آزمایش قند بارداری چیست؟
حتما با بیماری دیابت آشنا هستید. در بین انواع دیابت، نوعی دیابت وجود دارد که بهطور خاص در دوران بارداری بروز میکند و به آن دیابت بارداری گفته میشود. در مادران مبتلا به دیابت بارداری، سطح گلوکز (قند) در خون افزایش مییابد، زیرا بدن نمیتواند بهطور مؤثر از انسولین (هورمونی که مسئول تجزیه گلوکز است) استفاده کند. دﯾﺎﺑﺖ ﺑﺎرداری با دیابت معمولی متفاوت است، زیرا در واقع این هورمونهای بارداری هستند که باعث میشوند انسولین به درستی کار نکند. به همین دلیل، دیابت بارداری معمولاً پس از زایمان بهبود مییابد و ناپدید میشود.
آزﻣﺎﯾﺶ قند یا در واقع آزمایش ﺗﺤﻤﻞ ﮔﻠﻮﮐﺰ در ﺑﺎرداری روشی مناسب و کارآمد برای غربالگری دیابت در بارداری است. چرا که تشخیص و درمان این بیماری در زمان مناسب میتواند در به حداقل رساندن خطرات مرتبط با دیابت بارداری به شما و کودکتان کمک کند. اما آزمایش قند بارداری ﭼﯿﺴﺖ؟ چگونه انجام میشود؟ در این مقاله از وبلاگ مام به توضیحات بیشتری در آزمایش قند خون ﺑﺎرداری خواهیم پرداخت.
چرا آزمایش دیابت بارداری انجام میشود؟
آزمایش دیابت بارداری با هدف بررسی میزان قند خون مادر و تشخیص اختلال در تنظیم گلوکز طی دوران بارداری انجام میشود. در دوران بارداری، هورمونهای تولیدشده توسط جفت میتوانند عملکرد انسولین را تحت تأثیر قرار دهند و باعث افزایش مقاومت بدن به انسولین شوند. اگر بدن مادر نتواند انسولین کافی برای جبران این تغییرات تولید کند، قند خون افزایش پیدا کرده و ممکن است دیابت بارداری ایجاد شود.
یکی از مهمترین دلایل انجام آزمایش قند بارداری این است که دیابت بارداری اغلب علامت مشخصی ندارد. به همین دلیل، حتی مادرانی که احساس سلامتی میکنند نیز ممکن است دچار افزایش قند خون باشند.
آزمایش دیابت بارداری یا GCT، یک روش مناسب برای غربالگری دیابت در بارداری است که واکنش بدن شما را به گلوکز اندازهگیری میکند. انجام این تست به عنوان بخشی از مراقبتهای معمول دوران بارداری به حساب میآید. تست ﺗﺤﻤﻞ ﮔﻠﻮﮐﺰ در دوران ﺑﺎرداری به ﺗﺸﺨﯿﺺ دﯾﺎﺑﺖ بارداری که میتواند عوارض جدی برای مادر و جنین ایجاد کند، کمک میکند.
انواع آزمایشهای دیابت بارداری
برای تشخیص دیابت بارداری، آزمایشهای مختلفی وجود دارد که به پزشک کمک میکنند نحوه تنظیم قند خون در بدن مادر را بررسی کند.
۱. آزمایش غربالگری قند خون بارداری (GCT)
آزمایش GCT یا Glucose Challenge Test یکی از روشهای رایج غربالگری دیابت بارداری است. در این آزمایش، مادر محلولی حاوی ۵۰ گرم گلوکز مینوشد و یک ساعت بعد از مصرف آن، نمونه خون گرفته میشود. این آزمایش معمولاً نیازی به ناشتا بودن ندارد. اگر میزان قند خون از حد تعیینشده بالاتر باشد، پزشک برای بررسی دقیقتر آزمایش تحمل گلوکز را درخواست میکند. بنابراین، نتیجه غیرطبیعی GCT بهتنهایی همیشه به معنای ابتلا به دیابت بارداری نیست.
