تاثیر زندگی مدرن بر ناباروری

مشکلات باروری به طرز شگفت‌آوری نسبت به قبل شایع‌تر شده‌اند اما مسئله این باعث نمی‌شود که کمتر ناراحت‌کننده باشند.  برخی از مشکلات ناباروری مربوط به مشکلات پزشکی مانند فیبروم رحمی یا مشکلات تخمدان یا لوله‌های فالوپ شما هستند. برای مردان، ناباروری می‌تواند مربوط به تولید ضعیف اسپرم، اختلال در تحرک اسپرم یا مشکلات انزال باشد؛ اما مشکلات پزشکی فقط بخشی از داستان هستند. عوامل سبک زندگی نیز می‌توانند در ناباروری نقش داشته باشند و در واقع تاثیر زندگی مدرن بر ناباروری قابل چشم پوشی نیست.

خبر خوب این است که در بیش‌تر موارد، عوامل سبک زندگی چیزهایی هستند که می‌توانید کنترل کنید. دانستن اینکه چه عواملی بر باروری تأثیر می‌گذارند، اولین قدم در مدیریت آن‎هاست. این مقاله به شما کمک می‌کند تا عوامل خطر سبک زندگی خود را بشناسید تا بتوانید برای بهبود آن‌ها گام بردارید.

مهم‎ترین عوامل زندگی مدرن که باعث ناباروری می‎شوند

در ادامه به بررسی مهم‎ترین عوامل زندگی مدرن که باعث ناباروری می‎شوند خواهیم پرداخت.

اضافه وزن

چاقی و اضافه وزن یکی از بزرگ‌ترین دست آورد‌های زندگی مدرن است! برای بسیاری از زنان، ناباروری نتیجه مستقیم اضافه وزن و چاقی است. اضافه وزن می‌تواند باردار شدن را دشوارتر کند زیرا چاقی بر سطح استروژن شما تأثیر می‌گذارند و تخمک‌ گذاری طبیعی را که آزادسازی ماهانه تخمک از یکی از تخمدان‌های شماست، مختل می‌کنند. تخمک‌گذاری منظم نیاز به سطح استروژن طبیعی دارد، اما اضافه وزن می‌تواند منجر به غلظت بالاتر استروژن در گردش خون شود که بسیار شبیه به قرص ضد بارداری برای جلوگیری از تخمک‌گذاری عمل می‌کند. مردانی که اضافه وزن دارند نیز ممکن است اسپرم ضعیفی داشته باشند.

عادات بد غذایی

جمله همه چیز را در حد اعتدال بخورید برای همه صادق است، به خصوص زوج‌هایی که قصد بچه‌دار شدن دارند. زوج‌هایی که سعی در بارداری دارند باید درک کنند که رژیم غذایی و باروری به طور پیچیده‌ای به هم مرتبط هستند. عادات غذایی ناسالم یا مصرف غذاهای آماده می‌تواند برای تشکیل و کیفیت اسپرم در مردان مضر باشد و در عین حال در چرخه تخمک‌گذاری زن اختلال ایجاد کند. همچنین با محروم شدن بدن از آنتی‌اکسیدان‌های ضروری و مواد مغذی کلیدی مشتق شده از میوه‌ها و سبزیجات تازه، زوج‌ها هنگام تلاش برای بچه‌دار شدن با مشکلات ناخواسته‌ای روبرو می‌شوند.

سیگار کشیدن

سیگار کشیدن می‌تواند بارداری را برای مردان بسیار دشوارتر کند. زیرا سیگار کشیدن بر تولید اسپرم تأثیر می‌گذارد. قرار گرفتن در معرض بیش از ۱۰ نخ سیگار در روز غلظت اسپرم را تا ۱۷ درصد کاهش می‌دهد. سیگار کشیدن ذخیره تخمدان زنان را نیز کاهش می‌دهد؛ بنابراین تخمدان‌های یک زن سیگاری تخمک‌های کمتری نسبت به زنی که سیگار نمی‌کشد، در خود دارد. سیگار همچنین به مژک‌های داخل لوله فالوپ (که برای انتقال تخمک و یا جنین در امتداد لوله فالوپ به رحم مهم هستند) آسیب می‌رساند. قرار گرفتن در معرض دود دست دوم نیز می‌تواند بر باروری مردان و زنان تأثیر منفی بگذارد.

مصرف الکل

مصرف الکل می‌تواند بر میزان باروری تأثیر بگذارد. زنانی که مقادیر زیادی الکل می‌نوشند (بیش از شش نوشیدنی در هفته) بیش‌تر احتمال دارد که در بارداری مشکل داشته باشند. مردانی که الکل می‌نوشند از نعوظ ناقص، اختلال در انزال و کیفیت پایین اسپرم شکایت دارند. همه این عوامل می‌توانند بر باروری تأثیر بگذارند.

