یا همیشه علائم دارد؟
بله، بسیاری از کیستهای تخمدان هیچ علامتی ایجاد نمیکنند و ممکن است بهطور اتفاقی در سونوگرافی تشخیص داده شوند. کیستهای عملکردی نیز اغلب بدون علامت هستند و معمولاً طی چند هفته تا چند ماه خودبهخود برطرف میشوند.
آیا ناباروری از علائم کیست تخمدان است؟
بیشتر کیستهای تخمدان، از جمله کیستهای عملکردی، باعث ناباروری نمیشوند. با این حال، بیماریهایی مانند اندومتریوز و PCOS که میتوانند با تغییرات یا کیستهای تخمدانی همراه باشند، در برخی افراد با کاهش باروری ارتباط دارند.
چه زمانی بانوان مبتلا به کیست تخمدان میشوند؟
کیست تخمدان در هر سنی ممکن است ایجاد شود، اما کیستهای عملکردی بیشتر در سالهای باروری، از بلوغ تا یائسگی دیده میشوند؛ زیرا تشکیل آنها با چرخه قاعدگی و تخمکگذاری ارتباط دارد. کیستها پس از یائسگی نیز ممکن است ایجاد شوند و نیاز به ارزیابی دقیقتری دارند.
مهمترین نشانه کیست تخمدان چیست؟
کیست تخمدان یک علامت اختصاصی و قطعی ندارد و بسیاری از افراد اصلاً علامتی ندارند. در کیستهای علامتدار، درد یا احساس فشار در ناحیه لگن، بهویژه در یک سمت پایین شکم از علائم شایع است.
جمع بندی
کیست تخمدان، کیسهای پُر از مایع است که داخل تخمدان یا روی سطح آن ایجاد میشود. کیستها ممکن است در هر مرحلهای از زندگی یک زن تشکیل شوند. اگرچه بسیاری از آنها با چرخه قاعدگی مرتبط هستند، اما پس از یائسگی نیز ممکن است ایجاد شوند. کیستهای تخمدان میتوانند بدون علامت و خوشخیم باشند و خودبهخود از بین بروند. با این حال، اگر بیش از حد بزرگ شوند، ممکن است باعث درد و علائم دیگری شوند. کیستهایی که درد یا علائم قابلتوجه ایجاد میکنند، در برخی موارد ممکن است با جراحی برداشته شوند.
نویسنده مقاله : هاجر خاچی شکری
برچسب ها :
کیست