2. آزمایش تحمل گلوکز خوراکی (OGTT)
آزمایش تحمل گلوکز خوراکی یا Oral Glucose Tolerance Test برای تشخیص دیابت بارداری استفاده میشود. این آزمایش نشان میدهد بدن مادر پس از دریافت مقدار مشخصی گلوکز، چگونه قند خون را تنظیم میکند.
آزمایش OGTT به دو شکل رایج انجام میشود:
آزمایش تحمل گلوکز ۷۵ گرمی (دو ساعته):
در این روش، مادر باید حداقل ۸ ساعت ناشتا باشد. ابتدا قند خون ناشتا اندازهگیری میشود، سپس مادر محلول حاوی ۷۵ گرم گلوکز مینوشد و یک و دو ساعت بعد، نمونههای خون دیگری گرفته میشود.
آزمایش تحمل گلوکز ۱۰۰ گرمی (سه ساعته):
این آزمایش معمولاً در روش غربالگری دومرحلهای و پس از غیرطبیعی بودن نتیجه GCT انجام میشود. مادر باید ناشتا باشد و پس از مصرف محلول حاوی ۱۰۰ گرم گلوکز، قند خون در حالت ناشتا و در ساعتهای اول، دوم و سوم اندازهگیری میشود. بالا بودن حداقل دو مقدار از چهار اندازهگیری، نشاندهنده دیابت بارداری است؛ هرچند برخی دستورالعملها تشخیص با یک مقدار غیرطبیعی را نیز میپذیرند.
آزمایش قند خون ناشتا (FBS)
آزمایش قند خون ناشتا یا Fasting Blood Sugar میزان گلوکز خون را پس از حداقل ۸ ساعت ناشتا بودن اندازهگیری میکند. این آزمایش ممکن است در اوایل بارداری، بهخصوص برای زنانی که عوامل خطر ابتلا به دیابت دارند، درخواست شود. بااینحال، اندازهگیری قند ناشتا بهتنهایی در همه شرایط جایگزین آزمایش استاندارد تحمل گلوکز برای غربالگری دیابت بارداری نیست.
آزمایش هموگلوبین A1C یا HbA1c
آزمایش HbA1c میانگین تقریبی قند خون را در دو تا سه ماه گذشته نشان میدهد و برای انجام آن نیازی به ناشتا بودن نیست. این آزمایش ممکن است در اوایل بارداری برای بررسی احتمال وجود دیابت از قبل تشخیصدادهنشده استفاده شود. بااینحال، تغییرات طبیعی خون در دوران بارداری میتوانند بر دقت نتیجه تأثیر بگذارند؛ بنابراین HbA1c بهتنهایی روش مناسبی برای تشخیص دیابت بارداری در هفتههای ۲۴ تا ۲۸ نیست.
بهترین زمان انجام آزمایش گلوکز بارداری یا قند خون
کالج آمریکایی متخصصان زنان و زایمان (ACOG) توصیه میکند که همه افراد باردار بین هفته های ۲۴ تا ۲۸ از نظر دیابت بارداری با آزمایش گلوکز غربالگری شوند. البته آزﻣﺎﯾﺶ ﺗﺤﻤﻞ ﮔﻠﻮﮐﺰ ﺑﺮای ﻏﺮﺑﺎﻟﮕﺮی ﻣﺎدرانی است که شرایط طبیعی دارند اما اگر فردی عوامل خطر ابتلا به دیابت بارداری داشته باشد، پزشک ممکن است غربالگری را از همان ابتدای بارداری توصیه کند.
نحوه انجام آزمایش قند بارداری
ممکن است این سوال برای شما هم مطرح باشد که ﺗﺴﺖ ﺗﺤﻤﻞ ﮔﻠﻮﮐﺰ ﺧﻮراﮐﯽ ﭼﮕﻮﻧﻪ اﺳﺖ. برای انجام آزﻣﺎﯾﺶ ﺗﺤﻤﻞ ﮔﻠﻮﮐﺰ در ﺑﺎرداری، یک ساعت پس از مصرف یک نوشیدنی شیرین حاوی۵۰ گرم گلوکز، نمونه خون از ورید بازو گرفته میشود و سطح گلوکز مورد بررسی قرار میگیرد تا مشخص شود آیا انسولین به درستی کار خود را انجام داده یا نه و چه مقدار از این گلوکز در خون باقی مانده است.