خواب ناکافی 

شب کاری شیفت شب می‌تواند با چند مزیت جذاب همراه باشد، مانند افراد کمتر برای سر و کله زدن و در بسیاری از موارد، افزایش چشمگیر حقوق! اما همچنین ساعت طبیعی بدن شما را به هم می‌ریزد که به نوبه خود می‌تواند هورمون‌های شما را مختل کند و بارداری را دشوارتر کند.

استرس جسمی و روانی

مدیریت استرس آسان نیست، اما اگر می‌خواهید باردار شوید، ضروری است. سطوح بالای استرس جسمی  به عنوان مثال، کار کردن در ساعات طولانی  با زمان طولانی‌تر برای بارداری در زنان مرتبط بوده است. استرس منجر به بسیاری از مشکلات باروری از عدم تعادل هورمونی گرفته تا کاهش تعداد تخمک و سندرم تخمدان پلی‌کیستیک می‌شود. برای مردان، استرس روانی و اضطراب بیش از حد می‌تواند تولید و کیفیت اسپرم را مختل کند.
به انتخاب‌هایی که هنگام استرس، اضطراب یا افسردگی انجام می‌دهید نیز توجه کنید. مواردی مانند پرخوری، کم‌خوری، نوشیدن الکل، سیگار کشیدن، ورزش نکردن، ورزش بیش از حد و مشکل در خواب می‌تواند بر سلامت، رفاه و باروری شما تأثیر منفی بگذارد.

تغییرات اجتماعی 

در حالی که سبک زندگی مدرن منجر به تغییرات مثبت زیادی در ساختارهای اجتماعی مانند حذف ازدواج کودکان و فرصت‌های بیش‌تر برای زنان برای داشتن شغل و آزادی شده است، از سوی دیگر، منجر به تغییر در شرایطی شده است که برای سلامت باروری مهم هستند. امروزه اکثر زنان تصمیم می‌گیرند که بارداری دیرهنگام را انتخاب کنند. آن‌ها هم زندگی خانگی و هم زندگی حرفه‌ای را با هم در تضاد دارند که منجر به استرس زیادی می‌شود که احتمال ناباروری و بیماری‌های مرتبط را افزایش می‌دهد.

آلودگی و مسائل زیست‌محیطی

از نظر علمی ثابت شده است که مشکلات زیست‌محیطی مدرن مانند دمای بالا، مواد شیمیایی، تشعشعات یا انتشار بیش از حد الکترومغناطیسی یا مایکروویو، باروری را در مردان و زنان کاهش می‌دهد. فقط آلودگی هوا یا صنعتی نیست که مسئول مشکلات ناباروری است، بلکه مواد شیمیایی مضر مختلفی که از طریق غذا و آب وارد بدن ما می‌شوند نیز در این امر دخیل هستند.

داروهای غیر مجاز

مصرف مواد مخدر یکی از عوامل اصلی مؤثر بر میزان تولد است. مواد مخدر تفریحی مانند ماری جوانا، مت آمفتامین و کوکائین همگی بر باروری تأثیر منفی می‌گذارند. همچنین بسیاری از بدنسازان و علاقه‌مندان به تناسب اندام که از استروئیدهای آنابولیک برای افزایش عملکرد استفاده می‌کنند، با ناباروری دست و پنجه نرم می‌کنند زیرا استروئیدها تولید اسپرم را کاهش می‌دهند.

آیا ناباروری ناشی از سبک زندگی قابل درمان است؟ 

بله، در بسیاری از موارد ناباروری مرتبط با سبک زندگی می‌تواند تا حدی قابل‌درمان یا قابل‌بهبود باشد، چون عواملی مثل چاقی، استرس مزمن، کم‌خوابی، سیگار، الکل، تغذیه ناسالم و کم‌تحرکی مستقیماً روی هورمون‌ها، تخمک‌گذاری و کیفیت اسپرم اثر می‌گذارند. 
مطالعات نشان داده‌اند که اصلاح سبک زندگی  مثل کاهش وزن در افراد دارای اضافه‌وزن، ترک سیگار، ورزش متعادل، خواب کافی و تغذیه سالم می‌تواند شانس باروری طبیعی و حتی موفقیت درمان‌هایی مثل IUI و IVF را افزایش دهد. البته میزان بهبود به علت ناباروری، سن و مدت زمان مشکل بستگی دارد و همیشه فقط با تغییر سبک زندگی، بارداری اتفاق نمی‌افتد.

راهکارهای پیشگیری از ناباروری در زندگی مدرن

درک عوامل مختلف سبک زندگی که می‌توانند بر باروری شما تأثیر بگذارند، برای افراد و زوج‌هایی که به دنبال شروع سفر بارداری خود هستند، بسیار مهم است. راهکارهای زیر به پیشگیری از ناباروری در زندگی مدرن کمک می‌کند: 

حفظ وزن در محدوده سالم
خواب کافی و منظم
کاهش استرس مزمن
ترک سیگار و محدود کردن الکل
فعالیت بدنی متعادل
کاهش تماس با آلودگی هوا و مواد شیمیایی
تغذیه مناسب
درمان به‌موقع عفونت‌ها و بیماری‌های زمینه‌ای
پرهیز از تأخیر طولانی در فرزندآوری
محدود کردن گرمای زیاد برای مردان.