آمادگی لازم قبل از آزمایش گلوکز
برای انجام آزﻣﺎﯾﺶ قند در ﺑﺎرداری، هیچ آمادگی خاصی یا ناشتایی لازم نیست. فقط باید به آزمایشگاه بروید، محلول گلوکز را بنوشید، دقیقا یک ساعت صبر کنید، سپس برای گرفتن مجدد نمونه خون برگردید. با این حال، اگر به آزمایش سه ساعته گلوکز یا GTT نیاز دارید، از شما خواسته میشود که ۸ ساعت قبل از گرفتن خون، ناشتا باشید. سپس، آزمایشگاه یک مایع حاوی گلوکز به شما میدهد تا بنوشید و ۱، ۲ و ۳ ساعت پس از نوشیدن محلول گلوکز، دوباره خون شما مورد بررسی قرار میگیرد. در واقع در چهار نوبت سطح قند خون بررسی میشود.
برخی افراد مصرف محلول گلوکز را ناخوشایند یا حتی تهوعآور میدانند. میتوانید با نوشیدن این محلول به صورت سرد، نوشیدن آن به صورت آهسته یا جرعه جرعه در طی پنج دقیقه و یا استفاده از یک داروی ضد تهوع، شانس خود را برای انجام موفقیت آمیز آزمایش ﺗﺤﻤﻞ ﮔﻠﻮﮐﺰ در ﺑﺎرداری افزایش دهید.
تفسیر جواب آزمایش قند بارداری
اگر بدن شما به طور موثر از انسولین استفاده کند، سطح گلوکز خون شما یک ساعت بعد از مصرف محلول حاوی ۵۰ گرم گلوکز خوراکی، در محدوده طبیعی قرار خواهد گرفت. یک ساعت پس از مصرف محلول گلوکز، سطح قند خون باید کمتر از ۱۴۰ میلیگرم در دسیلیتر (mg/dL) باشد. توجه داشته باشید که مقادیر نرمال ممکن است بسته به توصیههای مختلف پزشکی و پروتکلهای آزمایشگاهی کمی متفاوت باشد، بنابراین همیشه مشاوره با پزشک معالج توصیه میشود.
نتایج غیر طبیعی تست ﺗﺤﻤﻞ ﮔﻠﻮﮐﺰ در دوران ﺑﺎرداری
اگر نتایج آزﻣﺎﯾﺶ ﺗﺤﻤﻞ ﮔﻠﻮﮐﺰ در محدوده طبیعی نباشد و سطح قند خون بعد از یک ساعت همچنان بالا باشد، نشان دهنده این است که شما یا مقاومت به انسولین دارید (یعنی سلولهای بدن قادر به استفاده درست از انسولین نیستند) یا بدن شما انسولین کافی برای تجزیه گلوکز تولید نمیکند. در هر صورت، سطوح بالای غیرطبیعی گلوکز نشان میدهد که شما در معرض خطر ابتلا به دیابت بارداری هستید.
انجمن دیابت آمریکا (ADA) اشاره میکند که سطح گلوکز خون بیش از ۱۴۰ میلی گرم در دسی لیتر میتواند نشان دهنده یک مشکل باشد اگر نتیجه تست تحمل گلوکز غیرطبیعی باشد، یک آزمایش تاییدی به نام آزمایش گلوکز سه ساعته یا تست OGTT برای شما درخواست خواهد شد. برخلاف تست تحمل گلوکز که صرفا برای غربالگری است، آزمایش سه ساعته ابزاری برای تشخیص دیابت بارداری است.
در واقع ﺗﺸﺨﯿﺺ دﯾﺎﺑﺖ ﺑﺎرداری ﺑﺎ آزﻣﺎﯾﺶ OGTT امکان پذیر است و تا زمانی که آزمایش گلوکز سه ساعته را انجام ندهید، پزشک دیابت بارداری را تشخیص نمیدهد. اگر در آزمایش OGTT دو یا چند مورد از نتایج زیر گزارش شود، دیابت بارداری برای شما تشخیص داده میشود:
ساعت اول: سطح گلوکز خون بیش از ۱۸۰ میلیگرم در دسی لیتر
ساعت دوم: سطح گلوکز خون بیش از ۱۵۵ میلیگرم در دسی لیتر
ساعت سوم: سطح گلوکز خون بیش از ۱۴۰ میلیگرم در دسی لیتر.
آیا آزمایش گلوکز بارداری خطری برای مادر یا جنین دارد؟
طبیعی است که بعضی مادران نگران ﻋﻮارض ﺗﺴﺖ ﺗﺤﻤﻞ ﮔﻠﻮﮐﺰ باشند. خوشبختانه هیچ خطری در ارتباط با انجام آزمایش گلوکز بارداری برای شما یا کودکتان وجود ندارد. در واقع این نادیده گرفتن آزمایش گلوکز در بارداری است که میتواند شما را در معرض خطر قرار دهد. بارداری با دیابت حاملگی ناشناخته میتواند منجر به خطرات و عوارض سلامتی برای شما و یا کودکتان شود.
اگر در مورد آزمایش گلوکز نگرانی دارید یا در مورد آنچه که شامل آن میشود سؤالی دارید، حتماً با پزشک خود صحبت کنید. به یاد داشته باشید، پزشک شما میخواهد بارداری سالمی داشته باشید که تا حد امکان بدون استرس باشد، بنابراین در پرسیدن هر سوالی که ممکن است دارید درنگ نکنید.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد
اگر نتیجه آزمایش قند خون بارداری بالاتر از محدوده طبیعی باشد، لازم است برای بررسی بیشتر و تعیین روش کنترل قند خون به پزشک مراجعه کنید. همچنین در صورت مشاهده علائمی مانند تشنگی شدید، تکرر ادرار غیرمعمول، خستگی زیاد یا تاری دید، بهتر است با پزشک مشورت کنید. البته دیابت بارداری اغلب بدون علامت است؛ بنابراین انجام آزمایشهای غربالگری در زمان توصیهشده اهمیت زیادی دارد.
سوالات متداول
تست دیابت بارداری برای چه افرادی ضروری است؟
غربالگری دیابت بارداری معمولاً برای تمام زنان باردار در هفتههای ۲۴ تا ۲۸ توصیه میشود. افرادی که سابقه دیابت بارداری، اضافهوزن، سابقه خانوادگی دیابت یا تولد نوزاد درشتجثه دارند، ممکن است به بررسی زودهنگام نیاز داشته باشند.
آیا آزمایش قند بارداری برای جنین مضر است؟
خیر، آزمایش تحمل گلوکز در بارداری معمولاً برای مادر و جنین بیخطر است. مصرف محلول قندی در این آزمایش با هدف بررسی عملکرد بدن در تنظیم قند خون انجام میشود و ممکن است در برخی مادران تهوع یا سرگیجه موقت ایجاد کند.
جواب آزمایش تحمل گلوکز در بارداری چقدر طول میکشد؟
نتیجه آزمایش دیابت بارداری معمولاً طی ۱ تا ۳ روز کاری آماده میشود، اما زمان دقیق به آزمایشگاه بستگی دارد. خود آزمایش نیز بسته به نوع تست، حدود ۲ تا ۳ ساعت زمان میبرد.
میزان قند خون نرمال در بارداری چقدر است؟
قند خون نرمال در بارداری شامل قند ناشتا کمتر از ۹۵، یک ساعت بعد از غذا کمتر از ۱۴۰ و دو ساعت بعد از غذا کمتر از ۱۲۰ میلیگرم در دسیلیتر است. البته این اعداد مربوط به کنترل روزانه قند خون هستند و با معیارهای تشخیص دیابت بارداری تفاوت دارند.