چه زمانی برای بررسی ناباروری باید به پزشک مراجعه کرد

در زندگی مدرن، عواملی مثل استرس مزمن، کم‌خوابی، آلودگی هوا، تغذیه ناسالم، اضافه‌وزن، مصرف زیاد فست‌فود، نشستن طولانی، تأخیر در فرزندآوری و حتی استفاده زیاد از وسایل دیجیتال می‌توانند روی کیفیت تخمک، اسپرم و تعادل هورمونی اثر بگذارند؛ به همین دلیل اگر زوجی زیر ۳۵ سال بعد از ۱۲ ماه رابطه منظم و بدون جلوگیری باردار نشوند، یا بالای ۳۵ سال بعد از ۶ ماه نتیجه نگیرند، بهتر است برای بررسی ناباروری مراجعه کنند. همچنین در صورت وجود قاعدگی نامنظم، درد لگنی، استرس شدید یا سابقه بیماری‌های هورمونی، مراجعه زودتر می‌تواند از پیشرفت مشکلات جلوگیری کند.

سوالات متداول 

آیا استرس می‌تواند باعث ناباروری شود؟

استرس به‌تنهایی عامل ناباروری نیست اما می‌تواند با اختلال در محور هورمونی مغز–تخمدان باعث تخمک‌گذاری نامنظم و کاهش شانس بارداری شود. همچنین استرس مزمن می‌تواند میل جنسی و کیفیت رابطه را هم کاهش دهد.

آیا استفاده زیاد از موبایل بر باروری مردان تأثیر دارد؟

برخی مطالعات نشان داده‌اند قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض امواج و گرمای موبایل نزدیک ناحیه تناسلی ممکن است کیفیت و تحرک اسپرم را کاهش دهد، اما شواهد هنوز قطعی نیست.

بهترین سبک زندگی برای افزایش باروری چیست؟

سبک زندگی سالم شامل نگه داشتن وزن در محدوده طبیعی، تغذیه سالم (سبزیجات، میوه، ماهی، روغن زیتون)، ورزش منظم، خواب کافی و عدم مصرف سیگار و الکل می‎تواند با بهبود کیفیت تخمک و اسپرم مرتبط باشد.

آلودگی هوا چه تأثیری بر باروری دارد؟

مطالعات نشان داده‌اند آلاینده‌هایی مثل PM2.5 و NO2 می‌توانند با ایجاد استرس اکسیداتیو، کیفیت تخمک و اسپرم را کاهش دهند و احتمال ناباروری یا سقط را افزایش دهند.

آیا کم‌خوابی روی باروری زنان تاثیر دارد؟

بله، خواب ناکافی می‌تواند باعث اختلال در ترشح ملاتونین و هورمون‌های تنظیم‌کننده چرخه قاعدگی شود و تخمک‌گذاری را نامنظم کند.

آیا شبکه‌های اجتماعی روی باروری اثر دارند؟

اثر مستقیم فیزیولوژیک ثابت‌شده‌ای ندارند، اما استفاده زیاد از شبکه‌های اجتماعی می‌تواند از طریق افزایش استرس، اضطراب و اختلال خواب به‌طور غیرمستقیم روی باروری اثر بگذارد.

آیا ورزش شدید هم می‌تواند به باروری آسیب بزند؟

بله، ورزش‌های بسیار شدید و طولانی‌مدت (مثل تمرینات حرفه‌ای) می‌توانند باعث کاهش چربی بدن و اختلال در محور هورمونی شوند و تخمک‌گذاری را مختل کنند.

جمع بندی 

ناباروری یکی از شایع‌ترین مشکلات سلامتی است که اخیراً در بین مردان و زنان رو به افزایش بوده است. کاملاً واضح است که این امر به دلیل سبک زندگی مدرن و تغییرات چشمگیر زندگی ما در چند سال گذشته است. با ورود به قرن بیست و یکم و پیشرفت چشمگیر فناوری، عادات سبک زندگی ما وارونه شده است. همه چیز سریع‌تر شده است، اما ما از همیشه پرمشغله‌تر هستیم. علم پزشکی به سرعت پیشرفت کرده است، اما تعداد بیماری‌ها نیز افزایش یافته است.
ناباروری هم در مردان و هم زنان به این دسته از بیماری‌های سبک زندگی تعلق دارند، بیماری‌هایی که توسط عادات سبک زندگی تشدید می‌شوند. در این مقاله، برخی از عادات سبک زندگی را که باعث ناباروری می‌شوند یا در درازمدت بر سلامت باروری تأثیر منفی می‌گذارند، مورد بحث قرار دادیم و راهکار‌های برای مقابله با آن ارائه دادیم.