زمان انجام آزمایش دیابت در چند ماهگی است؟
آزمایش دیابت بارداری معمولاً بین هفتههای ۲۴ تا ۲۸، یعنی حدود ماه ششم تا ابتدای ماه هفتم بارداری انجام میشود. در مادرانی که عوامل خطر دیابت دارند، پزشک ممکن است آزمایش را زودتر درخواست کند.
تفاوت آزمایش GCT با GTT چیست؟
آزمایش GCT یک تست غربالگری اولیه است که معمولاً با مصرف ۵۰ گرم گلوکز و بدون نیاز به ناشتا بودن انجام میشود. اما GTT یا OGTT آزمایش تحمل گلوکز است که معمولاً به ناشتا بودن نیاز دارد و برای تشخیص دیابت بارداری استفاده میشود.
آیا نتیجه آزمایش دیابت بارداری همیشه قطعی است؟
خیر، نتیجه غیرطبیعی آزمایش غربالگری GCT بهتنهایی به معنی ابتلای قطعی به دیابت بارداری نیست و معمولاً باید آزمایش تحمل گلوکز انجام شود. تفسیر نتیجه نهایی نیز به نوع آزمایش، مقادیر قند خون و معیارهای تشخیصی مورد استفاده بستگی دارد.
ﺑﺮای آزﻣﺎﯾﺶ ﺗﺤﻤﻞ ﮔﻠﻮﮐﺰ ﭼﻨﺪ ﺳﺎﻋﺖ ﺑﺎﯾﺪ ناشتا ﺑﻮد؟
برای آزمایش دیابت بارداری (GCT)، معمولاً نیازی به ناشتا بودن نیست. در این آزمایش، فرد معمولاً بعد از یک وعده غذایی معمولی، یک محلول حاوی ۵۰ گرم گلوکز را مینوشد و سپس یک ساعت بعد سطح قند خون او اندازهگیری میشود.
آﯾﺎ ﻧﯿﺎز ﺑﻪ تکرار آزﻣﺎﯾﺶ ﺗﺤﻤﻞ ﮔﻠﻮﮐﺰ در ﺑﺎرداری وﺟﻮد دارد؟
خیر، در صورت طبیعی بودن نتایج غربالگری تست تحمل گلوکز، نیازی به تکرار آن نیست مگر اینکه در ادامه بارداری، یافته غیرطبیعی مثل افزایش مایع آمنیوتیک وجود داشته باشد.
ﭼﻪ چیزهایی ﻧﺒﺎﯾﺪ ﻗﺒﻞ از ﺗﺴﺖ ﺗﺤﻤﻞ ﮔﻠﻮﮐﺰ ﺑﺨﻮرم؟
نیازی به رژیم یا محدودیت غذایی خاصی قبل از انجام تست تحمل گلوکز خوراکی نیست و میتوانید رژیم غذایی معمول خود را قبل آزمایش داشته باشید. برای اطلاعات بیشتر به مقاله تغذیه در دوران بارداری را نیز مطالعه کنید. با لیست غذاهای مناسب دیابت بارداری نیز آشنا شوید.
و در پایان
دیابت بارداری میتواند عوارض ناخوشایندی برای شما و جنینتان به همراه داشته باشد. ﻧﺤﻮه ﺗﺸﺨﯿﺺ دﯾﺎﺑﺖ شیرین در بارداری با یک آزمایش خون ساده به نام تست تحمل کلوگز است. آزمایش قند بارداری به پزشکان کمک میکند تا دیابت بارداری را تشخیص دهند. تشخیص زود هنگام دیابت بارداری و کنترل آن میتواند به شما در مدیریت این بیماری کمک کند و از شما و کودکتان در برابر هر گونه عارضه احتمالی محافظت کند.









